II SA/Op 197/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w P. na czynność Naczelnika Urzędu Celnego w Opolu z dnia [...] stwierdzoną protokołem nr [...] w przedmiocie kontroli w punkcie gry na automatach o niskich wygranych postanawia odrzucić skargę. Skarżący – A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w P. wniosła do tut. Sądu skargę na przeprowadzenie, z upoważnienia Naczelnika Urzędu Celnego w Opolu, w dniu [...] kontroli, w należącym do skarżącej punkcie gry na automatach o niskich wygranych, mieszczącym się w lokalu "[...]" w O., przy ulicy [...]. W wywiedzionej skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonej czynności w całości, ewentualnie o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności, zarzucając organowi naruszenie przepisów art. 3 oraz art. 32 ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, art. 121 § 1, art. 129, art. 124, w związku z art. 292 i art. 197 Ordynacji podatkowej, a także art. 2 ust. 2b ustawy o grach i zakładach wzajemnych poprzez podjęcie kontroli bez analizy ryzyka oraz w sposób automatyczny, nielosowy, a także braku powołania biegłego dla stwierdzenia okoliczności będących przedmiotem kontroli, mimo, że ich stwierdzenie wymagało wiadomości specjalnych. W uzasadnieniu skargi podano, że w ramach kontroli jeden z kontrolujących dokonał czynności, określanej w treści protokołu kontroli mianem "eksperymentu" i w zasadzie przeprowadzona kontrola sprowadzała się do tej czynności (eksperymentu). Skarżąca dodała, że kontrolujący na miejscu przeprowadzenia kontroli sporządzili protokół i tego samego dnia doręczyli go pracownicy skarżącej Spółki. W następstwie przeprowadzenia tych czynności, natychmiast po ich wykonaniu funkcjonariusze Urzędu Celnego, powołując się na przepisy postępowania karnego, dokonali zatrzymania badanego automatu do gry oraz znajdujących się w nim środków pieniężnych i przewiezienia go do magazynu w O. Do protokołu z kontroli skarżąca złożyła w dniu 28 grudnia 2009 r. zastrzeżenia oraz wyjaśnienia, w treści ich wzywając jednocześnie organ do usunięcia naruszenia prawa. Organ odpowiedział na złożone zastrzeżenia i wyjaśnienia, nie uwzględniając jednak stanowiska skarżącej. Skarżąca podniosła nadto, że zaskarżone czynności są czynnościami, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazała, że sporządzony z przeprowadzonej kontroli protokół zawiera w zasadzie wyłącznie opis "eksperymentu" oraz konkluzje, do których zdaniem kontrolujących "eksperyment" ten prowadził. Stąd też stwierdziła, że przedmiotem skargi do Sądu Administracyjnego jest zarówno dokonanie "eksperymentu", jak i sama kontrola oraz protokół z niej sporządzony. Przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej stanowi wyłącznie czynność kontroli w punkcie gry na automatach o niskich wygranych. Naczelnik Urzędu Celnego w Opolu w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odrzucenie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oraz o zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania według obowiązujących przepisów prawa. Argumentował, że przebieg zaskarżonej kontroli, opisany został w protokole kontroli nr [...] i zakończył się zatrzymaniem rzeczy na podstawie art. 217 Kodeksu postępowania karnego, a protokół zatrzymania rzeczy jest integralną częścią protokołu z kontroli, wskazując w tym miejscu na: część II Uwagi końcowe pkt 3 lit c kwestionowanego protokołu. Organ wyjaśnił, że Prokurator Rejonowy w Opolu, postanowieniem z dnia [...] zatwierdził czynność przeszukania, a przedmioty zakwestionowane w toku przeszukania zatrzymał do sprawy i pozostawił w dyspozycji Urzędu Celnego automat do gier, pieniądze oraz księgę kontroli automatu, które są przedmiotem niniejszej sprawy. Urząd Celny w Opolu będący organem postępowania przygotowawczego w postępowaniach karnych, postanowieniem z dnia [...], o uznaniu za dowód rzeczowy w sprawie o sygn. [...], uznał za dowody rzeczowe w sprawie o przestępstwo skarbowe, tj. za czyn z art. 107 § 1 Kodeksu karnego skarbowego. Organ zaznaczył, że skarżąca Spółka pominęła fakt, iż podjęte czynności i akty zostały już zatwierdzone w postępowaniu karnym prowadzonym przez sąd powszechny a w sprawie toczy się postępowanie karne skarbowe. Skarga zmierza zatem do uzyskania w postępowaniu administracyjnym orzeczenia, które podważyłoby prawomocne orzeczenie sądu powszechnego oraz podważyłoby toczące się postępowania karne skarbowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Zakres działania sądów administracyjnych wyznacza pojęcie sprawy sądowoadministracyjnej i został on określony w art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie z art. 3 § 1 wskazanej ustawy Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach. Natomiast stosownie do art. 4 P.p.s.a. sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie (niezależnie od niego zawisły w tut. Sądzie jeszcze 2 sprawy ze skargi na czynność związaną z przeprowadzeniem eksperymentu oraz na ustalenia protokołu) stanowi fakt przeprowadzenia kontroli przez funkcjonariuszy celnych w punkcie gry na automatach o niskich wygranych, należącym do skarżącego, a znajdującym się w lokalu "[...]" w O., przy ulicy [...]. Z uwagi zatem na przedmiot zaskarżenia, w pierwszym rzędzie zająć należało się kwestią dopuszczalności skargi na czynność organu administracji publicznej – Naczelnika Urzędu Celnego, w postaci przeprowadzenia kontroli w w/w lokalu. Niewątpliwie czynność tego rodzaju i podejmowane w ramach niej działania funkcjonariuszy celnych, które zostały opisane w protokole kontroli nie jest ani decyzją administracyjną, ani postanowieniem wydanym w postępowaniu administracyjnym, ani też postanowieniem wydanym w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym (art. 3 § 2 pkt 1 - 3 P.p.s.a.). Rozważania należało ograniczyć zatem wyłącznie do przepisu art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., na mocy którego kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje również inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. W ocenie Sądu, rozpatrującego niniejszą skargę, przeprowadzenie kontroli w punkcie gry i wykonanie związanych z nią czynności w postaci eksperymentu polegającego w istocie na kontrolowanej grze na automacie o niskich wygranych, znajduje uzasadnienie w dopuszczalności przeprowadzania kontroli, jako czynności faktycznych, sprawdzających prawidłowość funkcjonowania automatu, na podstawie art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 168, poz. 1323) przez funkcjonariusza Służby Celnej. Przeprowadzenie kontroli, jako czynności sprawdzających, nie może zostać uznana za "inne czynności" w rozumieniu przywołanego wyżej art. 3 § 2 pkt 4 ustawy P.p.s.a., zgodnie z którym, sąd administracyjny orzeka w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczące przyznania, uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Analiza tego przepisu wskazuje bowiem, że wolą ustawodawcy było objęcie kontrolą sądu administracyjnego tych prawnych form działania administracji publicznej, które mogą być i są podejmowane przez organy administracji publicznej w stosunku do podmiotów administrowanych, w sprawach, dla których załatwienia nie jest przewidziana forma decyzji lub postanowienia administracyjnego. Akt lub czynność podejmowana jest w sprawie indywidualnej w tym znaczeniu, że jej przedmiotem jest określony i zindywidualizowany stosunek administracyjny, którego źródłem jest przepis prawa powszechnie obowiązującego. O akcie lub czynności w rozumieniu tego przepisu, na który może być wniesiona skarga do sądu administracyjnego, można mówić wówczas, gdy akt (czynność) podjęty jest w sprawie indywidualnej, skierowany jest do oznaczonego podmiotu administrowanego, dotyczy uprawnienia lub obowiązku tego podmiotu, samo zaś uprawnienie lub obowiązek, którego akt (czynność) dotyczy, jest określony w przepisie prawa powszechnie obowiązującego (por. postanowienie NSA z dnia 16 września 2004 r., sygn. OSK 247/04 publ. ONSAiWSA 2004/2/30 Lex nr 125767). Sąd w pełni aprobuje pogląd T. Wosia zawarty w T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", wyd. LexisNexis, Warszawa, 2005, str. 61, zgodnie z którym wskazany w art. 3 ust. 2 pkt 4 P.p.s.a. akt lub czynność powinna ustalać, stwierdzać, potwierdzać uprawnienia lub obowiązki określone przepisami prawa administracyjnego. Musi więc istnieć ścisły związek pomiędzy ustaleniem, stwierdzeniem lub potwierdzeniem a możliwością realizacji uprawnienia (lub obowiązku) wynikającego z przepisu prawa. Sam fakt przeprowadzenia kontroli nie rodzi żadnych obowiązków, jak i nie stwarza uprawnień po stronie skarżącej. Odzwierciedleniem bowiem czynności kontrolnych i ewentualnych zaleceń jest protokół kontroli. Zaskarżona czynność dotycząca przeprowadzenia kontroli stanowi jedynie czynność faktyczną organu, bez konkretyzacji obowiązku znajdującego oparcie w konkretnym przepisie materialnego prawa administracyjnego. Przez akty lub czynności organu administracji publicznej, o jakich mowa w art. 3 § 1 pkt 4 rozumieć głównie działania materialno-techniczne, wywołujące określone skutki prawne. Działania te mogą mieć również charakter władczy, z tym że nie są to rozstrzygnięcia władcze, gdyż wówczas mamy do czynienia z decyzją administracyjną (uch. NSA z dnia 8 września 2003 r., OPS 2/03, ONSA 2004, nr 1, poz. 5, s. 79). Przez "czynność" w rozumieniu przywołanego przepisu P.p.s.a. należy zatem rozumieć czynność materialno-techniczną z zakresu administracji publicznej, podjętą przez organ administracji publicznej, dotyczącą stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Natomiast sama zaskarżona czynność nie mogła wywołać żadnego skutku prawnego, była jedynie aktywnością organu w zakresie postępowania dowodowego, i to postępowania karnego skarbowego, pozostającego poza jurysdykcją sądów administracyjnych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 3 § 2 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270), orzeczono jak w sentencji.