II GZ 316/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 28 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. F. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 13 sierpnia 2010 r.; sygn. akt VI SA/Wa 645/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. F. R. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] stycznia 2010 r.; nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji stwierdzającej wygaśnięcie patentu na wynalazek postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 13 sierpnia 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 645/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił J. F. R. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, w sprawie ze skargi J. F. R. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z [...] stycznia 2010 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji stwierdzającej wygaśnięcie patentu na wynalazek. Uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy Sąd pierwszej instancji stwierdził, że J. F. R. załączył do skargi sporządzony na urzędowym formularzu (PPF) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z zawartych we wniosku informacji wynikało, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, posiada dom przeznaczony do kapitalnego remontu, budynki gospodarcze, oraz że przejmuje po zmarłym bracie grunt dzierżawny, jednakże nie uzyskuje z tego tytułu korzyści materialnych. Skarżący nie wskazał żadnych źródeł dochodów. Z załączonego wyciągu z rachunku bankowego wynikało, iż na tymże rachunku posiada kwotę 7,50 zł. Ponadto skarżący załączył decyzję Wójta Gminy Ż. w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za 2009 r., która wskazywała, że posiada on nieruchomość rolną o powierzchni 2,14 ha oraz budynek mieszkalny o powierzchni 82 m2. Ponadto mając na uwadze, iż oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, na podstawie zarządzenia referendarza sądowego wezwano J. F. R. do nadesłania w terminie 14 dni: a) dokumentów ilustrujących sytuację finansową skarżącego: w przypadku wykonywania pracy zarobkowej - przedstawienie zaświadczenia pracodawcy wskazującego wysokość wynagrodzenia; w przypadku posiadania statusu osoby bezrobotnej - przedstawienie zaświadczenia właściwego Urzędu Pracy, w przypadku prowadzenia działalności rolniczej - przedstawienie zaświadczenia z KRUS, b) dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania, oraz innych obciążeń. Skarżący w piśmie z 29 kwietnia 2010 r. wskazał, iż uzyskuje doraźną pomoc udzielaną przez krewnych i znajomych, ponosi koszty wizyt lekarskich (200 zł miesięcznie) oraz lekarstw (200 zł miesięcznie), nie nadesłał jednak dokumentów wskazujących na jego sytuację majątkową. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dlatego też oceniając, czy w danej sytuacji zasadne jest zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, należy rozważyć realizację zasady prawa do sądu, ale również uwzględniać zasadę powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Zdaniem Sądu, to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Biorąc pod uwagę fakt, iż skarżący nie przesłał na wezwanie Sądu i w sprzeciwie żądanych dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową, w szczególności określających sytuację finansową skarżącego oraz wskazujących na źródła utrzymania, brak było możliwości dokonania oceny spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie J. F. R. wniósł o uchylenie i zmianę zaskarżonego postanowienia. Wskazał, że złożył takie oświadczenie i dokumenty, jakimi dysponował. Ponadto podniósł, że nie jest zarejestrowany we wskazanych przez Sąd jednostkach i instytucjach, więc nie było możliwe uzyskanie zaświadczeń z tych instytucji, jak również, że nie posiada żadnych własnych dochodów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 246 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) stanowi w § 1 pkt 1, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z tego wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wnioskodawca ma zatem obowiązek przedstawienia wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, których analiza umożliwi rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wniosek powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli składa go osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W sprawie, w oparciu o treść art. 255 p.p.s.a. referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedstawienia niezbędnych dokumentów, które wskazywałyby, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest uzasadniony. Odpowiadając na wezwanie Sądu skarżący podał jedynie, że korzysta z doraźnej pomocy znajomych i krewnych, bez wskazania konkretnych kwot, jakie z tego tytułu otrzymuje. Skarżący nie złożył również żadnych dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania oraz innych obciążeń. Wskazał jedynie, że ponosi koszty wizyt lekarskich oraz lekarstw. Z uwagi na fakt nieprzedstawienia wymaganych dokumentów brak było przekonywujących podstaw do stwierdzenia, iż sytuacja skarżącego wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań sądu, umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Regulacja pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, gdy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W świetle opisanych okoliczności za usprawiedliwioną należało uznać argumentację Sądu pierwszej instancji, który wywodził, że informacje, jakimi dysponował, nie stanowiły wystarczającej podstawy do zwolnienia skarżącego od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych i ustanowienia dla niego profesjonalnego pełnomocnika. Twierdzenie skarżącego o trudnej sytuacji finansowej wymagało rozszerzenia i uprawdopodobnienia. Naczelny Sąd Administracyjny niezależnie od powyższego zauważa, że oddalenie zażalenia nie stoi na przeszkodzie do złożenia powtórnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, w przypadku zmiany okoliczności uzasadniających przyznanie tego prawa. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.