I GZ 313/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 12 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia S. P. "C." S. & S. Spółka jawna z siedzibą w C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 9 sierpnia 2010 r., sygn. akt I SA/Wr 492/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. P. "C." S. & S. Spółka jawna z siedzibą w C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności celnych postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wr 492/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. odmówił S. P. "C." S. & S. spółka jawna z siedzibą w C. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd I instancji stwierdził, że na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących stanu majątkowego i finansowego, spółka przedstawiła odpisy zeznania podatkowego wspólników – J. S. i W. S. – za 2009 r. Wynikało z nich, że przychód spółki w roku 2009 wyniósł 4.472.839,04 zł, zaś koszty jego uzyskania stanowiły kwotę 4.951.864,58 zł. Ponadto skarżąca przedstawiła deklaracje dla podatku od towarów i usług za miesiące luty, marzec, kwiecień i maj 2010 r., z których wynika, że spółka realizowała dostawę towarów lub świadczyła usługi tylko w lutym i maju na łączną kwotę 2.705 zł., zaś z raportu wspomagającego wyliczenie zaliczki miesięcznej na podatek dochodowy wynika, że w maju 2010 r. obaj wspólnicy wykazali stratę z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 279, 94 zł. Według dziennika księgowań za okres od dnia 1 stycznia 2010 r. do dnia 15 czerwca 2010 r. operacje finansowe wnioskującej spółki zamknęły się kwotą 878.343,88 zł i obejmowały m. in. wypłatę dla wspólnika kwoty 12.847,90 zł, zapłatę kwot do 66.493,47 zł, spłatę zobowiązań objętych tytułami wykonawczymi w kwotach 110 zł i 586,56 zł. Ponadto Spółka, jak i jej wspólnicy od 2009 r. nie posiadają rachunków bankowych, a usługi profesjonalnego pełnomocnika opłacane są z dochodów uzyskanych w 2009 r. Wyjaśniono, że tytuły wykonawcze są w posiadaniu pełnomocnika Spółki, zaś nieruchomość, pod adresem której znajduje się siedziba Spółki została sprzedana na podstawie umowy z dnia 6 marca 2009 r., z tytułu której wspólnicy uzyskali kwotę 415.400 zł. Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd I instancji zwrócił uwagę na istniejące wątpliwości, co do wysokości środków finansowych pozostających w dyspozycji Spółki, ponieważ z odpisów zeznań podatkowych przedłożonych przez skarżącą wynika, że w 2009 r. uzyskała ona przychód w wysokości 4.472.839,04 zł, co oznacza, że prowadzona przez stronę działalność generowała stratę nie z uwagi na brak popytu na oferowane przez Spółkę towary, lecz wynikała z ponoszonych w jej ramach kosztów uzyskania przychodów, które zamykały się w kwocie 4.951.864,58 zł. Zdaniem Sądu budzi także wątpliwości fakt, że wnioskodawca nie wyjaśnił dlaczego przy tak znacznym przychodzie uzyskiwanym z prowadzonej działalności gospodarczej skarżąca nie osiąga dochodu oraz oświadczając, że prowadzona działalność gospodarcza nie przynosi zysku nie poinformował skąd pochodzą środki finansowe na wynagrodzenie pełnomocnika procesowego oraz na widniejące w dzienniku księgowań płatności, w tym na wypłatę dla wspólnika kwoty 12.847,90 zł. Ponadto Spółka nie wskazała, w jaki sposób wydatkowała środki pieniężne uzyskane z tytułu sprzedaży nieruchomości. W ocenie WSA we W. zastrzeżenia budzi także nieprzedłożenie przez stronę dokumentów potwierdzających prowadzenie w stosunku do Spółki postępowań egzekucyjnych oraz wskazujących wysokość egzekwowanych kwot. W tym zakresie skarżąca ograniczyła się jedynie do stwierdzenia, że tytuły wykonawcze znajdują się u jej pełnomocnika. Sąd I instancji odnosząc się do przedłożonej ze sprzeciwem uchwały wspólników z dnia 22 marca 2010 r. o rozwiązaniu Spółki, wskazał, że uchwała nie została dołączona do wniosku, a podjęcie przez wspólników uchwały o rozwiązaniu Spółki zmierza do zakończenia prowadzenia działalności, nie przesądza zaś o jej niewypłacalności. S. P. "C." S. & S. spółka jawna z siedzibą w C. w zażaleniu na powyższe postanowienie wniosła o jego uchylenie oraz przyznanie pomocy prawnej we wnioskowanym zakresie. Postanowieniu zarzuciła naruszenie: art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153 poz. 1270 ze zm.), pomimo że Spółka wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, gdyż środki jakie posiadała do tej pory, wydała na spłatę zobowiązań wobec kontrahentów w związku z jej likwidacją. W uzasadnieniu wskazała, że rozstrzygnięcie w sprawie przyznania pomocy prawnej powinno uwzględniać sytuację Spółki na dzień złożenia wniosku. Wszystkie środki, które Spółka i wspólnicy, w tym ze sprzedaży nieruchomości, poszły na spłatę Spółki wobec kontrahentów, w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Jedynie na marginesie wskazać należy, iż podana przez Spółkę jednostka redakcyjna aktu prawnego t.j. art. 246 § 1 p.p.s.a dotyczy możliwości przyznania prawa pomocy osobom fizycznym, jednakże Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, iż jest to oczywista omyłka. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżąca Spółka nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych w pełnej wysokości. Wbrew temu co twierdzi Spółka w zażaleniu, należy bowiem uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. dokonał prawidłowej oceny przedłożonej przez skarżącą dokumentacji odzwierciedlającej jej stan finansowy i wyprowadził trafne wnioski. Należy uznać, iż Spółka, która nie wywiązała się z obowiązku nadesłania żądanych dokumentów i przedstawienia pełnego obrazu swojej sytuacji majątkowej, a prowadząca działalność gospodarczą znacznych rozmiarów, nie może oczekiwać obciążenia kosztami sądowymi budżetu Państwa. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego kluczowy w niniejszej sprawie jest brak wykazania pełnego obrazu sytuacji majątkowej Spółki. Sąd I instancji nie dysponując dokumentami potwierdzającymi prowadzenie w stosunku do Spółki postępowań egzekucyjnych, wskazujących wysokość egzekwowanych kwot, a także sposobu wydatkowania przez Spółkę środków pieniężnych uzyskanych z tytułu sprzedaży nieruchomości, nie mógł dokonać jednoznacznej i obiektywnej oceny stanu finansów Spółki. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela wątpliwości Sądu I instancji dotyczące jej realnej sytuacji, a w szczególności: niemożności uiszczenia wpisu od skargi przez przedsiębiorstwo osiągające w 2009 r. zadeklarowany przychód w wysokości 4.472.839,04 zł, a więc mogący świadczyć o wysokich obrotach skarżącej, Jednocześnie nie uszło uwadze Naczelnego Sądu Administracyjnego, że Spółka istotnie może borykać się z problemami finansowymi, albowiem powołuje się na prowadzone wobec jej postępowania egzekucyjne, a także wykazała stratę w 2009 r. Nie zmienia to jednak faktu, że mimo to kompleksowa sytuacja Spółki pozostaje nadal Sądowi nieznana, a wyrywkowe informacje, które przy pełnym obrazie stanu finansów Spółki mogłyby stanowić punkt odniesienia przy dokonywaniu oceny zasadności wniosku, w niniejszej sprawie nie mogły stanowić skutecznego argumentu. W świetle przedstawionego wyżej stanu faktycznego i prawnego Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że należy podzielić pogląd Sądu I instancji zawarty w zaskarżonym postanowieniu. Wobec braku przedłożenia przez Spółkę stosownych dokumentów mogących zobrazować jej pełną sytuację finansową nie sposób przyjąć faktu "wykazania" (o którym mowa w art. 246 § 2 pkt. 2 p.p.s.a.) przez nią braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Odnosząc się do zarzutu Spółki, iż rozstrzygnięcie w zakresie przyznania prawa pomocy powinno uwzględniać sytuację Spółki na dzień złożenia wniosku, należy stwierdzić, iż w istocie taka ocena została dokonana albowiem Sąd I instancji dokonał oceny sytuacji finansowej Spółki na dzień złożenia przez nią wniosku wraz z załączonymi dokumentami, w tej sytuacji rozstrzygnięcie Sądu I instancji było prawidłowe. Na marginesie zauważyć należy, wbrew wywodowi Sądu I instancji, że okoliczność, iż skarżący korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika "z wyboru" w żadnej mierze nie może stanowić przesłanki wpływającej na ocenę jego sytuacji finansowej, bowiem strony stosunku prawnego obejmującego udzielanie pomocy prawnej, mogły dowolnie ukształtować formę i sposób wynagrodzenia za tę pomoc. Ta okoliczność nie może być zatem przedmiotem badania ani oceny, tym samym odnoszenie się przez Sąd I instancji do powyższej kwestii godzi w prawo strony do obrony. Niemniej jednak nie miało to wpływu na wynik rozstrzygnięcia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazać należy, że w przypadku zmiany okoliczności i wykazania przez Spółkę zasadności przyznania prawa pomocy, może ona ponownie, w niniejszej sprawie, skutecznie się o tę pomoc ubiegać. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie jako niemające uzasadnionych podstaw.