II FZ 593/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 lipca 2010 r. r. sygn. akt I SA/Kr 704/10 w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziego w sprawie ze skargi M.S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 2 marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zaliczenia wpłaty na poczet zaległości podatkowej w zryczałtowanym podatku dochodowym za 2006 rok postanawia: oddalić zażalenie. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie, który w dniu 22 czerwca 2010 r. rozpoznawał sprawę ze skargi M.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 2 marca 2009 r. w przedmiocie zaliczenia wpłaty na poczet zaległości podatkowej w zryczałtowanym podatku dochodowym za rok 2006, skarżący złożył wniosek o wyłączenie z rozpoznawania sprawy Sędziego A.J.,. Wniosek swój skarżący uzasadnił faktem, iż przedmiotowa sprawa był konsekwencją innej sprawy (sygn. akt I SA/Kr 1184/09) rozpoznawanej przez tego Sędziego, która, zdaniem skarżącego, została rozstrzygnięta w sposób nieobiektywny. Postanowieniem z dnia 19 lipca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek M.S. o wyłączenie sędziego. Wskazał, iż wnioskodawca nie uprawdopodobnił zaistnienia okoliczności dających podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego. W ocenie Sądu, zarzuty zawarte w uzasadnieniu wniosku skierowane były wyłącznie przeciwko wyrokowi wydanemu w innej sprawie skarżącego. Na powyższe postanowienie, skarżący wniósł zażalenie (pismem z dnia 16 września 2010 r.), w którym podniósł, że "pozostawienie w składzie orzekającym Sędziego A.J. wyklucza możliwość wydania obiektywnego wyroku". Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: W postępowaniu zażaleniowym Naczelny Sąd Administracyjny dokonuje kontroli orzeczeń wydanych przez wojewódzkie sądy administracyjne oraz zarządzeń przewodniczącego, oceniając je z uwzględnieniem kryterium zgodności z prawem. Podstawę dokonywanej oceny stanowią obowiązujące przepisy procedury sądowoadministracyjnej. Podkreślenia wymaga fakt, iż w przypadku zażalenia na postanowienie w przedmiocie wyłączenia sędziego, Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznaje wniosku o wyłączenie sędziego po raz drugi merytorycznie, a jedynie bada, czy orzeczenie wydane przez sąd pierwszej instancji odpowiada przepisom obowiązującego prawa. Co do zasady ( z uwzględnieniem wyjątku przewidzianego na mocy art. 188 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. z 2002 r., Nr. 153 Poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a./) kompetencja do orzekania w sprawach o wyłączenie sędziego w postępowaniu pierwszoinstancyjnym przysługuje jedynie wojewódzkim sądom administracyjnym. NSA sprawuje w tym zakresie jedynie nadzór instancyjny, któremu służyć ma postępowanie zażaleniowe. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, zaznaczyć należy, iż kontrola instancyjna dokonywana przez NSA na skutek wniesionego przez skarżącego zażalenia, polega na zbadaniu, czy orzeczenie Sądu pierwszej instancji, oddalające wniosek o wyłączenie sędziego, zapadło zgodnie z przepisami obowiązującego prawa. Instytucja wyłączenia sędziego ma charakter gwarancyjny i stanowi konkretyzację zasady prawa do sądu, wyrażonej w art. 45 Konstytucji RP, zgodnie z którym: "każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd." W postępowaniu sądowoadministracyjnym podstawę do wyłączenia sędziego stanowi zaistnienie bezwzględnych przesłanek (określonych w art. 18 § 1 P.p.s.a.) lub przesłanek względnych (określonych w art. 19 P.p.s.a.). Ostatni z wymienionych przepisów stanowi, iż niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 P.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W piśmiennictwie wskazuje się, że "przesłanką wyłączenia sędziego mogą być wszelkie obiektywne okoliczności, dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Wyłączeniu na podstawie art. 19 p.p.s.a. podlegać może sędzia, który z określonej przyczyny mógłby być zainteresowany wynikiem sprawy lub uprzedzony do strony." ( B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III.). Wniosek strony o wyłączenie sędziego odpowiadać musi określonym w ustawie rygorom formalnym, zwłaszcza, stosowanie do art. 20 P.p.s.a., musi zawierać uzasadnienie uprawdopodobniające przyczyny wyłączenia. W związku z powyższym, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar uprawdopodobnienia zaistnienia względnych przesłanek wyłączenia sędziego. W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny, dokonując kontroli postępowania toczącego się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziego, ocenił je pod kątem zgodności z obowiązującymi przepisami prawa regulującymi tę instytucję, w następstwie czego stwierdził, iż w postępowaniu tym nie doszło do uchybień. Jak słusznie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, "stan rzeczy warunkujący zaistnienie przesłanki wyłączenia musi zostać przez wnioskodawcę choćby uprawdopodobniony". We wniosku o wyłączenie sędziego wnioskodawca nie uprawdopodobnił zaistnienia okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego. Uzasadnienie wniosku, na co zasadnie zwrócił uwagę WSA w Krakowie, zawierało wyłącznie zarzuty pod adresem wyroku, który zapadł w innej sprawie skarżącego. W związku z powyższym Sąd pierwszej instancji miał obowiązek wniosek oddalić, co też zgodnie z obowiązującym prawem uczynił. W tym miejscu należy przytoczyć pogląd wyrażony przez NSA w wyroku z dnia 30 kwietnia 2009 r. (II OZ 378/09), zgodnie z którym "okoliczność, że sędzia wyraził przy orzekaniu w innej sprawie pogląd, z którym wnioskujący się nie zgadza nie może być przesłanką do wyłączenia sędziego od orzekania w innej sprawie, choćby w jakikolwiek sposób powiązanej ze sprawą, w której sędzia orzekał wcześniej." W świetle powyższego, należy ocenić aprobująco argument przytoczony w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, zgodnie z którym "niezadowolenie strony z rozstrzygnięcia sprawy, czy też ze sposobu prowadzenia postępowania sądowego nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziego, bowiem zarzuty te strona może podnosić w środkach zaskarżenia, w ramach kontroli instancyjnej". Reasumując, jedyną przesłanką wyłączenia sędziego na wniosek, przewidzianą w art. 19 P.p.s.a., jest zaistnienie okoliczności, które wywołują uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego. Celem tego przepisu jest wyłączenie sędziego, który w konkretnych okolicznościach sprawy, uprawdopodobnionych przez wnioskodawcę, nie gwarantowałby bezstronnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy. Zaznaczyć należy, że instytucja wyłączenia sędziego służy zapewnieniu bezstronności orzekania, a nie kontroli jego merytorycznej prawidłowości. Nie może być więc wykorzystywana przez strony w tym drugim celu, zwłaszcza, że przepisy regulujące postępowanie sądowoadministracyjne przyznają stronie również uprawnienia zapewniające kontrolę prawidłowości rozstrzygnięcia. Środkiem takim jest skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, która zgodnie z art. 173 P.p.s.a. przysługuje stronie od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Jak trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, "sędzia nie może podlegać wyłączeniu z tej tylko przyczyny, że skarżący nie zgadza się z rozstrzygnięciami wydanymi w sprawach z udziałem tego sędziego. Niezadowolenie strony z rozstrzygnięcia sprawy, czy też ze sposobu prowadzenia postępowania sądowego nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziego, bowiem zarzuty te strona może podnosić w środkach zaskarżenia, w ramach kontroli instancyjnej". W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.