I OZ 714/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech po rozpoznaniu w dniu 28 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 sierpnia 2010 r., sygn. akt VII SA/Wa 954/10 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprzeciwu P. S. od postanowienia referendarza sądowego tegoż Sądu z dnia 13 lipca 2010 r., postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2010 r., sygn. akt VII SA/Wa 954/10, odmówił P. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie. Sąd pierwszej instancji podniósł, że biorąc pod uwagę sytuację finansową wnioskodawcy, w tym okoliczność iż prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z rodzicami uzyskującymi miesięczny dochód w wysokości około 2000 zł na każdą osobę, skarżący jest w stanie ponieść koszty związane z prowadzeniem postępowania sądowego oraz koszty związane z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika. Na to postanowienie P. S. złożył zażalenie wskazując, że przy ponoszeniu kosztów związanych z koniecznym utrzymaniem pojazdu służącego do działalności gospodarczej, opłaceniem podatku rolnego od nieruchomości, to wtedy na każdą osobę w rodzinie przypadnie około 950 zł. Oznacza to, zdaniem skarżącego, że jego sytuację majątkową należy ocenić jako niewystarczającą w kontekście skutecznego korzystania z prawa do sądu. Wskazał ponadto, że jego praca ma charakter sezonowy, gdyż wykonywana jest w okresie wiosenno – jesiennym. Natomiast zimą nie ma on żadnych możliwości zarobkowych, a pomimo tego musi ponosić koszty utrzymania, zabezpieczenia i konserwacji sprzętu oraz koszty związane z własnym utrzymaniem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl § 2 tego przepisu, prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast § 3 powołanego przepisu stanowi, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie natomiast do treści art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Instytucja "prawa pomocy" ma zatem na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów, przy czym to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedstawiania wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, której analiza umożliwia rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu zasadnym będzie zatem przypomnienie o zasadzie wyrażonej w art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi odstępstwo. Zatem strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. W związku z tym, należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie ponieść kosztów postępowania. Taką okolicznością nie może być bowiem charakter wykonywanej przez skarżącego pracy. Skarżący bowiem – jak sam zresztą przyznaje – musi się liczyć z tym, że w okresie "sezonowym" musi zabezpieczyć się finansowo także na czas "niesezonowy". Zgodzić się należy ze skarżącym, że sezonowość jest w istocie cechą charakterystyczną dla pewnego rodzaju usług, nie może natomiast stanowić skutecznej podstawy do ubiegania się o przyznanie prawa pomocy zwłaszcza w sytuacji, gdy miesięczny dochód w trzyosobowym gospodarstwie domowym wynosi około 2.000 zł na osobę. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.