II OZ 191/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA - Zofia Flasińska po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] Sp. z o.o. w S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 stycznia 2011 r. sygn. akt II SA/Sz 177/10 w przedmiocie wykładni wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 23 czerwca 2010 r. w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. w S. na uchwałę Rady Miasta Szczecina z dnia 26 października 2009 r. Nr XL/994/09 w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "Międzyodrze Wyspa Grodzka – Łasztownia" w Szczecinie postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 23 czerwca 2010 r. odrzucił skargę [...] Sp. z o.o. w S. w części dotyczącej § 53 pkt 1 ppkt 1, 3, 4, 5, pkt 2 ppkt 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9,10,11,12 i 14, pkt 3, pkt 4, pkt 5, pkt 6 oraz § 73 zaskarżonej uchwały Rady Miasta Szczecina z dnia 26 października 2009 r. Nr XL/994/09 w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "Międzyodrze Wyspa Grodzka – Łasztownia" w Szczecinie oraz stwierdził nieważność § 53 pkt 1 ppkt 2 i pkt 2 ppkt 13 tej uchwały. Skarżąca spółka [...] wystąpiła z wnioskiem o wykładnię tego wyroku przez rozstrzygnięcie, czy stwierdzenie nieważności § 53 pkt 1 ppkt 2 i pkt 2 ppkt 13 części tekstowej uchwały winno skutkować nieważnością, a tym samym wykreśleniem, odpowiadających im rozwiązań przyjętych w załączniku graficznym do uchwały, w szczególności nieprzekraczalnych linii zabudowy wyznaczających obszar wydzielenia wewnętrznego nr 2 W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że pomimo wniosku zawartego w skardze, wyrok nie zawierał jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w przedmiocie zapisów w załączniku graficznym odpowiadających postanowieniom treści uchwały, których nieważność została stwierdzona. W ustnych motywach rozstrzygnięcia Sąd podał, że ze względu na charakter części graficznej uchwały, orzekanie o jej nieważności jest bezprzedmiotowe. Strona skarżąca wskazała, że wniosek o dokonanie wykładni wyroku zmierza do wyjaśnienia wątpliwości związanych ze skutkami, jakie orzeczenie to winno wywołać w zakresie – nieobjętego sentencją wyroku – załącznika graficznego do zaskarżonej uchwały oraz sposobu wykonania wydanego w sprawie orzeczenia. Zdaniem skarżącej spółki, intencją Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie stanowiącą przesłankę rozstrzygnięcia zawartego w wyroku z dnia 23 czerwca 2010 r. było wykreślenie z zaskarżonej uchwały zapisów lokalizujących na spornym terenie nie tylko miejsce ogólnie dostępne, ale również samą przestrzeń w postaci placu. Tymczasem otrzymany przez skarżącą już po uprawomocnieniu się tego orzeczenia wypis i wyrys z uchwały Rady Miasta Szczecina Nr XL/994/09 z dnia 26 października 2009 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "Międzyodrze Wyspa Grodzka – Łasztownia" stanowi zupełne wypaczenie zasadniczych motywów wydanego w sprawie wyroku. Sposób interpretacji orzeczenia Sądu przez Radę Miasta Szczecina skutkuje tym, że na terenie należącym do skarżącej spółki nadal faktycznie zlokalizowany byłby Plac Cieśli, tym razem jednak bez dostępu ogólnego. W części graficznej uchwały znajdują się nadal rozwiązania, które poprzez nieprzekraczalne linie zabudowy, lokalizują na terenie skarżącej przestrzeń w postaci placu. Rada Miasta Szczecina wniosła o oddalenie wniosku. Organ wskazał, że skarżąca spółka domaga się ustalenia skutków orzeczenia poprzez wykreślenie nieprzekraczalnych linii zabudowy wyznaczających obszar wydzielenia wewnętrznego nr 2, co nie było przedmiotem ani skargi, ani rozstrzygnięcia we wskazanym wyroku. Pełnomocnik organu dodał, że wykładnia wyroku nie może prowadzić do nowego rozstrzygnięcia ani nie może usuwać błędów merytorycznych orzeczenia, bowiem temu celowi służą środki zaskarżenia. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 stycznia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił dokonania wykładni wyroku z dnia 23 czerwca 2010 r. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 158 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sąd, który wydał wyrok, rozstrzyga postanowieniem wątpliwości, co do jego treści. Zdaniem Sądu, konieczność dokonania wykładni wyroku zachodzi wówczas, gdy jego treść jest sformułowana w sposób niejasny, który może budzić wątpliwości co do samego rozstrzygnięcia, zakresu powagi rzeczy osądzonej, a także sposobu jego wykonania, czy też skutków jakie wyrok wywołuje. W tej sprawie treść wyroku, o wykładnię którego zwróciła się skarżąca spółka, nie budzi wątpliwości. Zarówno sentencja, jak i uzasadnienie sformułowane zostały w sposób jasny, zrozumiały i nie wymagają dodatkowych wyjaśnień. W ocenie Sądu I instancji, nie ma również wątpliwości co do tego, że skutkiem stwierdzenia nieważności części tekstowej miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego jest utrata ważności odpowiadających im rozwiązań graficznych przyjętych na rysunku planu. Wynika to z charakteru rysunku planu, który będąc załącznikiem graficznym do tekstu planu, nie może pozostawać w sprzeczności z ustaleniami tekstowymi. Jednakże, jeżeli zaszłaby wątpliwość, które rozwiązania graficzne przyjęte na rysunku planu odpowiadają nieważnej części tekstowej planu i w związku z tym również powinny utracić ważność, to w takiej sytuacji należałoby dokonać wykładni wyroku w tym zakresie. Sąd I instancji podkreślił, że w niniejszej sprawie została stwierdzona nieważność § 53 pkt 1 ppkt 2 i pkt 2 ppkt 13 zaskarżonej uchwały, natomiast złożony wniosek o wykładnię wyroku dotyczy nieprzekraczalnych linii zabudowy zamieszczonych na rysunku planu w granicach wydzielenia wewnętrznego nr 2. Ustalenia tekstowe dotyczące nieprzekraczalnych linii zabudowy zawarte są w § 53 pkt 2 ppkt 1 tej uchwały, których nieważność nie została przez Sąd stwierdzona. Skoro Sąd nie orzekał w przedmiocie nieprzekraczalnych linii zabudowy, to nie może dokonywać wykładni wyroku w zakresie nieobjętym orzeczeniem. Zażalenie na to postanowienie wniosła spółka [...] Sp. z o.o. w S., podnosząc zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 158 p.p.s.a. poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie nie ma wątpliwości co do tego, jakie skutki wywołuje stwierdzenie nieważności § 53 pkt 1 ppkt 2 i pkt 2 ppkt 13 zaskarżonej uchwały, w sytuacji, gdy w rzeczywistości takie wątpliwości występują, albowiem: - w aktualnym wyrysie z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego nadal występuje obszar wydzielenia wewnętrznego nr 2 pokrywający się z przebiegiem linii zabudowy, pomimo tego, że po stwierdzeniu nieważności wskazanych zapisów części tekstowej planu aktualny przebieg linii wyznaczających obszar wydzielenia wewnętrznego nr 2 (w tym również linii zabudowy) na rysunku planu całkowicie utracił umocowanie w części tekstowej, - utrzymanie wydzielenia wewnętrznego nr 2 skutkuje tym, że w planie występuje wydzielenie terenu, dla którego przewidziano analogiczne zasady zagospodarowania (przy uwzględnieniu treści wyroku Sądu) co dla terenów sąsiednich, co według ogólnych zasad konstrukcji planu skutkuje całkowitą utratą umocowania przebiegu tych linii w tekście spornej uchwały, albowiem aktualnie rozgraniczają one obszary, dla których przewidziano takie same zasady zagospodarowania, - w związku z tym, że nieważne są zapisy planu w zakresie wydzielenia wewnętrznego nr 2, aktualny przebieg linii zabudowy na tym terenie nie znajduje uzasadnienia w kontekście technicznych wymogów lokalizacji ewentualnych budynków znajdujących się w granicach tego wydzielenia wobec elementów otoczenia, w szczególności wytyczonego przebiegu dróg publicznych, - utrzymanie obecnej treści załącznika graficznego zupełnie pozbawia znaczenia wydane w sprawie orzeczenie, albowiem w części graficznej uchwały znajdowałyby się nadal rozwiązania, które poprzez linie zabudowy lokalizują na terenie skarżącej spółki przestrzeń w postaci placu (tym razem bez dostępu ogólnego), a rozwiązanie to zostało uznane przez Sąd za nieważne. Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 158 p.p.s.a. Sąd, który wydał wyrok, rozstrzyga postanowieniem wątpliwości co do jego treści. Postanowienie w tym przedmiocie sąd może wydać na posiedzeniu niejawnym. Przedmiotem wykładni może być przede wszystkim sentencja wyroku, a wyjątkowo także jego uzasadnienie. Konieczność wykładni wyroku zachodzi wówczas, gdy jego treść jest sformułowana w sposób niejasny, który może budzić wątpliwości co do samego rozstrzygnięcia, zakresu powagi rzeczy osądzonej, a także sposobu jego wykonania. Podkreślić należy, że wykładnia nie może prowadzić do nowego rozstrzygnięcia lub do uzupełnienia rozstrzygnięcia, które już zapadło. W przedmiotowej sprawie strona skarżąca domagała się dokonania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wykładni wyroku z dnia 23 czerwca 2010 r., którym Sąd stwierdził nieważność § 53 pkt 1 ppkt 2 i pkt 2 ppkt 13 uchwały Rady Miasta Szczecina z dnia 26 października 2009 r. Nr XL/994/09 w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "Międzyodrze Wyspa Grodzka – Łasztownia" w Szczecinie. Strona wniosła o rozstrzygnięcie czy stwierdzenie nieważności wskazanych w wyroku zapisów części tekstowej planu oznacza także nieważność odpowiadających im rozwiązań przyjętych w załączniku graficznym do uchwały, w szczególności nieważność nieprzekraczalnych linii zabudowy wyznaczających obszar wydzielenia wewnętrznego nr 2. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji w odniesieniu do tak sformułowanego wniosku strony prawidłowo stwierdził, że zarówno sentencja wyroku, jak i jego uzasadnienie nie nasuwają wątpliwości, które musiałyby być usunięte w drodze wykładni wyroku. Sąd słusznie wskazał, że oczywistym jest, że stwierdzenie nieważności określonych uregulowań w części tekstowej planu oznacza utratę ważności odpowiadających im rozwiązań graficznych przyjętych na rysunku planu. Zgodnie bowiem z art. 20 ust. 1 zdanie drugie ustawy z dnia z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. nr 80, poz. 717 ze zm.) część tekstowa planu stanowi treść uchwały w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, część graficzna oraz wymagane rozstrzygnięcia stanowią załączniki do uchwały. Przepis § 8 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie wymaganego zakresu projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (Dz. U. Nr 164, poz. 1587) stanowi, iż na projekcie rysunku planu miejscowego stosuje się nazewnictwo i oznaczenia umożliwiające jednoznaczne powiązanie projektu rysunku planu miejscowego z projektem tekstu planu miejscowego. Do projektu rysunku planu miejscowego dołącza się objaśnienia wszystkich użytych oznaczeń. Treść tych przepisów wyraźnie wskazuje, iż część graficzna planu powinna stanowić odzwierciedlenie zapisów części tekstowej i nie może być z nią sprzeczna. To część tekstowa planu zawiera normy prawne, rysunek planu obowiązuje więc tylko w takim zakresie, w jakim przewiduje to część tekstowa planu. W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji stwierdził nieważność § 53 pkt 1 ppkt 2 i pkt 2 ppkt 13 zaskarżonej uchwały, uznając – jak wynika z treści uzasadnienia wyroku – że ustalone przez gminę przeznaczenie obszaru oznaczonego na rysunku planu numerem 2 pod plac z dostępem ogólnym jest niezgodne z prawem. Wyeliminowanie z obrotu prawnego tych zapisów części tekstowej planu oznacza, że przestała obowiązywać również odpowiadająca tym zapisom część graficzna planu. W obecnym stanie prawnym wydaje się, iż brak jest uzasadnienia dla obowiązywania wokół obszaru, na którym miał być zlokalizowany przedmiotowy plac nieprzekraczalnych linii zabudowy, jeżeli były one związane wyłącznie z planowaną lokalizacją tego placu. Podkreślenia wymaga, że w wyniku stwierdzenia nieważności całości lub części uchwały w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego całość lub część terenu objętego planem staje się przestrzenią bezplanową. W związku z tym, że na takim terenie nie obowiązuje żaden plan, ład przestrzenny na tym obszarze może być kształtowany w oparciu o decyzje o warunkach zabudowy lub decyzje o lokalizacji inwestycji celu publicznego (art. 4 ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym). W tej sprawie stwierdzenie przez Sąd I instancji nieważności zaskarżonej uchwały w części dotyczącej przeznaczenia obszaru określonego na rysunku planu numerem 2 na plac ogólnie dostępny oznacza, że na obszarze, na którym miał być zlokalizowany ten plac nie obowiązuje obecnie żaden plan miejscowy. Nie można domniemywać, że na tym obszarze obowiązują regulacje ogólne dotyczące większego obszaru oznaczonego symbolem S.M. 8047.MC, jak czyni to strona skarżąca. Teren ten miał konkretne przeznaczenie nadane mu przez gminę w zaskarżonej uchwale i stwierdzenie przez Sąd I instancji w wyroku z dnia 23 czerwca 2010 r., że nadanie mu takiego przeznaczenia narusza prawo powoduje, że plan przestaje obowiązywać w tej części i gmina może rozważyć nadanie temu obszarowi innego przeznaczenia, uzupełniając, po przeprowadzeniu stosownej procedury, zapisy planu miejscowego "Międzyodrze Wyspa Grodzka – Łasztownia" w Szczecinie w tej części. Ustalając ewentualnie nowe przeznaczenie terenu, na którym miał być pierwotnie zlokalizowany przedmiotowy plac gmina powinna też dostosować do nowych ustaleń przebieg linii zabudowy. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.