V SA/Wa 711/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Protokolant - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lipca 2010 r. sprawy ze skargi S. D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia ... lutego 2010 r. nr ... w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej oddala skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając na podstawie art. 127 § 3 w związku z art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; zwanej dalej: "k.p.a.") oraz art. 2 pkt 2 lit. a i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.; zwanej dalej: "ustawą o świadczeniu"), po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek S. D., decyzją z ... lutego 2010 r. nr ... utrzymał w mocy decyzję własną z ... grudnia 2009 r. nr ... o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu decyzji wydanej w drugiej instancji organ administracji wyjaśnił, że w myśl art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu – represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Organ zauważył, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że S. D. pracował w miejscowości Ż., a więc w miejscu swojego zamieszkania przed wojną. Nie nastąpił więc fakt deportacji wskazany w ustawie o świadczeniu. Organ podkreślił, że nie neguje w tym wypadku faktu ciężkiej sytuacji strony podczas wojny lecz jedynie fakt, iż nie został spełniony warunek deportacji do pracy przymusowej. S. D. pismem z... marca 2010 r. (uzupełnionej pismem z ... marca 2010 r.) zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o jej uchylenie w całości oraz o skierowanie zapytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego o konstytucyjność art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu. W motywach skargi skarżący, iż jest prawdą, że podczas okupacji niemieckiej nie był deportowany i mieszkał z rodzicami w miejscowości Ż. Niemniej jednak był przymuszany i zniewolony przez okupanta do ciężkiej pracy jako ... letnie dziecko. Praca ta była ciężka ponad siły skarżącego i nie różniła się niczym niż ta wykonywana przez jego rówieśników wywiezionych np. z rodzicami do N. Zdaniem skarżącego wszystkie dzieci wykonujące pracę przymusową powinny być traktowane tak samo bez względu na to czy były wywiezione czy też nie. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu – represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Jednocześnie należy podkreślić, że w wyroku z 16 grudnia 2009 r., K 49/07 – Trybunał Konstytucyjny dokonał wykładni tego przepisu, stwierdzając że art. 2 ust. 2 w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał nie uchylił tego przepisu, a jedynie stwierdził, że w przepisie tym nieprawidłowo ukształtowano przesłanki dostępu do świadczeń deportacyjnych. Trybunał uznał, że również wywiezienie do pracy przymusowej na terenie państwa polskiego, a więc bez przekraczania jego ówczesnych granic, powinno być traktowane jako deportacja uzasadniająca przyznanie świadczenia pieniężnego (symbolicznego zadośćuczynienia). Trybunał Konstytucyjny podkreślił jednak, że świadczenia te powinny otrzymywać tylko te osoby, wobec których obowiązek pracy przymusowej przybierał szczególnie dotkliwą formę tzn. był połączony z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. Trybunał wskazywał, że świadectwa osób przesiedlonych poza dotychczasowe miejsce zamieszkania skłaniają do poglądu, że znajdowały się one w znacznie trudniejszej sytuacji niż osoby wykonujące nawet tego samego typu pracę, ale w dotychczasowym miejscu zamieszkania albo w niewielkim od niego oddaleniu (np. sąsiednie miejscowości), w znanej okolicy i w otoczeniu rodziny i znajomych. Obok niedogodności związanych z samym obowiązkiem zatrudnienia (często na granicy fizycznych możliwości) były one poddane dodatkowemu stresowi związanemu z rozłąką z najbliższymi i koniecznością samodzielnej organizacji od podstaw życia codziennego w nowym, z reguły nieprzyjaznym miejscu pobytu. Wśród czynników, które wskazują na zaostrzony charakter takiej represji w porównaniu do "zwykłej" pracy przymusowej w pobliżu dotychczasowego miejsca zamieszkania, Trybunał Konstytucyjny wymienił m.in.: niedostatek więzi społecznych z nowym otoczeniem (wrogość, nieznajomość języka), ogólnie trudniejsze warunki egzystencji (np. brak możliwości sprzedaży czy wymiany własności pozostawionej w dotychczasowym miejscu zamieszkania, brak solidarności rodzinnej czy sąsiedzkiej), co najmniej utrudniony kontakt z rodziną i najbliższymi (...). W przedmiotowej sprawie skarżący wykonywał przymusową pracę na terenie miejscowości Ż. w miejscu dotychczasowego stałego zamieszkiwania. Sam skarżący potwierdził te okoliczności, oświadczając, iż nie został deportowany, toteż nie ma potrzeby prowadzenia na tę niesporną okoliczność dowodu. W związku z powyższym organ zasadnie uznał, że praca przymusowa, którą wykonywał skarżący w okresie okupacji, nie stanowiła represji w rozumieniu przepisu art. 2 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu – zgodnie z wykładnią dokonaną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 16 grudnia 2009 r., bowiem nie wiązała się z deportacją czyli wywiezieniem – "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. W świetle powyższego należy podzielić stanowisko organu, iż nie ma podstaw do przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy o świadczeniu. Sąd stwierdzając zatem, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza, oddalił skargę na mocy art.151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.).