I FZ 116/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P.Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach zawarte w wyroku z dnia 22 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Ke 308/10 w zakresie przyznania wynagrodzenia doradcy podatkowego za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w sprawie ze skargi M.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 2 kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2004 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Wyrokiem z dnia 22 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Ke 308/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, oddalił skargę M.P. (dalej: "skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 2 kwietnia 2010 r., w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2004r. (pkt 1) oraz przyznał od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz doradcy podatkowego P.Z. kwotę 2 928 zł, w tym 528 zł podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (pkt 2). W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia Sąd I instancji stwierdził, że przyznanie doradcy podatkowemu wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu zostało przez Sąd zmiarkowane. Sąd I instancji wyjaśnił, że na podstawie art. 250 p.p.s.a. za udzieloną stronie niezbędną pomoc prawną pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu przysługuje odpowiednie wynagrodzenie. Sąd orzekając o wynagrodzeniu pełnomocnika ocenia od strony merytorycznej rzetelność udzielonej pomocy prawnej, przede wszystkim biorąc pod uwagę czy czynności procesowe przez niego dokonane odpowiadają wymaganiom formalnym. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2010r. sygn. akt II FZ 143/10 (dostępne na www.cbois.nsa.gov.pl) wyjaśniono, że mimo literalnej wykładni art. 250 p.p.s.a., przepis ten nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega ocenie sądu także pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej. Przyznane wynagrodzenie obciąża Skarb Państwa, a sąd dysponując w tym zakresie środkami publicznymi odpowiada za "zasadność i legalność ich wydatkowania". (por. B. Dauter w: S. Babiarz i inni, "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Wyd. LexisNexis 2007, s. 317). W związku z tym wynagrodzenie może być przyznane jedynie w sytuacji, gdy pomoc prawna świadczona jest przez pełnomocnika w sposób profesjonalny. Mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, Sąd I instancji uznał, że rola pełnomocnika skarżącej ograniczała się do złożenia pism, stanowiących kopie tych składanych w sprawie o sygn. akt I SA/Ke 307/10. W związku z tym ocenił, że nakład pracy w przedmiotowej sprawie był stosunkowo niewielki i nie uzasadnił przyznania wynagrodzenia w pełnej wysokości, wynikającej z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MS z 2003 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego. Natomiast pełnomocnik skarżącej wniósł o zasądzenie wynagrodzenia w postępowaniu przed sądem I instancji w wysokości 2400 zł powiększone o podatek od towarów i usług od wskazanej kwoty, czyli w wysokości 528 zł, co razem daje kwotę 2 928 zł oraz złożył oświadczenie, że wymieniona koszty w całości nie zostały opłacone. 2. Po otrzymaniu wyroku z uzasadnieniem doradca podatkowy P.Z. pełnomocnik skarżącej na podstawie art. 194 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, wniósł zażalenie na przywołany wyrok w pkt 2, dotyczącym przyznania wynagrodzenia, wnosząc o jego uchylenie w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. W przypadku uwzględnienia zażalenia wniósł także o zasądzenie na rzecz skarżącej strony zwrotu kosztów postępowania. W zażaleniu zarzucił błędną wykładnię art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i niezastosowanie przepisów § 2 ust. 1 pkt 1 lit e) w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu w z w. z art. 41 b ust. 2 ustawy o doradztwie podatkowym. W uzasadnieniu podniósł, że Sąd nie przyznał wynagrodzenia zgodnie z wnioskiem lecz wynagrodzenie poniżej kwoty ustalonej z uwzględnieniem przepisów. 3. Wskazać trzeba, że następnie pełnomocnik skarżącej od przedmiotowego wyroku wniósł w dniu 23 lutego 2011 r. skargę kasacyjną, zaskarżając powyższy wyrok w części: 1) w zakresie w jakim oddala on skargę skarżącej, 2) w zakresie w jakim przyznaje on doradcy podatkowemu wyznaczonemu w ramach pomocy prawnej wynagrodzenia w wysokości różnej od wnioskowanej oraz wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonych częściach lub w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że argumenty podniesione w zakresie wysokości wynagrodzenia doradcy podatkowego są podobne, a nawet wręcz identyczne jak w powyższym zażaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4. Z uwagi na to, że doradca podatkowy P.Z. złożył zażalenie na postanowienie Sądu I instancji o przyznaniu wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy zamieszczone w wyroku, a następnie złożył w imieniu skarżącej skargę kasacyjną od powyższego wyroku w tym też w części dotyczącej przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy po pierwsze należy rozważyć, czy możliwe jest złożenie zażalenia doradcy podatkowego w zakresie przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy i rozpoznanie merytoryczne tegoż zażalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny w świetle treści przepisu art. 194 § 1 pkt 9 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych ustawie, a ponadto na postanowienia, których przedmiotem jest zwrot kosztów postępowania, jeżeli strona nie wnosi skargi kasacyjnej. Chodzi tu zarówno o zwrot zasądzony na podstawie art. 209 P.p.s.a., jak i zwrot przyznany w ramach instytucji uzupełnienia orzeczenia, uregulowanej w art. 157 § 2 P.p.s.a. Na wstępie należy rozpocząć rozważania od wyjaśnienia definicji kosztów postępowania zawartej w art. 205 P.p.s.a. Zatem w przypadku postępowania, w którym strona reprezentowana jest przez doradcę podatkowego (art. 205 § 2 w zw. z § 3 P.p.s.a.) do niezbędnych kosztów postępowania zalicza się jego wynagrodzenie według stawek opłat, wynikających z odrębnych przepisów, ponadto koszty sądowe (art. 211-213 P.p.s.a.) oraz koszty nakazanego przez sąd stawiennictwa strony (art. 91 § 3 P.p. s.a.). Z art. 209 P.p.s.a. wyraźnie wynika, że postanowienie o zwrocie kosztów powinno stanowić część składową orzeczenia dotyczącego uwzględnienia skargi oraz orzeczenia umarzającego postępowanie z przyczyny określonej w art. 54 § 3 P.p.s.a. oraz rozpoznającego skargę kasacyjną. Stąd też ustawodawca zamieścił w art. 194 § 1 pkt 9 P.p.s.a. zastrzeżenie, że zażalenie na zwrot kosztów przysługuje jedynie wówczas, gdy strona nie wnosi skargi kasacyjnej. Jeżeli bowiem wpłynie skarga kasacyjna, sąd drugiej instancji – kontrolując zaskarżone orzeczenie w granicach zakreślonych przez art. 183 § 1 P.p.s.a. – kontroluje także prawidłowość rozstrzygnięcia o kosztach. Wniesienie skargi kasacyjnej czyni zatem zbędnym i niedopuszczalnym składanie obok niej zażalenia. Ograniczenie dopuszczalności zażalenie na postanowienie rozstrzygające o zwrocie kosztów postępowania do przypadków, w których strona nie wniosła skargi kasacyjnej, ma zastosowanie wyłącznie w sytuacji, gdy wspomniane postanowienie zawarte jest w wyroku albo w innym orzeczeniu podlegającym zaskarżeniu skargą kasacyjną. Jednakże należy przyjąć, że takie ograniczenie dopuszczalności zażalenia dotyczy jedynie zwrotu kosztów postępowania stronie, a nie przyznania wynagrodzenia profesjonalnemu pełnomocnikowi za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy zamieszczonemu nawet w wyroku Sądu I instancji. Za taką też wykładnią przemawia treść art. 258 do 260 P.p.s.a., gdyż w zdaniu drugim przepisu art. 260 P.p.s.a. wyraźnie stwierdzono, że na takie postanowienie służy zażalenie. 5. Dlatego też przechodząc do zażalenia należy stwierdzić, że w rozpatrywanej sprawie pełnomocnik skarżącej pismem z dnia 11 grudnia 2010 r., złożył wniosek o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Na podstawie art. 250 P.p.s.a. w zw. z art. § 2 ust. 1 pkt 1 lit e – rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. Nr 212, poz. 2075 za 2003 r., dalej: "rozporządzenie MS z 2003 r.") wniósł o przyznanie wynagrodzenia w kwocie 2 928 zł w tym 528 zł podatku od towarów i usług. Jednocześnie złożył oświadczenie, że wskazane koszty nie zostały w całości ani w części opłacone. 6. W tej sytuacji należy uznać, ze zażalenie nie zasłużyło na uwzględnienie, gdyż zarzuty w nim zawarte oraz przedstawiona argumentacja są chybione w stosunku do stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy. Podkreślić przy tym należy, że sama kwestia przyznania pełnomocnikowi skarżącej kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu nie była dla sądu I instancji wątpliwa w założonym stanie faktycznym sprawy. W zażaleniu jednak pełnomocnik zarzucił sądowi I instancji błędną wykładnię art. 250 P.p.s.a. i niezastosowanie przepisów § 2 ust. 1 pkt 1 lit e w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MS z 2003 r. Jednakże Sąd I instancji mimo, że wskazał, że wynagrodzenie zostało zmiarkowane to w zaskarżonym orzeczeniu przyznał pełnomocnikowi skarżącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w pełnej kwocie wnioskowanej przez samego pełnomocnika, czyli kwotę 2 928 zł, w tym 528 zł podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sąd I instancji słusznie za podstawę swojego rozstrzygnięcia przyjął art. 250 P.p.s.a. Zgodnie zatem z tym artykułem wyznaczony doradca podatkowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności doradców podatkowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stanowi on zatem o konieczności stosowania w tej mierze "zasad określonych w przepisach" a więc oczywistym też jest, że musza to być przepisy obowiązujące dla danego przypadku w dacie stosowania art. 250 P.p.s.a. Na dzień wydania postanowienia w dniu 22 grudnia 2010 r. sąd I instancji mógł zastosować podniesione przepisy rozporządzenia z 2003 r. Zatem na dzień orzekania przez sąd I instancji o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu nastąpiła prawidłowa subsumcja stanu faktycznego do zastosowanego stanu prawnego, a sąd I instancji prawidłowo zasadził w prawidłowej wysokości koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz zgodnie ze złożonym wnioskiem samego pełnomocnika w przedmiocie zwrotu kosztów. Sąd I instancji zatem w sposób uprawniony uznał i zasądził koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego ustanowionego z urzędu w zakresie objętym § 2 ust, 1 pkt 1 lit e w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MS z 2003 r. Reasumując, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wynagrodzenie doradcy podatkowego określone w § 2 ust. 1 pkt 1 lit e w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MS z 2003 zostało w sposób prawidłowy określone przez sąd I instancji i w wysokości takiej jak wnioskował pełnomocnik skarżącej. Argumentacja zamieszczona w uzasadnieniu zażalenia, jest jak najbardziej prawidłowa ale nie ma zastosowania w odniesieniu do rozpatrywanej sprawy, gdyż sąd I instancji mimo błędnego uzasadnienia w zakresie "miarkowania" wynagrodzenia poniżej minimalnej kwoty określonej dla poszczególnych spraw zwykle w zależności od wartości przedmiotu sporu, w sposób prawidłowy i stosując prawidłowo wskazane przepisy, zasądził o przyznaniu od Skarbu Państwa na rzecz doradcy podatkowego kwotę 2 928 zł w tym 528 zł podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej urzędu, co odpowiada kwocie wynagrodzenia wnioskowanej przez samego pełnomocnika skarżącej. 7. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, nie podzielił stanowiska zaprezentowanego w uzasadnieniu zażalenia w zakresie argumentacji na poparcie błędnej wykładni art. 250 P.p.s.a. Bowiem mimo dokonanej przez sąd I instancji błędnej wykładni art. 250 P.p.s. w związku z przepisami rozporządzenia MS z 2003 r., sąd ten prawidłowo orzekł o przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości zgodnej ze złożonym wnioskiem w tym zakresie przez pełnomocnika. 8. Mając powyższe na uwadze, należało stosownie do art. 184 P.p.s.a w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. orzec jak w sentencji.