V SA/Wa 700/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jolanta Bożek (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska - Urbaniak, Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant - Agnieszka Groszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lipca 2010 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania; skargę oddala Przedmiotem skargi z 17 lutego 2010 r. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez E. W. jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "Prezes Agencji") nr [...] z [...] stycznia 2010 r. utrzymująca w mocy decyzję własną nr [...] z [...] maja 2009 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2004 r. E. W. zwrócił się do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. (dalej: "Kierownik Biura") o przyznanie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004, zwanej dalej "płatnością ONW". Kierownik Biura decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2005 r. przyznał Wnioskodawcy płatność z tytułu ONW do podanych we wniosku gruntów rolnych o powierzchni [...] ha w pełnej wysokości [...] zł. Wnioskiem z dnia [...] maja 2005 r. E. W. zwrócił się do Kierownika Biura o przyznanie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2005. W wyniku przeprowadzonej kontroli administracyjnej wniosku stwierdzono błąd kontroli krzyżowej na działce ewidencyjnej nr [...] pomiędzy Wnioskodawcą a innym Producentem – J. K. Wykazano, iż o płatności do działki ewidencyjnej nr [...] ubiega się oboje Producentów. W sprawie wyjaśnienia złożyła jedynie J. K., która oświadczyła, iż jest jedynym użytkownikiem ww. działki ewidencyjnej. Mając powyższe na uwadze Kierownik Biura wydał decyzję nr [...] z dnia [...] maja 2006r. o odmowie przyznania E. W. płatności z tytułu ONW za rok 2005. W wyniku ponownego rozpoznania ww. decyzja została uchylona przez organ II instancji, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia, w toku którego ustalono, iż E.W. nie był posiadaczem działki ewidencyjnej nr [...] i nie prowadził na niej działalności rolniczej w 2005r. Działka ewidencyjna nr [...] została wykluczona z przedmiotowego wniosku. W dniu [...] listopada 2006r. Kierownik Biura wydał decyzję nr [...] o przyznaniu płatności z tytułu ONW w pomniejszonej wysokości do powierzchni [...] ha. Ww. decyzja została utrzymana w mocy przez organ II instancji decyzją z dnia [...] lutego 2007r. nr [...]. W związku z tym, iż E. W. od 2006r. nie składał wniosków o przyznanie płatności z tytułu ONW Kierownik Biura w dniu [...] maja 2007r. wystosował do Producenta wezwanie do złożenia wyjaśnień w sprawie. W odpowiedzi E. W. oświadczył, iż nie prowadzi działalności rolniczej na gruntach objętych zobowiązaniem ONW od 2006r., natomiast zobowiązanie ONW o powierzchni [...] ha kontynuuje K. C. Mając na względzie powyższe okoliczności, w dniu [...] kwietnia 2009 r. Prezes Agencji wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW przyznanych E.W. na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] marca 2005 r. oraz decyzji nr [...] z dnia [...] listopada 2006 r. o przyznaniu płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Decyzją z dnia [...] maja 2009 r. Nr [...] Prezes Agencji ustalił kwotę nienależnie pobranych przez E. W. płatności z tytułu ONW w wysokości [...] zł. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Prezes Agencji decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2010r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazał m.in., że E. W. zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych objętych zobowiązaniem ONW przed upływem 5-letniego okresu zobowiązania. Organ wyjaśnił, iż zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej skutkuje sankcjami przewidzianymi w § 9 ust. 2 pkt 1 lit.a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73 poz. 657, z późn. zm.) zwanego dalej "rozporządzeniem ONW", który stanowi, że w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem producent rolny zwraca całą płatność ONW, za cały okres jej pobierania, jeżeli zaniechanie nastąpiło na wszystkich działkach rolnych położonych na obszarze ONW. Dalej organ podkreślił, iż E. W. składając wniosek o płatności ONW podpisał oświadczenie, że: "zobowiązuje się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania", a zatem był świadomy ciążących na nim obowiązków, wynikających z przystąpienia do programu ONW. Ponadto wyjaśnił, iż fakt dalszego prowadzenia działalności rolniczej przez osoby, na rzecz których została przekazana własność gospodarstwa rolnego, nie zwalnia od zwrotu płatności ONW osoby, która podjęła się zobowiązania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E. W. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa Agencji z dnia [...] stycznia 2010r. W motywach skargi podniósł, iż organ nie wziął pod uwagę całokształtu okoliczności sprawy i nie zbadał powodów niedotrzymania przez niego 5-letniego zobowiązania ONW. W sposób obszerny i szczegółowy wskazał na nieprawidłowości w prowadzeniu postępowania wyjaśniającego. W odpowiedzi na skargę Prezes Agencji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje; Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Po myśli art. 1 §1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm. ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że sąd - o ile inne kryteria kontroli nie wynikają z przepisów szczególnych - bada, czy zaskarżony akt, w tym także decyzja, odpowiada przepisom prawa i uwzględnia skargę, gdy narusza ona prawo w sposób określony w przepisach ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. ), zwanej dalej p.p.s.a. Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, ustalenia dokonane przez organ są prawidłowe, a oparte na nich wnioski są spójne i logiczne. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co oznacza, że sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego rozpoznania sprawy. Sąd bada bowiem wyłącznie legalność zaskarżonego aktu, nie może natomiast orzekać za organ w sposób merytoryczny przyznając określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków. Zgodnie z § 2 ust.1 pkt 1 rozporządzenia ONW płatność ONW udzielana jest producentowi rolnemu, który "zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art.14 ust.2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz.Urz. WE L 160 z 26.06.1999r. z późn.zm.). Przepisy te, między innymi, zobowiązywały beneficjenta do prowadzenia działalności rolniczej na obszarze znajdującym się w mniej korzystnej sytuacji, przez przynajmniej pięć lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego. Konsekwencją niewłaściwego wykonania powyższego zobowiązania jest konieczność zwrotu całej płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek, na których nastąpiło zaniechanie prowadzenia działalności, za cały okres jej pobierania, jeżeli zaniechanie nastąpiło na wszystkich działkach rolnych położonych na obszarze ONW (§ 9 ust.2 pkt 1 lit.a rozporządzenia ONW). Zgodnie natomiast z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 oraz Nr 227, poz. 1505), Prezes Agencji ustala w drodze decyzji administracyjnej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a)współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Wypłacone Skarżącemu środki finansowe za rok 2004 i 2005 z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania pochodzą ze środków z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa współfinansowanie, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1-2 ustawy. Z akt sprawy wynika, iż E. W. zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych objętych zobowiązaniem ONW przed upływem 5-letniego okresu zobowiązania. W związku z powyższym prawidłowo organ ustalił, iż Skarżący jest zobowiązany do zwrotu otrzymanych płatności ONW. Odnośnie twierdzeń Skarżącego dotyczącego niemożliwości dotrzymania 5-letniego zobowiązania z powodu złego stanu zdrowia należy wyjaśnić, iż możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu płatności ONW w sytuacji zaprzestania prowadzenia działalności rolnej na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych położonych na obszarze ONW na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy, sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy została wprowadzona na mocy § 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 9 marca 2006 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich nowelizującego rozporządzenie ONW (Dz.U. Nr 42, poz.287). Zgodnie z powyższą nowelizacją producent rolny mógł "uwolnić się" od powyższego obowiązku, jeżeli spełnił warunki wskazane w art.9 ust.2a znowelizowanego rozporządzenia ONW, tj. dostarczył w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania działek rolnych, oświadczenie podmiotu, na rzecz którego zostało przeniesione posiadanie tych działek. Na mocy kolejnej nowelizacji z dnia 25 kwietnia 2006r. (§2 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich nowelizującego rozporządzenie ONW (DZ.U. Nr 75, poz. 522), obowiązek zwrotu płatności w związku z zaniechaniem działalności rolniczej na obszarach ONW na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, został wyłączony również w tych przypadkach, w których przeniesienie posiadania nastąpiło przed dniem wejścia w życie przepisów tejże nowelizacji, a producent rolny złożył kierownikowi biura powiatowego ARiMR na formularzu udostępnionym przez Agencję oświadczenie przejmującego działki rolne, w terminie 60 dni od dnia wejścia w życie znowelizowanych przepisów, tj. od dnia 4 maja 2006r. do dnia 3 lipca 2006r. Jak wynika z akt sprawy, Skarżący dokonał przekazania działek objętych zobowiązaniem ONW w czasie, gdy nie było podstawy prawnej do przejęcia zobowiązania. Jednakże Skarżący nie zgłosił przekazania zobowiązania ONW do działek rolnych odpowiedniemu organowi w okresie, gdy stało się to prawnie unormowane, a dokonał powyższego dopiero po wszczęciu postępowania w przedmiotowej sprawie. Należy również zgodzić się z Prezesem Agencji, iż fakt dalszego prowadzenia działalności rolniczej przez osobę, na rzecz której została przekazana własność gospodarstwa rolnego, nie zwalnia od zwrotu płatności ONW osoby, która podjęła się zobowiązania. Tym samym organ zasadnie uznał, iż E. W. zobowiązany jest do zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW. Odnosząc się do zarzutów dotyczących braku udzielania przez organ informacji w sprawie, Sąd stwierdza, iż są one bezzasadne. Skarżący składając w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, podpisał oświadczenie, iż zobowiązuje się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Podpisanie takiego zobowiązania rodzi domniemanie, iż Wnioskodawca był w pełni świadomy ciążących na nim obowiązków wynikających z przystąpienia do programu ONW. W sytuacji przekazania posiadania gospodarstwa rolnego i tym samym niedotrzymania podjętego zobowiązania, Skarżący winien liczyć się z koniecznością zwrotu pobranej płatności i nie może powoływać się na nieznajomość przepisów prawa. Ponadto w odniesieniu do zarzutu braku poinformowania Skarżącego przez organ w kwestii dotyczącej złożenia stosownego oświadczenia należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), na organach ARiMR ciąży obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Powyższa zasada nie zwalnia jednak całkowicie strony od wszelkiej dbałości o własne interesy i od wszelkiej aktywności procesowej. Co więcej, z treści cytowanego przepisu jednoznacznie wynika, iż obowiązek informowania i wyjaśniania obciąża organ dopiero od momentu wszczęcia postępowania, zaś wyjaśnienia, informacje i wskazówki mają być udzielane stronom i innym osobom uczestniczącym w postępowaniu. Dopiero bowiem w toku postępowania, gdy znany jest jego przedmiot oraz okoliczności faktyczne sprawy, organ może udzielić stronie rzeczywiście wyczerpującej informacji. Tymczasem w niniejszej sprawie brak aktywności Strony w kwestii poinformowania organów ARiMR o przekazaniu posiadania gospodarstwa rolnego uniemożliwił tym organom udzielenie wyczerpujących informacji w tej kwestii. Reasumując - w ocenie Sądu - zaskarżona decyzja wydana została na podstawie przepisów prawa i zawiera - zgodnie z dyspozycją art.107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne, oparte na podstawie prawidłowo zebranego materiału dowodowego, który uzasadnia oceny i rozstrzygnięcia orzekającego w sprawie organu, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art.80 kodeksu postępowania administracyjnego. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.