II OZ 1131/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Hauser po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 14 września 2010 roku, II SA/Wr 282/10 przyznające J. K. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w zakresie przekraczającym kwotę 50 zł w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z [...] marca 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją o zatwierdzeniu projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę stacji paliw postanawia oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (dalej jako: WSA) postanowieniem z 14 września 2010 r. przyznał J. K. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w zakresie przekraczającym kwotę 50 zł i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł J. K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu swego żądania skarżący podał, że aktualnie pozostaje bez pracy, utrzymuje się z odszkodowania w wysokości 1400 zł. Dodał również, że posiada zadłużenie w wysokości 57300 zł z tytułu niespłaconych pożyczek. Wśród posiadanych składników majątkowych skarżący wymienił nieukończony pawilon handlowy o pow. 88,80 m2, działkę gruntu pod nim, mieszkanie o pow. 50,60 m2 i niezabudowaną działkę gruntu o pow. 253 m2. Poinformował, że jego wydatki kształtują się następująco: udział w kosztach utrzymania mieszkania - 180 zł; koszt wyżywienia i odzieży - ok. 800 zł; koszt lekarstw - ok. 100 zł; opłata za telefon - 81 zł; opłaty pocztowe, koszt dojazdów, ubezpieczenie na życie, koszt przepisywania pism i inne różne usługi ok. 250 zł. Postanowieniem z 14 lipca 2010 r. referendarz sądowy WSA przyznał prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w zakresie przekraczającym kwotę 50 zł oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Powyższe orzeczenie stało się przedmiotem wniesionego sprzeciwu, w którym skarżący podniósł, że od roku 1997 przed Sądem zmaga się nie tylko z organami administracji publicznej, ale zmaga się jako właściciel nieruchomości nr [...] obręb L., położonej w J.-L. przy ul. [...] także Sądem. Na terenie skweru miejskiego, który w sposób bezpośredni przylega do nieruchomości skarżącego w warunkach samowoli budowlanej, nielegalnie wybudowano pawilon handlowo-usługowy o pow. zabudowy 157,52 m2. Mimo powyższego Sąd wspiera tą nielegalną budowę swoimi wydawanymi orzeczeniami. Natomiast wnioski skarżącego w sprawie rozbiórki tej nielegalnej budowy Sąd ignoruje. Mimo, że ta budowa jest nielegalna to w dniu 13 czerwca 2010 r. inwestor przystąpił do jej rozbudowy i to bez udziału skarżącego w postępowaniu administracyjnym. Zdaniem skarżącego, z przedstawionych okoliczności wynika, że przez następne 13 lat będzie zmagał się w II Wydziale Sądu. Ponadto skarżący wskazał, że przez ostatnie 13 lat zmagań wpadł w silną depresję i nerwicę, a to powoduje, że musi działać przed Sądem z prawnikiem. Również nie stać skarżącego na opłacenie kosztów sądowych. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd I instancji wskazał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie kwestionując niewysokiego miesięcznego dochodu skarżącego, Sąd miał na uwadze jednak to, że dochody skarżącego mają charakter stały (wynoszą 1400 zł), skarżący nie ma nikogo na utrzymaniu, a jego stałe niezbędne wydatki (koszty utrzymania mieszkania, koszt lekarstw) - według oświadczenia wnioskodawcy - wynoszą ok. 280 zł. W świetle tych okoliczności, Sąd uznał, że w sprawie zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 245 § 3 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zmianami - dalej jako: ppsa), warunkujące przyznanie prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w zakresie przekraczającym kwotę 50 zł. W ocenie Sądu uiszczenie przez wnioskodawcę na obecnym etapie postępowania kwoty 50 zł tytułem wpisu sądowego od skargi nie doprowadzi do powstania niedostatku w utrzymaniu skarżącego i mieści się w możliwościach płatniczych wnioskodawcy. Przy czym oceny tej nie mogą zmienić również podnoszone w sprzeciwie okoliczności dotyczące silnej depresji i nerwicy skarżącego (na którą to okoliczność skarżący nie przedłożył żadnego dokumentu). Sąd wskazał też, że jego rozstrzygnięcie nie ogranicza prawa do sądu z uwagi na odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie dotyczącym ustanowienia adwokata. Stosownie do brzmienia art. 6 ppsa w razie potrzeby Sąd udzieli stronie niezbędnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczy stronę o skutkach prawnych tych czynności oraz ich zaniedbań. Wnosząc zażalenie na powyższe postanowienie J. K. zażądał uchylenia wymienionego wyżej postanowienia WSA i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi. Skarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie art. 246 § pkt 2 ppsa przez dokonanie niewłaściwej oceny stanu faktycznego w sprawie, co miało istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia. Wniósł także o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia, na podstawie art. 196 ppsa, do czasu rozstrzygnięcia zażalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny. W uzasadnieniu podał, że we wniosku z 27 czerwca 2010 roku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata podał swoją sytuacje materialną. Ponadto w sprzeciwie z 9 sierpnia 2010 roku, dodatkowo podał przyczyny konieczności ustanowienia dla skarżącego adwokata i wymagania art. 175 § 1 ppsa. J. K. wskazał, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi realizację jednej z podstawowych zasad w państwie prawa, a mianowicie gwarancji do sądu. Zwrócił uwagę, że niektórzy sędziowie II Wydziału WSA w sprawach skarżącego J. K. orzekają wbrew żądaniom skargi J. K., zmieniając całkowicie jej przedmiot, aby skorumpowany inwestor samowoli budowlanej mógł uzyskać nielegalne pozwolenie na użytkowanie tej samowoli budowlanej. Skarżący nie zgadza się z ustaleniami WSA w tym zakresie i wnosi o ponowne zbadanie przez Naczelny Sąd Administracyjny przedstawionych okoliczności dotyczących prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie podlega oddaleniu. Na wstępie Naczelny Sąd Administracyjny (dalej jako: NSA) wskazuje, że zawarty w zażaleniu wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia może (i musi) być rozpatrzony wyłącznie przez WSA, co wynika wprost z art. 196 ppsa. Biorąc powyższe pod uwagę NSA rozpatruje tylko zażalenie w części zaskarżającej postanowienie WSA z 14 września 2010 r. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana jedynie w przypadku osób charakteryzujących się bardzo trudną sytuacją materialną. W orzecznictwie NSA wywiedziono, iż do osób tych zaliczyć można np. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (postanowienie NSA z dnia 19 kwietnia 2004 r., GZ 9/04, niepublikowane). Natomiast w świetle art. 246 § 1 pkt 2 ppsa stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi więc rodzaj ulgi w obowiązku uiszczenia daniny publicznej z tytułu prowadzenia postępowania przed sądem a ustanowiona została z myślą o osobach ubogich, których trudna sytuacja materialna uniemożliwia dostęp do sądu. Zdaniem NSA, Sąd I instancji w sposób prawidłowy ocenił sytuację majątkową J. K. i należy zgodzić się z WSA, iż sytuacja majątkowa skarżącego, która została zanalizowana na podstawie oświadczeń skarżącego, nie pozwala na stwierdzenie, że zostały wypełnione przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa. Analiza sytuacji majątkowej skarżącego uzasadniała jedynie przyznanie prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w zakresie przekraczającym kwotę 50 zł. Według NSA, Sąd I instancji słusznie doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania a uiszczenie przez wnioskodawcę kwoty 50 zł tytułem wpisu sądowego od skargi nie doprowadzi do powstania niedostatku w utrzymaniu skarżącego i mieści się w możliwościach płatniczych wnioskodawcy. Z tych względów NSA, w oparciu o art. 197 § 1 ppsa oraz art. 197 § 2 w związku z art. 184 ppsa, postanowił jak w sentencji