I FZ 500/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Chustecka po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 20 października 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 37/10 w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi kasacyjnej R. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 37/10, oddalającego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 10 listopada 2009 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od marca do lipca 2005 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 października 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił R. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi kasacyjnej R. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 9 marca 2011 r. oddalającego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 10 listopada 2009 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od marca do lipca 2005 r. Sąd I instancji wskazał, że z formularza złożonego do Sądu wynika jedynie, że wnioskodawca jest osobą bezdomną, bezrobotną i nie posiada żadnych dochodów, utrzymuje się z prac dorywczych. Następnie skarżący złożył pismo zawierające w swojej treści powtórzenie informacji zawartych we wniosku. Z akt sprawy wynika, że w 2010 r. skarżący zamieszkiwał z żoną prowadząc z nią wspólne gospodarstwo domowe i będąc na jej utrzymaniu, ponadto w styczniu tego roku skarżący uiścił wpis od skargi w wysokości 2.235 zł, a w kwietniu opłacił wniosek o sporządzenie uzasadnienia. Sąd podkreślił, że skarżący konsekwentnie unika wskazania źródeł utrzymania, a jednak jakieś środki musi uzyskiwać, bo logika i doświadczenie życiowe wskazują, że jeśli, jak obecnie strona podnosi, nie utrzymuje kontaktów z małżonką i nie pracuje to z czegoś jednak musi żyć. We wniosku zawarta jest informacja o pracach dorywczych, ale brak jest wyjaśnień jakiej wysokości są to dochody. Podkreślono, że w poprzednio prowadzonym postępowaniu skarżący uiścił wpis sądowy w wysokości ponad 2000 zł. W zażaleniu pełnomocnik skarżącego zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1270 ze zm.) dalej: P.p.s.a., które miało wpływ na wydane rozstrzygnięcie poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nie wykazał przesłanek przyznania prawa pomocy w przedmiotowej sprawie oraz że uchylał się od udzielenia informacji na temat źródeł utrzymania. Wnosił o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie stronie prawa pomocy w przedmiotowym zakresie poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie częściowym. W uzasadnieniu wskazano, że aktualnie skarżący jest osobą bezdomną, bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie uzyskuje dochodów, nie posiada przedmiotów wartościowych. Utrzymuje się z prac dorywczych oraz dzięki pomocy finansowej i rzeczowej rodziny. Skarżący nie mógł przedstawić dokumentów, o które był wzywany, gdyż żona odmówiła udzielenia stosownych informacji. Ponadto sytuacja żony skarżącego nie jest miarodajna dla oceny możliwości poniesienia przez skarżącego pełnych kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Słusznie Sąd I instancji - po obszernym przedstawieniu podstaw prawnych związanych z instytucją prawa pomocy i przeanalizowaniu dostępnych w niniejszej sprawie danych - przyjął, że skarżący nie spełnił warunków przyznania tego prawa określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika zatem (pogląd taki ugruntowany jest w orzecznictwie sądów administracyjnych), że to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinna ona zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania jej prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać, należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2010r., sygn. akt II GZ 409/10, niepubl.). Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnioskodawcy. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych Sąd, na mocy art. 255 P.p.s.a., może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości. Sąd I instancji skorzystał z możliwości z art. 255 P.p.s.a. i wezwał skarżącego m.in. do przedłożenia udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z utrzymaniem oraz oświadczenia o źródłach utrzymania (w tym pomocy udzielanej przez rodzinę). Oświadczenia takie nie zostały przedłożone do Sądu I instancji. Zatem słusznie Sąd I instancji wskazał, że skarżący unika wskazania źródeł swojego utrzymania. We wniosku o przyznanie prawa pomocy strona podniosła, że utrzymuje się z prac dorywczych, ale brak jest dalszych szczegółowych wyjaśnień jakiej wysokości są to dochody. Skoro korzystanie z prawa pomocy musi być, jak już podkreślono na wstępie uzasadnienia, związane z wystąpieniem szczególnych okoliczności, to w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji trafnie uznał, iż przedstawione oświadczenia zarówno te z wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i późniejszych oświadczeń nie obrazują w wystarczającym stopniu sytuacji materialnej strony, a niewykonanie wezwania Sądu do złożenia wskazanych dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy jej sytuacji finansowej. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji