I SA/Wa 444/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lipca 2010 r. sprawy ze skargi J.. W. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP oddala skargę. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania J. W. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2009 r. nr [...], orzekającej o odmowie potwierdzenia posiadania przez J. W. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej położonej w miejscowości T., województwo [...], utrzymał w mocy ww. decyzję. W uzasadnieniu organ przedstawił następującą stan faktyczny. W dniu 29 października 1990 r. J. W. złożyła do Zarządu Miasta i Gminy w M. wniosek o "przyznanie ekwiwalentu za mienie nieruchome pozostawione w ZSRR na przedwojennych ziemiach polskich." Wojewoda [...], działając na podstawie art. 7 ust. 2 w związku z art. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U Nr 169, poz. 1418 ze zm.) decyzją z dnia [...] października 2009 r. odmówił potwierdzenia posiadania przez J. W. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia opisanej nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła J. W., kwestionując decyzję organu wojewódzkiego i podnosząc, iż rozstrzygnięcie Wojewody [...] jest dla skarżącej krzywdzące. Rozpoznając przedmiotowe odwołanie Minister Skarbu Państwa wskazał, że z akt administracyjnych sprawy wynika, iż skarżąca w dniu 1 września 1939 r. posiadała obywatelstwo polskie. Do Polski z ZSRR przybyła zaś w dniu 24 kwietnia 1959 r. wraz z dziećmi E. W. i A.W.. Do wybuchu II wojny światowej była właścicielką zabudowań gospodarczych oraz [...] ha ziemi uprawnej położonej w T.. W skład pozostawionego mienia nieruchomego wchodziły: stodoła - [...] m2, spichlerz gospodarczy ok. [...] m2 - oraz grunty o pow. [...] ha. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] listopada 2007 r. sygn. akt I [...] spadek po S. S. zmarłym w dniu 20 marca 1947 r. w T., ostatnio stale zamieszkałym w T., na podstawie testamentu z dnia 24 kwietnia 1939 r., otwartego i ogłoszonego w dniu 28 grudnia 2006 r. nabyła bratanica K. G. z domu S.w 3/20 części oraz bratanice S. M. z domu S. i J. W. z domu S. po 17/40 części. Wojewoda [...] na podstawie art. 75 kpa przeprowadził w dniu 6 lipca 2009 r. przesłuchanie strony postępowania tj. J. W. złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań lub zatajenia prawdy wynikającego z art. 233 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks kamy (Dz. U. Nr 88, poz. 353 ze zm.), z którego wynika, że przedmiotowa nieruchomość została znacjonalizowana w 1949 r. i przekazana w całości wraz z budynkami na rzecz kołchozu, zaś starania o wyjazd do Polski skarżąca wraz z mężem podjęła dopiero w 1953 r. Z przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wynika, iż warunkiem uzyskania potwierdzenia prawa do rekompensaty niezbędne jest ustalenie tytułu własności do nieruchomości na czas Ich pozostawienia (art. 2 zd. pierwsze). Ratio legis takiej regulacji uzasadnienie jest chociażby tym, że potwierdzanie prawa do rekompensaty osobom, które spełniły wszystkie pozostałe wymogi ustawy, ale przed opuszczeniem byłego terytorium RP utraciły tytuł prawny, czy to w wyniku cywilnoprawnego rozporządzenia, czy też w inny sposób niezależny od działań ówczesnych władz Państwa Polskiego, byłoby nieuzasadnione. Państwo Polskie nie może bowiem ponosić konsekwencji działań, których skutkiem jest utrata prawa własności, podejmowanych bądź to przez samych "zabużan", bądź też w wyniku realizacji - jakkolwiek niesprawiedliwej - polityki gospodarczej wprowadzanej przez władze niezależnego państwa. Minister Skarbu Państwa podkreślił, że w przedmiotowej sprawie, z dowodów zebranych w toku prowadzonego postępowania a przytoczonych w części ustalającej uzasadnienia wynika, iż przed repatriacją majątek strony został przejęty przez kołchoz, w wyniku wprowadzenia przez ówczesne komunistyczne władze L. założeń polityki rolnej. W ocenie organu odwoławczego składniki mienia objęte nacjonalizacją lub komunalizacją przed momentem repatriacji trudno uznać za "nieruchomości pozostawione...". Biorąc powyższe pod uwagę Minister stwierdził, że utrata tytułu własności do przedmiotowych nieruchomości uniemożliwia potwierdzenie stronom prawa do rekompensaty według przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Na powyższa decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2010 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła J. W.. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji prowadzona na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 169 ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) doprowadziła do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ decyzja ta nie narusza obowiązującego prawa. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 tej ustawy określa ona zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w tym przepisie umów z lat 1944-1945. Prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. (art. 1 ust. 2). Dokonując oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy, Sąd stwierdził, że organy administracji słusznie przyjęły, iż J. W. nie spełnia powyższych przesłanek, co w konsekwencji prowadzi do odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Z materiału dokumentacyjnego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że J. W. opuściła przedmiotową nieruchomość dopiero w 1959 r., w ramach tzw. drugiej fali repatriacji przewidzianej w umowie międzynarodowej z dnia 25 marca 1957 r. zawartej między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47, poz. 222), jednak wyjazd ten nie był następstwem zmuszenia J. W. do opuszczenia byłych terenów RP, które dodatkowo byłoby skutkiem repatriacji, o czym mówi art. 1 ust. 2 powołanej ustawy. Trzeba bowiem wskazać, że skarżąca jako przyczynę późniejszego opuszczenia byłych terenów RP wskazała sytuację osobistą (choroba stryja S. S. i jego śmierć w 1947 r.), a także trudności administracyjne ze strony ówczesnych władz radzieckich uniemożliwiające wyjazd na obecne terytorium RP, utratę pracy przez męża oraz przejęcie na rzecz państwa gospodarstwa rolnego, którego była właścicielem. W ocenie Sądu fakt późniejszego opuszczenia przez skarżącą byłego terytorium RP z przyczyn wyżej wskazanych nie pozostaje w związku przyczynowym z okolicznościami wynikającymi bezpośrednio z wojny rozpoczętej w 1939 r. (decyzję o wyjeździe skarżąca podjęła dopiero po utracie własności gospodarstwa w 1949 r.). Należy bowiem odróżnić zdarzenia będące bezpośrednimi skutkami wojny, których dotyczy art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. od tych, na które wojna miała wpływ jedynie pośredni. Ponadto Sąd zauważa, że ze złożonych w sprawie oświadczeń wynika, iż przed wyjazdem w 1959 r. przedmiotowa nieruchomość została znacjonalizowana przez władze radzieckie i przekazana na rzecz kołchozu. W tej sytuacji nie można więc mówić o zaistnieniu podstawowej przesłanki "pozostawienia mienia", o której mowa w art. 1 ust. 1 w związku z ust. 2 powołanej ustawy. Podkreślił to wyraźnie Trybunał Konstytucyjny stwierdzając, że "naturalnym warunkiem dla powstania (...) uprawnień było przysługiwanie zabużanom praw własności lub innych praw majątkowych (...) w odniesieniu do mienia pozostawianego poza powojennymi granicami Polski. Istnienie tego wymogu mieści się immanentnie w pojęciu "pozostawienia mienia". W tym kontekście trudno uznać składniki mienia objęte nacjonalizacją lub komunalizacją przed momentem repatriacji za "nieruchomości pozostawione" (...) (zob. wyrok TK z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04, OTK-A 2004/11/117). Trafne jest zatem stanowisko organów orzekających w sprawie, że skoro J. W. nie spełnia przesłanek określonych w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2010 r., to nie mogła skutecznie nabyć prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. W tej sytuacji Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.