I OZ 616/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia C. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 2010 r. sygn., akt III SO/Gd 13/10 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie z wniosku C. W. w przedmiocie wymierzenia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku grzywny z powodu nieprzekazania skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 9 lipca 2010 r., sygn. akt III SO/Gd 13/10 odmówił C. W. przyznania prawa pomocy w sprawie z jego wniosku w przedmiocie wymierzenia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku grzywny z powodu nieprzekazania skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że to czy stronie przysługuje ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych lub przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych albo ustanowienie adwokata czy radcy prawnego ocenia się na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej powoływana jako P.p.s.a.). Strona, która skarży działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych jest, z mocy art. 239 pkt 1e P.p.s.a., zwolniona od kosztów sądowych. W przedmiotowej sprawie strona skarżąca domaga się wymierzenia grzywny organowi za nieprzekazanie skargi na decyzję z dnia 29 października 2004 r. dotyczącą przyznania renty. Zdaniem WSA w Gdańsku zwolnienie, o jakim mowa w przywołanym art. 239 pkt 1e P.p.s.a. rozciąga się również na wniosek o wymierzenie organowi grzywny z powodu nieprzekazania skargi w takiej właśnie sprawie do sądu administracyjnego. Zgodnie z tym skarżącemu w przedmiotowej sprawie przysługuje ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych. W tej sytuacji merytorycznemu rozpoznaniu podlegał jedynie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. ustanowienia w niniejszej sprawie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał ponadto, że prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Oznacza to, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca, mimo formalnego wypełnienia druku PPF nie przedłożył żadnych wymaganych w art. 252 § 1 P.p.s.a danych o swoim stanie majątkowym i dochodach. Z treści wpisów w poszczególnych rubrykach formularza PPF wynika, że uważa on podanie tych danych za niemające znaczenia. Skoro mimo pouczenia i wyraźniej treści rubryk druku wnioskodawca nie wskazał, jaki jest jego stan majątkowy i dochody, to tym samym w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy nie wykazał zasadności złożonego wniosku. Na powyższe postanowienie C. W. wniósł zażalenie, w którym podtrzymał swoje żądanie dotyczące przyznania mu pomocy prawnej. Ponadto stwierdził, że sędzia wydająca zaskarżone postanowienie jest z mocy prawa wyłączona od rozpoznawania jego sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma uzasadnionych podstaw, zatem nie może odnieść zamierzonego skutku. W myśl art. 244 P.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zatem prawo pomocy obejmuje w istocie dwie instytucje – zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. W niniejszej sprawie sąd I instancji właściwie uznał, że skoro strona skarżąca domaga się wymierzenia grzywny organowi za nieprzekazanie skargi na decyzję z dnia 29 października 2004 r. dotyczącą przyznania renty to należy, przyjąć, że przedmiot sprawy mieści się w zakresie przedmiotowym określonym w art. 239 pkt 1e P.p.s.a. W związku z powyższym skarżący z mocy samego prawa jest zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Ponadto wskazać należy, że pomoc prawna, wbrew twierdzeniom skarżącego, nie przysługuje w każdym przypadku i bezwarunkowo, gdyż jej przyznanie, w tym ustanowienia adwokata, jest możliwe w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek uregulowanych w art. 246 § 1 P.p.s.a. Stosownie do art. 246 § 1 i 246 § 1 pkt 2 prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić podstawę żądania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy musi zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie ulega wątpliwości, że C. W., wypełniając formularz PPF świadomie nie podał żadnych danych dotyczących stanu majątkowego oraz dochodów czy też sytuacji rodzinnej, uznając je za niemające znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W tej sytuacji Sąd I instancji nie miał możliwości dokonania prawidłowej oceny sytuacji majątkowej skarżącego i obiektywnej weryfikacji zarówno jego sytuacji majątkowej jak i rodzinnej. W zażaleniu skarżący nie przedstawił popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność przyznania mu prawa pomocy w żądanym wymiarze. Mając na uwadze wszystkie wyżej opisane okoliczności faktyczne i argumenty prawne Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.