II GSK 1286/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia NSA Urszula Raczkiewicz (spr.) Sędzia del. WSA Wojciech Kręcisz Protokolant Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 21 lipca 2010 r. sygn. akt III SA/Wr 94/10 w sprawie ze skargi A.M. na decyzję Dyrektora D. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych oraz nałożenia sankcji 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we W; 2. zasądza od Dyrektora D. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Wrocławiu na rzecz A.M. kwotę 320 (trzysta dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem objętym skargą kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny we W oddalił skargę A.M. na decyzję Dyrektora D. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] stycznia 2010 r., w przedmiocie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2006. Relacjonując przebieg postępowania Sąd I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. odmówił skarżącemu przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. wyrokiem z 16 stycznia 2009 r., sygn. akt III SA/Wr 85/08 uwzględnił skargę na powyższą decyzję uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. dnia [...] czerwca 2007 r. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. decyzją z [...] września 2009 r. odmówił przyznania skarżącemu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2006. Dyrektor D. Oddziału Regionalnego ARiMR we W. decyzją z [...] stycznia 2010 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wojewódzki Sad Administracyjny we W. oddalił skargę na powyższą decyzję na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). A.M. zaskarżając skargą kasacyjną wyrok w całości domagał się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: I. naruszenie prawa materialnego tj.: - art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz. U. z 2004 r. nr 6, poz. 40 ze zm., dalej: ustawa o płatnościach bezpośrednich) w zw. z art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. 2008 r., Nr 170, poz. 1051), poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że płatność obszarowa przysługuje jedynie temu posiadaczowi gruntów, który "zebrał z nich plony", podczas gdy w/w przepis w ogóle do takiego kryterium się nie odnosi, a wymaga jedynie, aby "grunty utrzymywane były w dobrej kulturze rolnej", poza tym dla udzielenia przedmiotowych płatności istotny jest wyłącznie stan istniejący na dzień składania wniosku o dopłaty (grunty muszą być w dacie złożenia wniosku utrzymywane w dobrej kulturze rolnej) - istotne jest zatem to, kto w tym dniu był faktycznym posiadaczem gruntów i je wtedy użytkował, ponosząc koszty zasiewów i zabiegów agrotechnicznych; późniejsze zaś zdarzenia, polegające na samowolnym zniszczeniu upraw przez osobę trzecią (nawet jeśli jest nim właściciel spornych gruntów), nie mają żadnego znaczenia dla przyznania tej płatności osobie, która wcześniej dokonała na tych gruntach zasiewów w celu zebrania z nich plonów (co właśnie świadczyło o utrzymywaniu tych gruntów w dobrej kulturze rolnej) i bezspornie w dniu składania wniosku o dopłaty była użytkownikiem tych gruntów; - art. 68 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. L 141) poprzez jego niezastosowanie i nierozważnie kwestii czy na gruncie przedmiotowej sprawy istnieją podstawy do odstąpienia od nałożenia na skarżącego sankcji w związku z przedeklarowaniem powierzchni biorąc pod uwagę okoliczności, jakie przewiduje wskazany przepis, albowiem zgodnie z brzmieniem tego przepisu, obniżki i wyłączenia wynikające z deklaracji gruntów, do których producentom rolnym nie przysługują płatności nie maja zastosowania w przypadku, gdy rolnik złożył wniosek poprawny pod względem faktycznym lub gdy może wskazać, ze nie jest winny nieprawidłowości – a co właśnie miało miejsce w rozpoznawanej sprawie i stąd skarżący powinien uzyskać przynajmniej częściową płatność; II. naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieustosunkowanie się do wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniu skarżącego; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz pkt. 2 w/w ustawy poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ odwoławczy przepisów: - art. 7 i art. 77 § 1 kpa poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego niniejszej sprawy oraz załatwienie jej w sposób sprzeczny z interesem społecznym i słusznym interesem skarżącego, - art. 8 kpa poprzez prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli, - art. 11 kpa poprzez niewyczerpujące odniesienie się do wszystkich twierdzeń skarżącego i dowodów zebranych w postępowaniu, m.in. artykułów prasowych w Tygodniku G. z sierpnia 2006 r. – zdjęć tam zawartych z których wynika że skarżący uprawiał zgłoszone działki; innych zdjęć złożonych przez wnioskującego do akt sprawy na dowód talerzowania jego upraw przez E.F.; notatki służbowej z dnia 1 sierpnia 2008 r. sporządzonej przez urzędników Gminy R. w której stwierdza się, że "na działkach jesienią 2005 r. zasiano żyto i widać nasadzenia porzeczki. Żyto jest wyrośnięte, częściowo uszkodzone przez susz, ale nadaje się do skoszenia. Ustalono podczas rozmowy, aby nakłonić E.F. o umożliwienie A.M. zebranie (skoszenie kombajnem) żyta z powierzchni ok. 39 ha (działki nr 134/4 i 141). Ponadto stwierdzono, że sadzonki porzeczki w wyniku niekorzystnych warunków atmosferycznych (susza) uległy wysuszeniu, a część żyta zostało wygniecione". - art. 12 § 1, art. 35 kpa poprzez mało wnikliwe i pobieżne przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie, - art. 80, 107 § 3 kpa przez naruszenie zasad oceny dowodów oraz niedostateczne i niewyczerpujące wyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, na jakiej podstawie organ ustalił, że to E.F., a nie wnioskodawca A.M. był w dacie składania wniosków w 2006 r. faktycznym użytkownikiem (posiadaczem) spornych gruntów - fakt bowiem późniejszego talerzowania spornych działek, jak również zasadzenie porzeczek nie oznacza, iż E.F. użytkował te działki przez cały rok, tym bardziej, że w późniejszym okresie nie podejmował on żadnych zabiegów agrotechnicznych, o czym świadczy chociażby wysuszenie całej jego uprawy porzeczek; - oraz dokonania przez organ odwoławczy błędu w ustaleniach faktycznych, polegającego na uznaniu E.F. (a nie A.M.) za faktycznego użytkownika (posiadacza) spornych gruntów w 2006 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Nałożony art. 183 § 1 in fine p.p.s.a. obowiązek badania z urzędu nieważności postępowania determinuje kolejność kontroli orzeczenia sądu objętego skargą kasacyjną. Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej musi być bowiem dokonana ocena prowadzonego przez Sąd I instancji postępowania pod kątem przesłanek nieważności, które zostały enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. W razie stwierdzenia wystąpienia jednej z tych przesłanek, skutkującego nieważnością postępowania sądowego, zaskarżony wyrok podlega uchyleniu, niezależnie od podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów, których w takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny nie ocenia. W myśl art. 183 § 2 pkt 4 zdanie drugie p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi, jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. Wyłączenie sędziego z mocy samej ustawy zostało uregulowane w art. 18 § 1 p.p.s.a. Po wejściu w życie w dniu 8 stycznia 2010 r. ustawy z dnia 23 października 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 1736), która rozszerzyła określony w art. 18 § 1 p.p.s.a. katalog wyłączeń sędziego z mocy ustawy, dodając w nim pkt 6a, sędzia wyłączony jest z mocy ustawy od orzekania w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a., ponieważ w składzie Sądu rozpoznającego sprawę w pierwszej instancji brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy, co skutkuje zgodnie z art. 183 § 2 pkt 4 powołanej ustawy, nieważnością postępowania. Zważyć przy tym należy, że objęty skargą kasacyjną wyrok zapadł w dniu 21 lipca 2010 r., a zatem już po wejściu w życie ustawy z dnia 23 października 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dodającej do art.18 § 1 p.p.s.a. pkt 6a. W składzie Sądu wydającym wyrok w tej sprawie był sędzia WSA Maciej Guziński. Ten sam sędzia był w składzie i brał udział w wydaniu wyroku z dnia 16 stycznia 2009 r. w sprawie o sygn. akt III SA/ Wr 85/08. Zatem skoro sędzia orzekał w składzie w sprawie o sygn. akt III SA/Wr 85/08 zakończonej wyrokiem z dnia 16 stycznia 2009 r., a następnie brał udział w wydaniu orzeczenia z dnia 21 lipca 2010 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Wr 94/10, to w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego doszło do naruszenia dyspozycji art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że w rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka nieważności postępowania, o której stanowi art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Stwierdzona nieważność postępowania obliguje Naczelny Sąd Administracyjny do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, bez możliwości odniesienia się do zarzutów skargi kasacyjnej, gdyż ocena wyroku wydanego w nieważnym postępowaniu staje się bezprzedmiotowa, jeżeli niezależnie od jej wyniku orzeczenie podlega uchyleniu. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.