I FZ 346/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Artur Mudrecki po rozpoznaniu w dniu 2 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 28 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 372/10, odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 23 lutego 2010 r. nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do listopada 2004 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 28 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 372/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, odmówił przyznania prawa pomocy A. K. 2. Sąd pierwszej instancji, po przeanalizowaniu wniosku skarżącego oraz przedłożonych dokumentów stwierdził, że wnioskujący nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy. Zdaniem Sądu, utrata płynności finansowej i znaczne zadłużenie z tytułu kredytów, do których skarżący doprowadził, nie mogą być wyłącznym wyznacznikiem jego zdolności płatniczych, zwłaszcza, iż wykazuje on daleko posuniętą zapobiegliwość w chronieniu swych dochodów poprzez dokonywanie wpłat na rachunek bankowy swojej żony. Konieczność spłacania kredytów przez skarżącego nie czyniła zasadnym złożony przez stronę wniosek również z tego względu, że koszty sądowe nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokajania. Przyznanie stronie przez bank kredytu w wysokości 200.000 zł świadczyło o dobrej sytuacji materialnej kredytobiorcy. Skoro wnioskujący go zaciągnął, to musiało się to mieścić w jego możliwościach finansowych, tzn., że oceniał swoją sytuację majątkową jako na tyle dobrą, że będzie w stanie spłacić kredyt, jednocześnie ponosząc wydatki związane z utrzymaniem swojego gospodarstwa domowego. Przeczyło zasadom logiki i doświadczenia życiowego, aby rodzina dysponująca miesięcznym dochodem w kwocie brutto 2.600 zł (pole 10 formularza PPF) była w stanie ponosić koszty miesięcznego utrzymania w wysokości 4.856 zł. 3. W zażaleniu na powyższe postanowienie, sporządzonym przez pełnomocnika skarżącego, zarzucono naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów, tj. art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 oraz art. 258 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 r. nr 153, poz. 1270 ze zm.) (dalej: u.p.p.s.a.). Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa według norm przepisanych. W uzasadnieniu środka zaskarżenia podniesiono, że Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił rzeczywistych dochodów wnioskującego. Stwierdzono, że utracił płynność finansową a jego dochody nie pozwalają na pokrycie bieżących wydatków. Za niedopuszczalną uznano ocenioną przez Sąd okoliczność korzystania przez skarżącego z kredytu obrotowego. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności za chybione należy uznać zarzuty naruszenia art. 258 § 2 pkt 7 oraz art. 258 § 1 pkt 3 u.p.p.s.a. Zwrócić bowiem należy uwagę, że zaskarżone postanowienie nie zostało wydane przez referendarza sądowego do którego to czynności odnoszą się wskazane regulacje. Niezasadny był również zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. Po myśli tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 u.p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawione przez skarżącego okoliczności nie pozwalają na zastosowanie odstępstwa od art. 199 u.p.p.s.a. Wyciągi z rachunków bankowych skarżącego oraz jego żony wskazują, że skarżący obraca znacznymi kwotami pieniędzy. Rozmiar tych obrotów wskazuje, że skarżący może część środków pieniężnych przeznaczonych na finansowanie działalności gospodarczej, wygospodarować na pokrycie kosztów sądowych. Oceny takiej nie zmienia okoliczność korzystania przez wnioskującego z kredytu obrotowego. Sam fakt spłacania przez skarżącego kredytu nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Zgodzić się bowiem tutaj należy z Sądem pierwszej instancji, że koszty sądowe nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokajania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym kwestia ta była już wielokrotnie omawiana. Wypada tu wskazać na postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 stycznia 2009 r., sygn. akt I FZ 512/08 oraz z dnia 31 stycznia 2007 r., sygn. akt I FZ 664/06. W tym pierwszym orzeczeniu Sąd, za niezasługujące na aprobatę uznał stanowisko strony wskazujące na preferowanie przez spółkę zobowiązań prywatnoprawnych ponad publicznoprawne, do których należy obowiązek uiszczenia kosztów sądowych. W drugim zaś podkreślił, że koszty ponoszone na potrzeby prowadzonego postępowania sądowego powinny być traktowane na równi z innymi kosztami związanymi z prowadzeniem działalności gospodarczej. Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 u.p.p.s.a.