III SA/Wa 2018/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Ciechomska-Florek (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Protokolant Edyta Żyśkiewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lipca 2010 r. sprawy ze skargi P. F. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie przedłużenia zabezpieczenia wynikającego z zarządzenia zabezpieczającego 1) uchyla zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...]; 2) stwierdza, że uchylone postanowienia nie mogą być wykonane w całości; 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz P. F. kwotę 340 zł (słownie: trzysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W dniu [...] października 2008 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. wydał decyzję o zabezpieczeniu na majątku P.F. (dalej - "Skarżący") przed wydaniem decyzji określającej zobowiązanie w podatku od towarów i usług za miesiące: styczeń, październik 2003 r., styczeń, czerwiec, październik i grudzień 2004 r., oraz styczeń 2005 r. w przybliżonej kwocie 879.128 zł oraz kwoty 453.481 zł. tytułem odsetek należnych na dzień wydania niniejszej decyzji (razem 1.332.609 zł). Na podstawie powyższej decyzji wierzyciel tj. Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. wydał zarządzenie zabezpieczenia, które organ egzekucyjny skierował do wykonania. W oparciu o wyżej wymienione zarządzenie zabezpieczenia Naczelnik Urzędu Skarbowego w O., jako organ egzekucyjny, wszczął postępowanie zabezpieczające, dokonując zawiadomieniem z 14 października 2008 r. (doręczonym do Banku 22 października 2009 r.) zajęcia zabezpieczającego prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności. Zarządzenie zabezpieczenia wraz z zawiadomieniem o zajęciu zabezpieczającym wierzytelność z rachunku bankowego przesłano do zobowiązanego listem poleconym za potwierdzeniem odbioru, który został doręczony 3 listopada 2008 r. w trybie art. 44 Kpa. Pismem z 14 stycznia 2009 r. wierzyciel, zgodnie z art. 159 § 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej - "u.p.e.a."), wystąpił z wnioskiem o przedłużenie do dnia 14 kwietnia 2009 r. terminu do wszczęcia postępowania egzekucyjnego w części dotyczącej należności zabezpieczonych decyzją z 3 października 2008 r. Postanowieniem z [...] stycznia 2009 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...], jako właściwy z uwagi na zmianę miejsca zamieszkania zobowiązanego, przedłużył termin zabezpieczenia kwoty wynikającej z decyzji zabezpieczającej. W uzasadnieniu wskazał, że postępowanie podatkowe w sprawie podatku od towarów i usług za lata 2004 i 2005 r. jest w dalszym ciągu prowadzone. W zażaleniu na powyższe postanowienie, Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o uchylenia zaskarżonego postanowienia i orzeczenie o odmowie przedłużenia zabezpieczenia, względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wskazał na naruszenie przepisów art. 159 § 2 u.p.e.a. oraz art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 Kpa w związku z art. 18 u.p.e.a., z uwagi na brak przesłanek do przedłużenia terminu zabezpieczenia, jak również uzasadnienia faktycznego, a w szczególności wskazania faktów oraz przyczyn przedłużenia terminu do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z [...] września 2009 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] w sprawie przedłużenia zabezpieczenia. W uzasadnieniu postanowienia organ II instancji wskazał, że zaskarżone postanowienie nie narusza obowiązującego prawa, gdyż nie ziściły się przesłanki do uchylenia zabezpieczenia przewidziane w art. 159 § 1 u.pe.a. Wierzyciel przed upływem terminu 3 miesięcy od dokonania zabezpieczenia, które miało miejsce w 22 października 2008 r. wystąpił wnioskiem z 14 stycznia 2009 r. o przedłużenie okresu zabezpieczenia dokonanego na majątku zobowiązanego z uwagi na niewydanie decyzji określającej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za lata 2004 i 2005. Zdaniem organu II instancji, wskazane przez wierzyciela okoliczności, w pełni uprawniały organ egzekucyjny do przedłużenia terminu zabezpieczenia. Wierzyciel wyjaśnił bowiem, że decyzja zabezpieczająca z [...] października 2008 r. wygasła w części dotyczącej 2003 r., z uwagi na fakt wydania w tym zakresie decyzji. Natomiast w pozostałej części zasadne jest przedłużenie terminu zabezpieczenia, gdyż wszczęcie postępowania egzekucyjnego było niemożliwe, ponieważ nie zostały jeszcze wydane decyzje wymiarowe w podatku od towarów i usług za 2004 i 2005 rok. W tej sytuacji zasadnym było przedłużenie dokonanego zabezpieczenia do dnia 14 kwietnia 2009 r., zgodnie z wnioskiem wierzyciela. W ocenie organu II instancji, uzasadnioną przyczyną, dla której wierzyciel wystąpił z wnioskiem o przedłużenie terminu jest nie zakończone postępowanie podatkowe. Odmienne rozstrzygnięcie podważałoby sens dokonanego zabezpieczenia i byłoby sprzeczne z interesem publicznym. W niniejszej sprawie organ wykazał, że postępowanie egzekucyjne nie mogło być wszczęte, skoro nie została wydana decyzja określająca wysokość podatku od towarów i usług za 2004 i 2005 rok. Tym samym przedstawił przesłanki uzasadniające przedłużenie terminu zabezpieczenia. Organ egzekucyjny nie posiada natomiast uprawnień do kontrolowania przebiegu postępowania podatkowego i oceniania, czy zasadne jest dalsze prowadzenie postępowania dowodowego w sprawie. Postępowanie zabezpieczające ma bowiem na celu zapewnienie realizacji w przyszłości, w drodze postępowania egzekucyjnego, roszczeń wierzyciela. Za bezzasadne organ II instancji uznał zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 Kpa. Wyjaśnił, iż organ egzekucyjny wydając postanowienie, o którym mowa w art. 159 § 2 u.p.e.a. opiera się w całości na danych oraz informacjach uzyskanych od wierzyciela. Wobec powyższego nie prowadzi on odrębnego, autonomicznego postępowania administracyjnego. Organ egzekucyjny bada przesłanki wymienione w przedmiotowym przepisie, a po ich stwierdzeniu wydaje stosowne postanowienie. Jednocześnie organ wskazał, iż decyzją z [...] kwietnia 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. określił zobowiązanie w podatku od towarów i usług za styczeń, czerwiec, październik i grudzień 2004 r. oraz styczeń 2005 r., na które to zobowiązania wystawił następnie w dniu 30 kwietnia 2009 r. tytuły wykonawcze. W skardze na powyższe postanowienie pełnomocnik Skarżącego zarzucił: - naruszenie art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 Kpa, poprzez wydanie merytorycznego postanowienia mimo niewyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym niezidentyfikowania konkretnych okoliczności będących uzasadnioną przyczyną dla przedłużenia zabezpieczenia; - względnie naruszenie art. 159 § 2 u.p.e.a., poprzez uznanie, że niezakończenie postępowania podatkowego automatycznie uzasadnia przedłużenie zabezpieczenia. Zdaniem Skarżącego, organ odwoławczy błędnie założył, że zabezpieczenie jest przedłużane na zasadach automatyzmu, o ile wierzyciel, którym jest w tym przypadku naczelnik urzędu skarbowego, złoży taki wniosek, motywowany tym, że nie zdołał on zachować ustawowych terminów zakończenia postępowania podatkowego. Pełnomocnik podniósł, iż nie zostały ustalone żadne okoliczności wskazujące na uzasadnione przyczyny niemożności zakończenia postępowania. Organ odwoławczy nie wskazał, jakie to komplikacje zaszły w postępowaniu prowadzonym przez wierzyciela, ani nie ustalił istnienia innej okoliczność uzasadniającej przyjęcie, że zaszły uzasadnione przyczyny przedłużenia zabezpieczenia. Powyższe, zdaniem Skarżącego, stanowi naruszenie art. 7, art. 77 §1, art. 107 §3 Kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. Skarżący podniósł, iż organ obowiązany jest przedstawić rozumowanie, które doprowadziło go do podjęcia takiego a nie innego rozstrzygnięcia, co powinno być odzwierciedlone w uzasadnieniu. W ocenie Skarżącego, przedłużanie zabezpieczenia nie może być usprawiedliwiane opieszałością wierzyciela, który wszczyna postępowanie, ale z braku dowodów nie jest w stanie go zakończyć. Skarżący zauważył ponadto, iż wniosek o uchylenie zaskarżonego postanowienia nie jest bezprzedmiotowy, mimo wydania decyzji określających wysokość zobowiązania w podatku od towarów i usług za 2004 i 2005 r. Decyzje te jako nieostateczne nie podlegają bowiem wykonaniu. Ponadto, nawet w razie ich uprawomocnienia, uchylenie zabezpieczenia będzie miało wpływ na ocenę skuteczności przekształcenia się zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia pod względem zgodności z prawem, w oparciu o dyspozycję zawartą w przepisie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należy na wstępie wskazać, iż spór w niniejszej sprawie sprowadzał się do rozstrzygnięcia, czy w ustalonym stanie faktycznym istniały podstawy do przedłużenia terminu do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 159 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej - "u.p.e.a."). Zgodnie z art. 33d § 1 Ordynacji podatkowej, zabezpieczenie wykonania decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub wykonanie decyzji o zabezpieczeniu, o którym mowa w art. 33 Ordynacji podatkowej, następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W świetle powyższych przepisów zabezpieczenie może być dokonane również przed ustaleniem albo określeniem kwoty należności pieniężnej lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, jeżeli brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a przepisy odrębne zezwalają na takie zabezpieczenie (art. 155 u.p.e.a). Organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia na wniosek wierzyciela i na podstawie wydanego przez niego zarządzenia zabezpieczenia. (art. 155a § 1 u.p.e.a.). W przedmiotowej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. w dniu 14 października 2008 r. dokonał zajęcia zabezpieczającego prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego. Pismem z 14 stycznia 2009 r. wierzyciel wniósł o przedłużenie terminu zabezpieczenia do 14 kwietnia 2009 r., z uwagi na prowadzenie w dalszym ciągu postępowania podatkowego. Termin trwania zabezpieczenia, od jego dokonania w związku z wydaniem decyzji, o której mowa w art. 33a i art. 33b Ordynacji podatkowej został określony w art. 159 u.p.e.a. i zasadniczo wynosi 3 miesiące. Ustawodawca jednakże na podstawie art. 159 § 2 u.p.e.a. przewidział możliwość przedłużenia powyższego terminu na wniosek wierzyciela. Warunkiem przedłużenia czasu trwania zabezpieczenia jest istnienie uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Podkreślenia wymaga, że owa uzasadniona przyczyna wyznacza nie tylko czas trwania zabezpieczenia, ale stanowi przesłankę, której wystąpienie warunkuje możliwość przedłużenia zabezpieczenia. Dlatego organ podatkowy przedłużając termin zabezpieczenia zobowiązany jest wykazać nie tylko istnienie przyczyny uniemożliwiającej wszczęcie postępowania egzekucyjnego, ale powinien wykazać, że jest to przyczyna uzasadniona, czyli oparta na obiektywnych podstawach (usprawiedliwiona) W niniejszej sprawie Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] jako przyczynę przedłużenia terminu zabezpieczenia wskazał prowadzenie w dalszym ciągu postępowania podatkowego. Brak decyzji określającej zobowiązanie podatkowe rzeczywiście stoi na przeszkodzie we wszczęciu postępowania egzekucyjnego tyle, że sam fakt przedłużenia się postępowania podatkowego, niezależnie od powodu, dla którego postępowanie to przedłuża się, nie wyczerpuje znamion uzasadnionej przyczyny, o której mowa §2 art. 159 u.p.e.a. Z pewnością opieszałość organu podatkowego stanowiąca przyczynę przedłużenia postępowania podatkowego nie może być kwalifikowana jako uzasadniona przyczyna przedłużenia terminu zabezpieczenia. W takim bowiem wypadku konsekwencje związane z działaniami organu, a raczej brakiem działań, zostałyby przerzucone na podatnika, który z przyczyn tkwiących po stronie organu przez dłuższy okres niż pierwotnie przewidziany, zostaje pozbawiony możliwości dysponowania swoim majątkiem. Zdaniem Sądu, nie wystarczy wskazać, iż termin zabezpieczenia jest przedłużony ze względu na przedłużające się postępowanie podatkowe, lecz ponadto należy jeszcze wykazać, że przyczyna (przyczyny) przedłużającego się postępowania jest uzasadniona. W sprawie poddanej pod kontrolę Sądu, przyczyna ta nie została w żaden sposób uzasadniona. W konsekwencji słuszne są zarzuty skargi dotyczące braku wyjaśnienia przyczyn przedłużenia terminu zabezpieczenia. Wobec stwierdzenia, że zaskarżony akt administracyjny narusza przepisy postępowania, to jest art. 159 § 2 u.p.e.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. Na podstawie art. 135 p.ps.a. uchylił także poprzedzające je postanowienie z [...] stycznia 2009 r., Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W.. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzekł o zakresie, w jakim uchylone postanowienia nie mogą być wykonane. O kosztach orzeczono stosownie do art. 200 i 205 p.p.s.a. wobec zawarcia stosownego wniosku w skardze.