II OZ 935/10

Dnia 6 października 2010 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 6 października 2010 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia F.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 sierpnia 2010 roku, sygn. akt V SA/Wa 1150/10 o odmowie przyznania F.M. prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi F.M. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sygn. akt V SA/Wa 700/08 z dnia 17 grudnia 2008 roku oddalającego skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] stycznia 2008 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił F.M. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Jak wynika z uzasadnienia postanowienia, w treści wniosku i w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca wskazała, że utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego i zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej wysokości 1.845,30 złotych netto. Oświadczyła również, że jest właścicielem mieszkania o powierzchni 43 m2, nieruchomości gruntowej o pow. 1 ha, którą w sposób nieformalny przekazała dzieciom, innego majątku w tym zasobów pieniężnych, oszczędności, ani przedmiotów wartościowych nie posiada. Skarżąca wyjaśniła, że zwracała się o pomoc prawną z urzędu ale jej odmówiono, również prywatne kancelarie (prawne) odmawiały skarżącej obrony jej praw. Do wniosku skarżąca załączyła dowody ponoszonych wydatków (mieszkanie – 398,25 złotych, telefon – 221,22 złotych) oraz uzyskiwanych dochodów w wysokości 1.845,30 złotych. Pismem z 29 czerwca 2010 r. skarżąca wyjaśniła, że oprócz powyższych wydatków miesięcznie ponosi: 1) koszty energii elektrycznej w wysokości 22,69 złotych, 2) leki na receptę w wysokości ok. 100 złotych, 3) leki bez recepty, środki do higieny osobistej i utrzymania w czystości mieszkania, korespondencja, inne nie przewidziane wydatki – do 300 złotych, 4) wyżywienie – 600 złotych (20 x 30 dni = 600 złotych). Wyjaśniła również, iż posiadana nieruchomość gruntowa o pow. 1,05 ha stanowi w części 63 arów nieużytki. Ponadto wskazała, że posiada zabudowaną budynkiem letniskowym (budynek niewykończony) nieruchomość gruntową o pow. 1999 m2, którą nabyła w drodze zasiedzenia. Oświadczyła, że jedynym jej dochodem jest emerytura oraz, że nie posiada rachunków bankowych. W piśmie procesowym z dnia 29 lipca 2010 r. skarżąca oświadczyła, że jest w stanie wpłacić wpis sądowy w kwocie 200 zł i wpis ten uiściła. Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd I instancji podkreślił, że skarżąca miesięcznie uzyskuje stały dochód w wysokości 1.845 złotych netto. W ocenie Sądu I instancji, porównując uzyskiwane dochody z ponoszonymi wydatkami oraz mając na uwadze, że części kosztów (np. innych nieprzewidzianych) nie można uznać, za wydatki konieczne, należy zauważyć, że skarżąca jest w stanie ponieść w całości koszty postępowania sądowego. Skarżąca uiściła 200 zł tytułem wpisu sądowego od skargi, co prowadzi do konkluzji, że była w stanie ponieść taki wydatek bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wobec tego, że na skarżącej na obecnym etapie postępowania nie ciążą inne koszty sądowe, odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie ma wpływu na prawo strony do sądu. W ocenie Sądu I instancji, dodatkowym argumentem przemawiającym za powyższym twierdzeniem jest fakt wszczęcia po raz czwarty postępowania sądowoadministracyjnego w przedmiocie uprawnień kombatanckich dotyczących zmarłego męża skarżącej. W poprzednich postępowaniach skarżąca i jej zmarły mąż mieli merytorycznie rozpoznane sprawy przez sądy administracyjne, a w sprawie V SA/Wa 395/05 skarżący (mąż skarżącej) korzystał z pełnomocnika z urzędu, ustanowionego przez WSA w Warszawie, a więc prawo do sądu zostało zrealizowane. Skarżąca wnosząc kolejną skargę winna liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów takiego postępowania i ewentualnie rozpocząć gromadzenie środków finansowych, które pozwoliłyby jej na toczenie kolejnych sporów sądowoadministracyjnych. Niezależnie od powyższego skarżąca posiada dwie nieruchomości, które również mogła np. wydzierżawić lub sprzedać i uzyskane w ten sposób środki finansowe przeznaczyć na koszty postępowania. Sąd I instancji wyjaśnił także, że skarżąca próbowała zainteresować swoją sprawą kancelarie prawne, a więc należy uznać, że posiadała środki finansowe na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca. Wyjaśniła, że nie może uzyskać środków finansowych z żadnej ze swoich nieruchomości. Podkreśliła także, że fakt uiszczenia wpisu sądowego od skargi nie oznacza, że dysponuje środkami na pokrycie kosztów pomocy prawnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. Użyte w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek czy choćby pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, nie publ.). Rozstrzygnięcie Sądu I instancji było efektem obiektywnej oceny sytuacji majątkowej skarżącej na podstawie przedłożonych dokumentów i oświadczeń. Zasadnicze znaczenie dla niniejszego rozstrzygnięcia mają dochody osiągane przez skarżącą. Skarżąca dysponuje stałym, choć niewysokim dochodem i będąc świadomą prowadzonego postępowania sądowego powinna zabezpieczyć odpowiednie kwoty, które umożliwią jej partycypowanie w jego kosztach. Zasadą jest, że to na stronie postępowania ciąży obowiązek uczestniczenia w finansowaniu prowadzonego z jej inicjatywy procesu sądowego, a wyjątkiem jest przerzucenie całego obowiązku w tym zakresie na Skarb Państwa. Nie bez znaczenia jest również, że postępowanie dotyczące uprawnień męża skarżącej toczyło się już przed organami administracji i sądem administracyjnym, tym bardziej więc skarżąca powinna być świadoma kosztów związanych z jego prowadzeniem. Błędnie natomiast Sąd I instancji przyjął, że celem zabezpieczenia środków na pokrycie kosztów postępowania skarżąca powinna rozważyć gospodarcze wykorzystanie swoich nieruchomości. Twierdzenie takie jest nieuzasadnione, bowiem trudno wymagać od strony, by w stosunkowo krótkim okresie związanym z zainicjowaniem postępowania sądowego dokonała rozporządzenia swoimi nieruchomościami. Sąd administracyjny nie jest także w stanie zweryfikować czy strona faktycznie ma możliwości dysponowania nieruchomością, szczególnie, że jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, skarżąca wyraźnie wskazuje, że jedna z nieruchomości nie ma uregulowanego prawa własności, a druga została oddana do dyspozycji jej dzieciom. Uchybienie to nie miało wpływu na podjęte rozstrzygnięcie, z uwagi na zasadniczą kwestię jaką jest otrzymywany przez skarżącą dochód, na co zwrócono uwagę wyżej. Słusznie Sąd I instancji podkreślił, że skarżąca uiściła 200 zł tytułem wpisu sądowego od skargi, co prowadzi do wniosku, że była w stanie ponieść taki wydatek bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wbrew twierdzeniem zażalenia, okoliczność ta samodzielnie nie przesądza, że skarżąca była w stanie ponieść koszty postępowania, w tym koszty profesjonalnego pełnomocnika, natomiast w zestawieniu z dokonaną przez Sąd I instancji dokładną i rzetelną analizą sytuacji majątkowej skarżącej, prowadzi do wniosku, że brak było podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tych też względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w postanowieniu.