II GSK 1950/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Magdalena Bosakirska (spr.) Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia NSA Barbara Stukan-Pytlowany Protokolant Michał Stępkowski po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 10 listopada 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 761/10 w sprawie ze skargi W. D. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie wyniku egzaminu notarialnego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od W. D. na rzecz Ministra Sprawiedliwości kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 10 listopada 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 761/10, oddalił skargę W. D. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości z [...] stycznia 2010 r., nr [...], oddalającą odwołanie od ustalenia negatywnego wyniku egzaminu notarialnego. I Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia. W. D. w dniach [...] października 2009 r. przystąpił do egzaminu notarialnego. Uchwałą z [...] października 2009 r., nr [...], Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w G., stwierdziła, że W. D. uzyskał negatywny wynik z egzaminu notarialnego. Z uzasadnienia uchwały wynika, że egzamin notarialny w roku 2009 składał się z trzech części. Z części pierwszej, testu wyboru, zdający uzyskał ocenę dobrą. Z części drugiej, na którą składało się sporządzenie projektów dwóch aktów notarialnych tj. projektu testamentu i umowy zbycia udziału w prawie własności zabudowanej nieruchomości na rzecz spółki komandytowej wraz z umową zniesienia współwłasności poprzez ustanowienie odrębnej własności lokali, uzyskał ocenę niedostateczną, przy czym każdy z aktów oceniany był oddzielnie i za każdy z nich otrzymał ocenę niedostateczną. Z części trzeciej polegającej na sporządzeniu opinii prawnej także uzyskał ocenę niedostateczną. Prace egzaminacyjne były oceniane niezależnie przez dwóch członków Komisji Egzaminacyjnej, z których każdy, za każde zadanie wystawiał własną ocenę cząstkową. Łącznie zdający otrzymał sześć cząstkowych ocen niedostatecznych, gdyż w zadaniach z części drugiej i trzeciej egzaminu tj. obu aktach notarialnych i opinii popełnił szereg błędów uniemożliwiających pozytywną ocenę prac. Stosownie do art. 74 f § 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (tekst jednolity: Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) dalej powoływanej jako "Prawo o notariacie", zdający uzyskał negatywny wynik z egzaminu notarialnego. W. D. w odwołaniu od powyżej uchwały zakwestionował rzetelność ocen jego prac z drugiej i trzeciej części egzaminu notarialnego. Stwierdził, że mimo pewnych uchybień, projekty sporządzonych przez niego aktów notarialnych i opinii prawnej zachowują wszystkie wymogi formalne dla nich przewidziane. W odwołaniu szczegółowo opisał poszczególne zastrzeżenia do każdej oceny wszystkich prac z części drugiej i trzeciej zdawanego egzaminu. Uchwałą z [...] stycznia 2010 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpatrywania odwołań od wyników egzaminu notarialnego wydaną na podstawie art. 74 h § 1, § 9 i § 12 Prawa o notariacie w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej powoływanej jako "k.p.a.", utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę. Z uzasadnienia uchwały wynika, że w projekcie pierwszego aktu notarialnego - testamentu zdający popełnił liczne błędy, polegające przede wszystkim na zamieszczeniu w nim zbędnych informacji, posługiwaniu się językiem zbliżonym do potocznego a nie prawniczym i zbędnym pouczeniu testatora o treści przepisów podatkowych. Zdający, sporządzając testament osoby niewidomej, uchybił art. 87 § 1 pkt 4 Prawa o notariacie, w którym to przepisie nie chodzi o "podpisanie się za niewidomego", jak zostało to zapisane w projekcie testamentu, ale o wypisanie jego imienia i nazwiska oraz złożenie własnego podpisu przez osobę zaufaną. Kandydat na notariusza nie upewnił się też, czy treść sporządzonego testamentu jest dokładnie znana i zrozumiała niewidomemu, zgodnie z wymogami art. 87 § 1 pkt 3 Prawa o notariacie, nie umieścił też w komparycji aktu wzmianki, że osoba uczestnicząca w akcie jest niewidoma i jest uprzedzona o możliwości przywołania na jej życzenie osoby zaufanej. Sporządzony przez zdającego projekt drugiego aktu notarialnego dotyczącego m.in. ustanowienia odrębnej własności lokali Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała w całości za na tyle wadliwy, że mógłby stać się źródłem konfliktu, a błędy popełnione przez zdającego skutkują nieważnością samej czynności prawnej. Wśród uchybień Komisja wskazała na pomylenie przez zdającego spółki komandytowej ze spółką z o.o. i spowodowane tym błędem wadliwe opisanie reprezentacji spółki, wadliwe określenie prawa do gruntu jako użytkowania wieczystego, brak określenia wielkości udziałów przypadających właścicielom poszczególnych lokali w nieruchomości wspólnej, co skutkuje nieważnością umowy, nieprawidłowe ustanowienie tytułu egzekucyjnego, nieodróżnienie wydania rzeczy od objęcia rzeczy wspólnej we współposiadanie i nieprawidłowe wyliczenie pobranych podatków i opłat. W ocenie Komisji systematyka i układ aktu świadczyły o zupełnej nieznajomości Zasad Techniki Prawodawczej, zaś akt sporządzono używając języka potocznego. Wykazane powyżej błędy uzasadniały wystawienie zdającemu oceny negatywnej z drugiej części egzaminu notarialnego. Komisja Egzaminacyjna II stopnia, oceniając pracę zdającego z trzeciej części egzaminu notarialnego, uznała, że egzaminowany sporządził nieprzydatną opinię prawną, ponieważ nie przedstawił prawidłowo w jej treści żadnego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia podanego problemu. Zdający nie zrozumiał istoty zadania, która polegała na dostrzeżeniu konieczności uzyskania zgody sądu rodzinnego na nabycie przez osoby małoletnie nieruchomości obciążonej prawami osób trzecich. Nie opisał kolejnych kroków, które powinna podjąć strona zainteresowana rozwiązaniem problemu, posługiwał się językiem potocznym popełniając przy tym błędy ortograficzne. Z tych powodów opinię prawną sporządzoną przez zdającego należało ocenić niedostatecznie, co uwarunkowało ocenę negatywną z trzeciej części egzaminu notarialnego. W. D. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. wniósł o uchylenie obu uchwał wydanych w sprawie. Zarzucił bak rzetelności i obiektywności ocen. Wskazał na naruszenie prawa materialnego, tj. art. 74 e § 2 i art. 74 d § 6 Prawa o notariacie. Argumentował, że obie Komisje egzaminacyjne oceniające jego prace pominęły, iż prace zachowują wszystkie wymogi formalne, spełniając kryteria ocen z art. 74 e § 2 Prawa o notariacie. Naruszenia art. 74 d § 6 Prawa o notariacie skarżący upatrywał w tym, że ocenie pracy muszą podlegać wszystkie elementy tejże pracy, zaś stwierdzone błędy i uchybienia stanowią podstawę do obniżenia ilości punktów, a nie do wystawienia oceny niedostatecznej. Nadto – jego zdaniem – organ odwoławczy nie odniósł się do wszystkich zarzutów odwołania. Komisja Egzaminacyjna II stopnia odpowiedziała na skargę i podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko wniosła o jej oddalenie. Wyrokiem z 10 listopada 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę. Sąd pierwszej instancji przypomniał, że stosownie do art. 74 d § 6 Prawa o notariacie członkowie komisji dokonują oceny za część drugą i trzecią egzaminu notarialnego przy zastosowaniu następującej skali ocen: 1) oceny pozytywne: a) celująca (6), b) bardzo dobra (5), c) dobra (4), d) dostateczna (3); 2) ocena negatywna: niedostateczna (2). Art. 74 e § 2 ustawy stanowi natomiast, że oceny rozwiązania z zadań części drugiej i trzeciej egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu. Z § 3 i 4 art. 74 e ustawy wynika, że dwaj członkowie komisji, niezależnie oceniający prace zdającego, wystawiają ocenę cząstkową z każdej pracy i pisemnie uzasadniają tę ocenę, zaś ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań z części drugiej i trzeciej egzaminu notarialnego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego sprawdzającego: - 1) oceny pozytywne: celująca (średnia ocen od 5,51 do 6,00), bardzo dobra (średnia ocen od 4,51 do 5,50), dobra (średnia ocen od 3,51 do 4,50), dostateczna (średnia ocen od 3,00 do 3,50); - 2) ocena negatywna: niedostateczna (średnia ocen poniżej 3,00). Sądowa kontrola uchwały Komisji Egzaminacyjnej polega na zbadaniu, czy organ ten nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W niniejszej sprawie skarżący otrzymał z części drugiej i trzeciej egzaminu notarialnego dwie oceny niedostateczne, natomiast łącznie, z każdego zadania obejmującego daną część, sześć cząstkowych ocen niedostatecznych. Zdaniem Sądu pierwszej instancji Komisja Egzaminacyjna II stopnia w uzasadnieniu podjętej uchwały w sposób szczegółowy, precyzyjny i niebudzący wątpliwości przedstawiła argumenty poparte przepisami prawa, przemawiające za uznaniem, że ocena sporządzonych przez skarżącego projektów aktów notarialnych i opinii była prawidłowa, zaś odniesienie się do zarzutów odwołania, wyczerpujące. Sąd pierwszej instancji uznał za słuszne stanowisko Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, że prace sporządzone przez skarżącego w drugiej i trzeciej części egzaminu notarialnego zawierają niemożliwe do usunięcia wady w zakresie prawa procesowego i materialnego oraz uchybienia w właściwym redagowaniu sformułowań używanych przy sporządzaniu aktów notarialnych i opinii prawnych. Sąd wskazał, że wady obydwu aktów notarialnych, a w szczególności wady umowy, które nie pozwalają na dopuszczenie aktu do obrotu prawnego uzasadniają oceny niedostateczne. Także ocena zadania z części trzeciej egzaminu notarialnego była trafna bowiem skarżący nie dostrzegł konieczności uzyskania zgody sądu rodzinnego na nabycie obciążonej nieruchomości przez małoletnich, co czyni opinię nieprzydatną. W konsekwencji wadliwość sporządzonych przez skarżącego prac pisemnych uzasadniała dwie końcowe oceny niedostateczne z części drugiej i trzeciej egzaminu notarialnego, zwłaszcza, że oceny tych prac – wystawione przez obu egzaminatorów – były całkowicie zbieżne. Sąd pierwszej instancji podał, że nawet jeżeli ocenione prace skarżącego spełniały wymogi formalne, to waga pozostałych błędów była tak duża, że dyskwalifikowała te prace z punktu widzenia kryteriów określonych w art. 74 e § 2 Prawa o notariacie, to jest właściwego zastosowania przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu. Skoro zdanie egzaminu notarialnego ma uprawniać do wykonywania zawodu notariusza, to sporządzony na egzaminie projekt aktu notarialnego winien odpowiadać rygorom przepisów prawa, aby mógł skutecznie funkcjonować w obrocie prawnym. II Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył W. D. Zaskarżył wyrok w całości. Wniósł o jego uchylenie i merytoryczne rozpoznanie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Wnoszący skargę kasacyjną na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 14 marca 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej powoływanej jako "p.p.s.a." zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego: – art. 74 e § 2 Prawa o notariacie poprzez niewłaściwe jego zastosowanie, polegające na uznaniu, że napisane przez skarżącego prace z drugiej i trzeciej części egzaminu notarialnego, jaki zdawał w dniach [...] października 2009 r. zostały ocenione w oparciu o wszystkie przesłanki wynikające z przedmiotowego przepisu; - art. 74 d § 6 Prawa o notariacie poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że napisane przez skarżącego prace z drugiej i trzeciej części egzaminu notarialnego, jaki zdawał z dniach [...] października 2009 r. zostały ocenione w oparciu o przesłanki wynikające z przedmiotowego przepisu. Błędna wykładnia art. 74 d § 6 Prawa o notariacie doprowadziła zarówno Komisję I i II stopnia, jak i Sąd pierwszej instancji do nieuzasadnionego przyjęcia, iż jedynie całościowo dobrze napisane i bezbłędne prace zasługują na ocenę pozytywną, podczas gdy art. 74 d § 6 Prawa o notariacie przewiduje 5-stopniową skalę ocen i błędy zamiast dyskwalifikować prace (jak przyjęły obydwie Komisje i Sąd) mogą jedynie wpływać na obniżenie ocen za napisane prace, mieszczące się w ramach skali ocen wynikającej z art. 74 d § 6 Prawa o notariacie. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną art. 74 e § 2 Prawa o notariacie nie został właściwie wykorzystany. Wadliwość prac egzaminacyjnych, czyli takich prac, które zawierają błędy merytoryczne, nie warunkuje automatycznie ich oceny negatywnej lecz powinna skutkować obniżeniem punktacji, tym bardziej, że są to tylko projekty. Prace powinny być oceniane z uwzględnieniem 5 stopniowej skali ocen, ustanowionej w art. 74 d § 6 ustawy. Zadaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nie było dokonywanie analizy zarzutów postawionych pracom egzaminacyjnym przez Komisję I stopnia, tylko ustosunkowanie się do zarzutów odwołania. Komisja Egzaminacyjna II stopnia tego nie uczyniła, a zatem naruszyła art. 74 e § 2 Prawa o notariacie. Sąd nie dokonał także oceny prac zgodnie z art. 74 e § 2 Prawa o notariacie, ani nie odniósł się do ocen prac dokonanych przez Komisje pod kątem kryteriów z powołanego przepisu. Prac wnoszącego skargę kasacyjną nie oceniono zgodnie z art. 74 e § 2 Prawa o notariacie. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny powinien, na zasadzie art. 188 p.p.s.a. rozpoznać skargę i uchylić uchwały organów egzaminacyjnych. Komisja Egzaminacyjna II stopnia nie skorzystała z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona. W pierwszym zarzucie kasacyjnym wnoszący skargę kasacyjną podniósł niewłaściwe zastosowanie art. 74 e § 2 Prawa o notariacie poprzez dokonanie oceny jego prac z drugiej i trzeciej części egzaminu bez uwzględnienia wszystkich kryteriów wynikających z powołanego przepisu. Zarzut ten jest nietrafny. Omawiane kryteria oceny prac, wynikające z art. 74 e § 2 Prawa o notariacie, to: 1/ zachowanie wymogów formalnych, 2/ właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3/ poprawność zastosowanego przez zdającego rozstrzygnięcia problemu. Mylny jest pogląd, że mając na względzie skalę ocen z art. 74 d § 6 Prawa o notariacie, jeżeli praca spełnia choćby jedno z kryteriów, to ocena za nią wystawiona powinna być pozytywna, choć odpowiednio obniżona. Praca egzaminacyjna musi spełniać jednocześnie wszystkie wymienione kryteria, natomiast w zależności od tego w jakim stopniu są one spełnione, egzaminatorzy, specjaliści z danej dziedziny, wystawiają stosowane oceny. Zatem oceniana praca musi spełniać podstawowe wymogi formalne, zdający musi zastosować zasadniczo właściwe przepisy prawa i poprawnie je zinterpretować, a problem co do istoty musi być trafnie rozstrzygnięty. Tylko praca spełniająca powyższe kryteria może uzyskać pozytywną ocenę. Natomiast skala ocen, wynikająca z art. 74 d § 6, pozwala na uwzględnienie wszystkich wad i zalet kontrolowanych zadań. Praca poprawna pod względem formalnym, w której zastosowano wadliwe przepisy, albo też niewłaściwie je zinterpretowano lub niepoprawnie rozstrzygnięto problem prawny przedstawiony do rozwiązania, nie spełnia kryteriów ustawowych i nie może być oceniona pozytywnie. Wszak przyszły notariusz musi znać i rozumieć przepisy, którymi się będzie posługiwał, a także musi umieć dostrzec problemy prawne wynikające na tle konkretnej sytuacji faktycznej i umieć zaproponować właściwy sposób ich rozwiązania. W sprawie niniejszej w odwołaniu od uchwały Komisji I stopnia (s. 9) W. D. wniósł o obiektywną ocenę napisanych przez niego prac, zgodną z kryteriami z art. 74 e § 2 Prawa o notariacie. Komisja II stopnia oceniła ponownie prace z drugiej i trzeciej części egzaminu. Komisja szczegółowo opisała wady kontrolowanych prac uznając, że są one dyskwalifikujące, a Sąd pierwszej instancji pogląd ten zaakceptował. Dokonane oceny nie naruszają prawa. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że w każdym z trzech ocenianych zadań egzaminacyjnych zawarty był problem szczególny, którego dostrzeżenie i prawidłowe rozwiązanie należało do zdającego. W zadaniu polegającym na sporządzeniu testamentu, tym problemem szczególnym była okoliczność, że testator był niewidomy. W zadaniu polegającym na sporządzeniu dwóch umów w jednym akcie notarialnym problemem szczególnym był status nabywcy jakim była spółka komandytowa i związany z tym problem właściwej reprezentacji przy akcie oraz cała problematyka związana z ustanowieniem odrębnej własności lokali, ustanowieniem tytułu egzekucyjnego, sporządzeniem wniosku o wpis do księgi wieczystej oraz właściwym pobraniem podatków i opłat. W zadaniu trzecim problem szczególny stanowiła okoliczność, że nabywcy obciążonej nieruchomości byli małoletni. Kontrolując prawidłowość ocen, według ustawowej skali ocen, należało mieć na względzie czy i jak zdający poradził sobie z powyższymi zadaniami. Przyjąć należy, że oceniający trafnie uznali, że zdający w ogóle nie poradził sobie z problemami, które powinien rozwiązać przynajmniej dostatecznie. Nie ma zatem znaczenia poprawność formalna pracy, która musi mieć znaczenie wtórne wobec rażących błędów merytorycznych. Ocena niedostateczna z obu części egzaminu była zatem uzasadniona, a ustalenie negatywnego wyniku egzaminu nie naruszało prawa. W tym stanie rzeczy uznać należy, że oba zarzuty kasacyjne są nieusprawiedliwione. Zważywszy powyższe Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 183 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł stosownie do art. 204 pkt 1 p.p.s.a.