II OSK 2453/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. R. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 września 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 172/10 o umorzeniu postępowania sądowego w sprawie ze skargi W. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2009 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: 1. oddalić skargę kasacyjną, 2. sprostować oczywistą omyłkę pisarską w komparycji postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 września 2010 r. wydanego w sprawie o sygn. IV SA/Wa 172/10 w ten sposób, iż w miejsce błędnie wskazanej daty i numeru zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zamiast "[...] listopada 2008 r. Nr [...]" wpisać prawidłowo "[...] lutego 2009 r. Nr [...]". Postanowieniem z dnia 3 września 2010 r., sygn. IV SA/Wa 172/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie umorzył postępowanie sądowe w sprawie skargi W. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2009 r., Nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. W uzasadnieniu swojego stanowiska Sąd przywołał przepis art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. i wyjaśnił, że w piśmiennictwie przyjmuje się, że umorzenie postępowania oznacza przerwanie i zakończenie postępowania sądowadministracyjnego z powodu zaistnienia w jego toku zdarzeń, które uniemożliwiają osiągniecie jego celu, albo powodują, że dokonanie przez sąd administracyjny kontroli zaskarżonego aktu staje się zbędne, a nawet niedopuszczalne. Ponadto wskazał, że należy mieć na uwadze, iż będąca przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2009 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Wojewody Siedleckiego z dnia [...] września 1981 r. zatwierdzającej projekt scalenia gruntów położonych na terenie miasta S., w części dotyczącej gruntów oznaczonych po scaleniu jako działki ew. nr [...] i [...] została zaskarżona przez J. O. skargą z dnia 25 marca 2009 r. Uczestnikiem postępowania w tamtej sprawie był również W. R. - skarżący w niniejszym postępowaniu, którego prawidłowo pouczono o terminie rozprawy. Po przeprowadzeniu kontroli legalności wskazanej decyzji z dnia [...] lutego 2009 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 października 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 571/09 oddalił skargę J. O. Wyrok jest prawomocny od dnia 29 grudnia 2009 r. Sąd wyjaśnił również, że skoro zarówno w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 571/09 jak i niniejszym postępowaniu (IV SA/Wa 172/10) zaskarżona została ta sama decyzja, tożsame są strony biorące udział w postępowaniu, zapadł prawomocny wyrok rozstrzygający sprawę, zatem ponowna kontrola legalności prawomocnej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2009r. jest niedopuszczalna. Natomiast wydanie wyroku spowodowałoby wystąpienie przesłanki skutkującej jego nieważnością określoną w art. 183 § 2 pkt 3 P.p.s.a. Nadto Sąd zwrócił uwagę, że sąd administracyjny kontroluje zgodność z prawem zaskarżonego aktu (czyli jego legalność), zaś kontrola ta jest wykonywana w warunkach niezwiązania sądu granicami skargi, a więc niezwiązania zakresem zaskarżenia oraz sformułowanymi w skardze zarzutami i wnioskami. W tej sytuacji Sąd bada zaskarżony akt pod kątem ustalenia wszelkich ewentualnych postaci niezgodności z prawem, a merytoryczne orzeczenie sądu kończące to postępowanie stanowi wyłącznie pochodną stwierdzonych niezgodności z prawem lub ich braku, stosownie do możliwości orzeczniczych przewidzianych w art. 145 p.p.s.a. Przy tak ukształtowanym zakresie kognicji i orzekania sądu nie ma znaczenia, z czyjej inicjatywy (skargi) sąd przeprowadzał kontrolę i wydał prawomocny wyrok. Ponadto Sąd podniósł, że zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W związku z powyższym, zdaniem Sądu, nie do przyjęcia byłaby taka sytuacja, że w odniesieniu do tego samego aktu mogą zapaść z inicjatywy różnych podmiotów skarżących dwa odmienne prawomocne wyroki sądu. Od powyższego postanowienia skargę kasacyjną wywiódł W. R. zaskarżając je w całości i zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. 1) naruszenie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tego przepisu, tj. poprzez przyjęcie, że bezprzedmiotowość postępowania w rozumieniu tego przepisu zachodzi w sytuacji, w której podmiot, który wniósł do wojewódzkiego sądu administracyjnego skargę na decyzję organu administracji publicznej, był uczestnikiem postępowania ze skargi wniesionej przez inną osobę na tę samą decyzję organu administracji publicznej, która to skarga wniesiona przez inną osobę została prawomocnie oddalona, co doprowadziło Wojewódzki Sąd Administracyjny do błędnego przyjęcia, że w niniejszej sprawie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania i tym samym do błędnego zastosowania przytoczonego przepisu; 2) naruszenie art. 170 p.p.s.a. przez błędną wykładnię tego przepisu, tj. poprzez przyjęcie, że w okolicznościach opisanych w pkt 1 sąd administracyjny jest związany orzeczeniem wydanym w sprawie ze skargi J. O., wobec czego nie jest możliwe merytoryczne rozpoznaniem skargi wniesionej przez skarżącego na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2009 r. (znak: [...]) utrzymującą w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2008 r. (znak: [...]), gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że nie ma przeszkody do merytorycznego rozpoznania przez sąd administracyjny skargi wniesionej przez skarżącego na powołaną decyzję, naruszenie art. 171 p.p.s.a przez błędną wykładnię tego przepisu, tj. poprzez przyjęcie, że powaga rzeczy osądzonej występująca w sprawie ze skargi J. O. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2009r. (znak: [...]) utrzymującą w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2008 r. (znak: [...]), uniemożliwia merytoryczne rozpoznanie skargi skarżącego na tę samą decyzję, gdy skarżący nie był stroną tamtego postępowania, wobec czego prawidłowa wykładnia art. 171 P.p.s.a. prowadzi do wniosku, że w niniejszej sprawie nie występuje powaga rzeczy osądzonej i nie ma przeszkody do merytorycznego rozpoznania przez sąd administracyjny skargi wniesionej przez skarżącego na powołaną decyzję, 3) w efekcie powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny błędnie nie zastosował art. 132 p.p.s.a. poprzez nierozstrzygnięcie sprawy wyrokiem, a tym samym pozbawił skarżącego konstytucyjnej gwarancji do merytorycznego rozpoznania sprawy przez sąd. Wskazując na powyższe, autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, albowiem mimo częściowo błędnego uzasadnienia, zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę jedynie przesłanki nieważności postępowania określone enumeratywnie w § 2 art. 183 p.p.s.a., które w rozpoznawanej sprawie nie występują. Tym samym sprawa ta mogła być rozpoznawana przez Naczelny Sąd Administracyjny wyłącznie w granicach wywiedzionej skargi kasacyjnej. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że stosowanie do treści art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzut naruszenia przepisów postępowania może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy uchybienie Sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik w sprawie. Oznacza to, że pomiędzy uchybieniem procesowym, a wydanym w sprawie orzeczeniem powinien zachodzić związek przyczynowy. Przy czym związek ten nie musi być realny, wystarczy jedynie, że zaistniałaby hipotetyczna możliwość odmiennego wyniku sprawy, gdyby powyższe uchybienie nie zaistniało. Przechodząc do oceny pierwszej ze wskazanych w skardze kasacyjnej podstaw zaskarżenia, tj. naruszenia art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez przyjęcie, że bezprzedmiotowość postępowania w rozumieniu tego przepisu zachodzi w sytuacji, w której podmiot, który wniósł do wojewódzkiego sądu administracyjnego skargę na decyzję organu administracji publicznej, był uczestnikiem postępowania ze skargi wniesionej przez inną osobę na tę samą decyzję organu administracji publicznej, która to skarga wniesiona przez inną osobę została prawomocnie oddalona, stwierdzić należy, że w okolicznościach tej konkretnej sprawy jest on nieuzasadniony. Przepis art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. stanowi, że Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania. Zatem umorzenie postępowania oznacza przerwanie i zakończenie postępowanie sądowoadministracyjnego z powodu jego bezprzedmiotowości, gdy postępowanie stało się z innych przyczyn bezprzedmiotowe, bez merytorycznego rozpoznania istoty sprawy. Natomiast z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy zaistnieją zdarzenia, które uniemożliwiają osiągnięcie jego celu, albo spowodują, że kontrola zaskarżonego aktu lub czynności stała się zbędna. Przy czym owo zdarzenie skutkujące bezprzedmiotowością postępowania musi zaistnieć dopiero w toku postępowania, albowiem jego zaistnienie przed datą wniesienia skargi winno skutkować jej odrzuceniem. W niniejszej sprawie Sąd umorzył postępowanie uznając, iż zdarzeniem skutkującym bezprzedmiotowością postępowania w niniejszej sprawie, był wyrok wydany w sprawie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, sygn. IV SA/Wa 571/09, zainicjowanej skargą wniesioną na tę samą decyzję administracyjną, tj. decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2009 r., przez inną osobę, w którym to postępowaniu skarżący kasacyjnie był uczestnikiem. W dniu [...] lutego 2009 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał decyzję Nr [...], mocą którą utrzymał swoją decyzję z dnia [...] listopada 2008r., Nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Siedleckiego z dnia [...] września 1981 r. nr [...], zatwierdzającej projekt scalenia gruntów położonych na terenie miasta S. w części dotyczącej gruntów po scaleniu oznaczonych jako działki numer [...] i [...], wydzielonych w wyniku scalenia na rzecz M. K. Stronami postępowania administracyjnego byli W. R. i J. O. (następcy prawni M. K.), którzy aktualnie są współwłaścicielami działek numer [...] i [...], co znajduje potwierdzenie w treści załączonych akt administracyjnych. W tej sytuacji każdy ze współwłaścicieli, zgodnie z treścią art. 50 § 1 p.p.s.a., jest uprawniony do wniesienia skargi. Co do zasady kilku uprawnionych może w jednej sprawie występować w roli skarżących, jeżeli ich skargi dotyczą tej samej decyzji (art. 51 p.p.s.a.). Jednakże, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak jest przeszkód do wniesienia przez kilka osób uprawnionych oddzielnych skarg na tę samą decyzję. Wówczas obowiązkiem sądu jest połączenie tych spraw w celu ich łącznego rozpoznania lub – jeżeli mogły być objęte jedną skargą - także rozstrzygnięcia, na podstawie art. 111 § 1 p.p.s.a. W niniejszej sprawie każdy ze współwłaścicieli wniósł odrębną skargę, Sąd I instancji nie wykonał obowiązku nałożonego na niego treścią powyższego przepisu, zatem sprawy ze skarg W. R. i J. O. na tę samą decyzję toczyły się oddzielnie. Następnie wyrokiem z dnia 13 października 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. O. na przedmiotową decyzję. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo umorzył postępowanie zainicjowane skargą W. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2009 r. Zwrócić bowiem należy uwagę, że współwłaściciele nieruchomości w postępowaniu sądowym są współuczestnikami materialnymi i jednocześnie jednolitymi (art. 73 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tj. Dz. U. Nr 64, poz. 43 poz. 296 ze zm. – zwanej dalej k.p.c.). Zgodnie z treścią art. 209 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do dokonywania wszelkich czynności i dochodzenia wszelkich roszczeń, które zmierzają do zachowania wspólnego prawa, a ich udział w postępowaniu wynika z jednakowej podstawy faktycznej i prawnej. Wprawdzie ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zna pojęcia współuczestnictwa procesowego, jednakże w tym zakresie odpowiednio można zastosować przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Istota współuczestnictwa materialnego jednolitego polega na tym, że sprawę traktuje się jako jedną i niepodzielną wobec wszystkich współuczestników. Oznacza to, że skutki działań jednego ze współuczestników jednolitych dotyczą również pozostałych. Przekładając powyższe rozważania na realia niniejszej sprawy stwierdzić należy, że skoro W. R. i J. O. są współwłaścicielami nieruchomości objętych decyzję wydaną w postępowaniu, którego wznowienia się domagają, to ich udział w tym postępowaniu opiera się na jednakowej podstawie faktycznej i prawnej, a decyzja dotyczy niepodzielnie ich obojga. Skoro tak, to w sytuacji, gdy w sprawie ze skargi J. O. zapadł już prawomocny wyrok oddalający skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2009 r., to przyjąć należy iż ma on skutek także w stosunku do skarżącego kasacyjnej. W tej sytuacji postępowanie w sprawie ze skargi W. R. należało umorzyć, albowiem Sąd nie mógł wydać odmiennego wyroku, aniżeli wyrok z dnia 13 października 2009 r. wydany w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 571/09. Zwrócić bowiem należy uwagę, że przy współuczestnictwie jednolitym wyrok w stosunku do wszystkich współuczestników musi być taki sam, a rozbieżność rozstrzygnięcia stanowiłaby wewnętrzną sprzeczność wyroku i w żaden sposób nie dałaby się pogodzić z istotą decyzji, która, co już wyżej wskazano, dotyczy niepodzielnie wszystkich współwłaścicieli (porównaj: J. Jodłowski, Z. Resich, J. Lapierre, T. Misiuk-Jodłowska, K. Weitz, Postępowanie cywilne, wyd. LexisNexis, Warszawa 2009, str. 220-221). Tym samym stwierdzić należy, że w świetle powyższego pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej również nie zasługują na uwzględnienie. W związku z powyższym, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w punkcie 1 sentencji. Zgodnie z treścią art. 156 § 1 p.p.s.a. sąd może z urzędu sprostować w wyroku niedokładności, błędy pisarskie, rachunkowe lub inne oczywiste omyłki. Przepis art. 166 p.p.s.a. pozwala na zastosowanie wyżej przytoczonej normy prawnej odpowiednio do postanowień. Jeżeli zaś sprawa toczy się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, Sąd ten może z urzędu sprostować wyrok pierwszej instancji (art. 156 § 3 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że w wyniku oczywistej omyłki pisarskiej osoby sporządzającej dokument orzeczenia, błędnie wskazano datę i numer zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Oczywistym jest bowiem, że przedmiotem zaskarżenia jest decyzja organu z dnia [...] lutego 2009 r. Nr [...], a nie z dnia [...] listopada 2008 r., albowiem to od decyzji z dnia [...] lutego 2009 r. nie przysługiwał już stronie zwyczajny środek zaskarżenia. Ponadto uzasadnienie zaskarżonego postanowienia ewidentnie dotyczy skargi na decyzję organu z dnia [...] lutego 2009 r. Od tej decyzji oddalono również skargę J. O. w sprawie IV SA/Wa 571/09. W związku z powyższym, na podstawie art. 156 § 3 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w punkcie 2 sentencji