II FZ 291/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 kwietnia 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 1584/09 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 26 sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 1584/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 26 sierpnia 2009 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy podatnik powołał się na trudności materialne, wskazując, iż kwota zobowiązań podatkowych i wszelkich opłat przewyższyła możliwości finansowe rodziny, wobec czego niezbędne było zaciągnięcie kredytu w wysokości 200.000 zł na spłatę zaległości w podatkach. Nadto rodzina spłaca kredyt na dom jednorodzinny oraz na samochód ciężarowy. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, pełnoletnim synem i małoletnią córką. Skarżący wykazał, że posiada dom jednorodzinny o powierzchni 250 m2, oświadczając jednocześnie, iż rodzina nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych, itd. Zgodnie z oświadczeniem, do niego i osób, pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym należą dwa samochody ciężarowe - Iveco i Ssangyoung, samochód Nissan Patrol oraz czterokołowy pojazd Kawasaki. Podał, że z tytułu działalności gospodarczej osiąga dochód w wysokości 1300 zł brutto, zaś jego żona - 6100 zł brutto miesięcznie. Wskazał, że miesięczna rata kredytu na dom jednorodzinny wynosi 2.894,70 zł, natomiast na samochód ciężarowy – 2.329,70 zł. Skarżący został wezwany do przedłożenia spisu miesięcznych wydatków rodziny, a także szeregu wyszczególnionych dokumentów. Z obowiązku tego się nie wywiązał. Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący nie przedłożył żądanych dokumentów i oświadczeń, nie wykazał, aby zachodziły przesłanki do przyznania prawa pomocy. Uznał, że opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki skarżącego, w tym wynikające ze stosunków cywilnoprawnych, takich jak umowy kredytu, nie mogą być w stosunku do tych opłat traktowane priorytetowo. Sam zatem fakt, że skarżący spłaca liczne kredyty nie może oznaczać, że publicznoprawna należność, jaką jest wpis od skargi, zostanie uregulowana w ostatniej kolejności. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący – reprezentowany przez pełnomocnika - wskazał, że Sąd nieprawidłowo ocenił jego sytuację majątkową. Stwierdził, że jednostkowy wpis nie jest wysoki, ale łącznie koszty wpisu przekraczają możliwości finansowe strony. Koszty kredytów warunkują egzystencję rodziny i bez uszczerbku dla jej utrzymania koniecznego brak jest możliwości uiszczenia wpisu. Uznał, że argumentacja WSA, iż raty kredytu przewyższają wpis we wszystkich sprawach w świetle potrzeb rodziny jest bezzasadna - jedną z głównych potrzeb rodziny jest właśnie zabezpieczenie lokum które w dzisiejszych czasach może być w praktyce nabyte wyłącznie na kredyt. Ponadto obecne dochody, których zmniejszenie wynika z dekoniunktury, nie pozwalają na spłatę kredytów, które płacone są w części z kredytu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 243 § 1 zd. 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Artykuł 252 p.p.s.a. stawia wymóg, by wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierał oświadczenie strony o stanie majątkowym i dochodowym oraz dodatkowo, gdy wniosek składa osoba fizyczna dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenia strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jak wyżej wspomniano, wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Należy również wziąć pod uwagę, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanego z ich udziałem, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnej zasady prawa do sądu, dla osób których sytuacja materialna powoduje, że nie mogą one ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu dla siebie i rodziny. Konstrukcja art. 255 p.p.s.a. ma więc umacniać wyjątkowość stosowania tej instytucji. Ma zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by Sąd mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Nie można jednocześnie uczynić zarzutu Sądowi dokonania nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, jeżeli strona niedopełniła ciążącego na niej obowiązku i nie podjęła współpracy z Sądem. Również należy zwrócić uwagę na obowiązek składania oświadczeń zgodnych z prawdą i wewnętrznie spójnych. Sytuacja bowiem, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, prowadzi do nie możności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie strona nie wskazała okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W zażaleniu nie przedstawiła popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia ze strony budżetu Państwa. Nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, nie zareagowała na wezwanie Sądu odnośnie nadesłania szeregu dokumentów mogących stanowić podstawę oceny jej sytuacji finansowej i rodzinnej. Oznacza to, że nie zrealizowała ona swojej powinności wynikającej z art. 255 p.p.s.a., czym uniemożliwiła ewentualne przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że fakt, iż strona spłaca liczne kredyty nie może oznaczać, że publicznoprawna należność, jaką jest wpis od skargi, zostanie uregulowana w ostatniej kolejności. Nadmienić również należy, że skarżący od momentu złożenia skargi reprezentowany jest przez profesjonalnego pełnomocnika – doradcę podatkowego, którego wynagrodzenie również musi opłacić. Strona nie może wybierać, które koszty postępowania sądowoadministracyjnego jest gotowa ponieść, a które nie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji