I SA/Ke 402/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska,, Sędzia WSA Andrzej Jagiełło (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 lipca 2010r. sprawy ze skargi A. G.– O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 kwietnia 2010r. nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne od 30 listopada 2001r. do 30 grudnia 2001r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. I SA/Ke 402/10 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 30 listopada 2001 r. do 30 grudnia 2001 r. W motywach decyzji organ wskazał, iż w dniu 25 listopada 2009 r. A.G.-O. wystąpiła z wnioskiem m.in. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 30 listopada 2001 r. do 30 grudnia 2001 r. tj. za okres przebywania na urlopie wychowawczym ze stosunku pracy i prowadzenia w tym czasie jednoosobowej działalności gospodarczej. Decyzją z dnia 15 marca 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na [podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie z wniosku A.G.-O. w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za ten okres jako bezprzedmiotowe W dniu 1 kwietnia 2010r. A.G.-O., stosownie do pouczenia zawartego w decyzji organu pierwszej instancji, wniosła odwołanie do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Po dokonaniu analizy materiału zgromadzonego w sprawie, w świetle obowiązującego stanu prawnego, decyzją podpisaną w imieniu Prezesa ZUS i z jego upoważnienia przez Dyrektora Oddziału ZUS utrzymana została w mocy decyzja z dnia 15 marca 2010r. Organ podniósł, że zgodnie z przepisem art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy Prawo bankowe (Dz. U. z 2009r., Nr 71, poz. 609), na wniosek płatnika składek, który w okresie od dnia 1 stycznia 1999r. do dnia 31 sierpnia 2009r. zgłaszał ubezpieczonego podlegającego obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności lub współpracy przy tej działalności i jednocześnie przebywającego na urlopie wychowawczym, Zakład Ubezpieczeń Społecznych umarza w całości lub w części należności z tytułu nieopłaconych składek na te ubezpieczenia należnych za tego ubezpieczonego w związku z prowadzeniem pozarolniczej działalności lub współpracy przy tej dzielności za okres, w którym ubezpieczony przebywał na urlopie wychowawczym. Na podstawie art. 4 ust. 2 tej ustawy, na wniosek płatnika składek, pobrane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia jej wejścia w życie, odsetki za zwłokę z tytułu nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe, podlegają umorzeniu. Należności składkowe A.G.-O. za okresy od 01 stycznia 1999r. do 14 stycznia, 1999r. czyli okres przebywania na urlopie wychowawczym ze stosunku pracy i prowadzenia w tym czasie jednoosobowej działalności gospodarczej zostały przez ubezpieczoną opłacone po obowiązującym terminie i postępowanie w sprawie umorzenia opłaconych składek organ umorzył jako bezprzedmiotowe, bowiem cytowane wyżej przepisy ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy Prawo bankowe nie mają zastosowania do składek opłaconych przez ubezpieczonego za okres przebywania na urlopie wychowawczym. Na decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych A.G.-O. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wnosząc o ich uchylenie i umorzenie składek na ubezpieczenie. W uzasadnieniu skargi strona zarzuciła, że wpłata z dnia 6 lutego 2008 r. nie był dokonana przez nią dobrowolnie, jako składki ubezpieczeniowe, lecz wskutek wezwania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 września 2007r. pod rygorem skierowania wniosku o ukaranie do sądu grodzkiego. Skarżąca podniosła, że została pokrzywdzona wskutek wydanych decyzji zmuszających ją do dokonania wpłat kwot pieniężnych, co jej zdaniem stanowi naruszenie równości obywatelskiej. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał stanowisko w sprawie wyrażone w zaskarżonych decyzjach i wniósł o oddalenie skargi. Ponadto organ uznał za bezzasadne zarzuty skarżącej, o dokonaniu przez nią wpłaty z dnia 6 lutego 2008 r. nie dobrowolnie, jako składki ubezpieczeniowe, lecz wskutek wezwania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz, że została pokrzywdzona wskutek wydanych decyzji zmuszających ją do dokonania wpłat kwot pieniężnych, co stanowi naruszenie równości obywatelskiej. W ocenie organu opłacenie składek było obowiązkiem ustawowym skarżącej wynikającym z art. 46 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zaś wzywanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych do zapłaty zaległych składek nie było działaniem bezprawnym, naruszającym "równość obywatelską", lecz realizacją ustawowego obowiązku, wynikającego z przepisu art. 6 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Nie jest zatem, zdaniem organu, możliwa realizacja żądania ubezpieczonej zawartego w skardze tj. umorzenia składek za okres przebywania na urlopie wychowawczym, ponieważ brak jest do tego podstaw prawnych z uwagi na fakt, że składki zostały opłacone. Organ wskazał również, że odwołanie wnioskodawczyni od decyzji wydanej w pierwszej instancji zostało potraktowane jako wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo u ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej min. poprzez orzekanie w sprawach skarg na akty z zakresu administracji publicznej, o jakich mowa w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu prze sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz 1270 ze zm.) – dalej: p.p.s.a. W ramach tej kontroli sąd bada zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 p.p.s.a.). Sąd uchyla decyzję lub postanowienie w razie stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenia przepisów o postępowaniu, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania. Przy tak zakreślonych granicach badania legalności zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu, aczkolwiek sąd nie podzielił zarzutów podniesionych w skardze. Skarżąca wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w trybie przepisów ustawy z dnia 24 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy – Prawo bankowe (Dz. U. Nr 71, poz. 609) z szeregiem wniosków o umorzenie jej należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W rozpatrywanej sprawie wniosek dotyczył opłaconych przez nią składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe (ubezpieczenie społeczne) należnych z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie przebywania na urlopie wychowawczym. Wskazana wyżej ustawa obok przepisów zmieniających ustawę z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm.) - dalej: u.s.u.s – zawiera również incydentalne przepisy o charakterze "abolicyjnym". W art. 3 stanowi o umorzeniu, na wniosek płatnika składek, który w okresie od 1 stycznia 1999 r. do dnia wejścia w życie ustawy zgłaszał ubezpieczonego podlegającego obowiązkowo ubezpieczeniom, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą i jednocześnie pobierających zasiłek macierzyński oraz o zasadach rozliczania w związku z umorzeniem nadpłaty z tego tytułu. Zgodnie zaś z art. 4 ust. 1 ustawy, na wniosek płatnika składek, który w okresie od dnia 1 stycznia 1999r. do dnia 31 sierpnia 2009r. zgłaszał ubezpieczonego podlegającego obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności lub współpracy przy tej działalności i jednocześnie przebywającego na urlopie wychowawczym, Zakład Ubezpieczeń Społecznych umarza w całości lub w części należności z tytułu nieopłaconych składek na te ubezpieczenia należnych za tego ubezpieczonego w związku z prowadzeniem pozarolniczej działalności za okres, w którym ubezpieczony przebywał na urlopie wychowawczym. Na podstawie art. 4 ust. 2 ww. ustawy, na wniosek płatnika składek, pobrane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w okresie od dnia 1 stycznia 1999r. do dnia jej wejścia w życie, odsetki za zwłokę z tytułu nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe, podlegają umorzeniu. Stosownie do treści art. 5 ust 1 ustawy w sprawach umorzenia należności o których mowa w art. 3 Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję, od której przysługuje odwołanie do właściwego sądu na zasadach określonych w art. 83 ust 2, 3 i 5-7 u.s.u.s. a więc do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Takiego odesłania ustawodawca nie przewidział natomiast w przypadku umorzenia należności o jakim mowa w art. 4 ustawy z 24 kwietnia 2009 r. Skoro, więc organem uprawnionym do wydawania indywidualnych rozstrzygnięć w tym względzie jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, to wykonuje on w tym przypadku zadania z zakresu administracji publicznej i do postępowania mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 83 ust. 4 u.s.u.s a badanie legalności takiego orzeczenia należy do właściwości sądu administracyjnego. Dotyczy to również decyzji wydanej przez organ w sprawie wszczętej na wniosek płatnika, gdy nie zostały spełnione przewidziane w art. 4 ust 1 przesłanki i w konsekwencji zakończonej umorzeniem postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Stosownie do treści art. 83 ust 4 u.s.u.s. od decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpoznanie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra a zatem w trybie przewidzianym w art. 127 § 3 k.p.a. Organem wydającym decyzje w obu instancjach w trybie tego przepisu jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych a nie Oddział czy też Prezes Zakładu. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18kwietnia 2007 r. sygn. II GSK 374/06 zwrot " stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpoznanie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Taki pogląd znajduje potwierdzenie zarówno w treści art. 66 ust 4 jak i art. 83 ust 4, 6 i 7 u.s.u.s. W rozpatrywanej sprawie, wbrew wskazanym zasadom postępowania, organ doręczając stronie decyzję wydaną w pierwszej instancji, powołując się na treść 127 § 2 k.p.a. w związku z art. 66 ust. 5 u.s.u.s., błędnie pouczył ją o prawie wniesienia odwołania do Prezesa ZUS. Wbrew twierdzeniom zawartym w odpowiedzi na skargę wniesiony przez nią środek został rozpoznany z upoważnienia Prezesa ZUS jako odwołanie, na co wskazuje powołana podstawa prawna, a nie jako wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Przechodząc do dalszych rozważań należy wskazać, że decyzję wydaną w pierwszej instancji podpisał Dyrektor Oddziału ZUS w Kielcach J D a kwestionowaną decyzję z dnia 21 kwietnia 2010 r. wydał, z upoważnienia Prezesa ZUS, również Dyrektor Oddziału ZUS w Kielcach J D, co stanowi naruszenie art. 24 § 1 pkt. 5 k.p.a. Stosownie do tego przepisu pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Postępowanie prowadzone w trybie art. 127 § 3 k.p.a. nie jest wprawdzie klasycznym postępowaniem dwuinstancyjnym, ale mają do niego odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań od decyzji. W tej sytuacji zdaniem sądu pracownik organu wydający decyzję w pierwszej instancji podlega również wyłączeniu od udziału w postępowaniu prowadzonemu na skutek wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu Siedmiu Sędziów z dnia 22 lutego 2007 r. sygn. II GPS 2/2006 (ONSAiWSA 2007/3/61). Natomiast w wyroku z dnia 20 marca 2008 r. sygn. akt II FSK 472/07 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zasada ta ma także zastosowanie do pracownika jednoosobowego organ administracji publicznej w postępowaniu wszczętym na wniosek, o którym mowa w art. 127 § 3 k.p.a. Sąd orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten w całości podzielił. W świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, że Dyrektor Oddziału ZUS w Kielcach J D, który podpisał wskazaną decyzję z dnia 15 marca 2010 r. podlegałby, na podstawie art. 24 § 1 pkt. 5 k.p.a. wyłączeniu od rozpoznania sprawy nie tylko w trybie przewidzianym w art. 127 § 2 k.p.a. ale również w postępowaniu wszczętym na wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy w rozumieniu art., 127 § 3 k.p.a. Takie naruszenie prawa stanowi, zaś stosownie do treści art. 145 § 1pkt 3 k.p.a. podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Z tego względu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit b) i art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżoną decyzję a na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzekł, że nie może być ona wykonana w całości. W dalszym postępowaniu organ którym, jak była wyżej mowa, jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych a nie Prezes Zakładu, rozpozna odwołanie strony w trybie przewidzianym w art. 127 § 3 k.p.a. a więc jako wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy unikając naruszenia przepisu art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.