II OZ 1310/11

Dnia 15 grudnia 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marzenna Linska – Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 20 października 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 389/10, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. K. i A. K. na postanowienie Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia [...] kwietnia 2010 r., Nr [...] w przedmiocie wykonania robót ziemnych postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia z dnia 20 października 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 389/10, po rozpoznaniu wniosku A. K., odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. K. i A. K. na postanowienie Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia [...] kwietnia 2010 r., Nr [...], w przedmiocie wykonania robót ziemnych W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze. zm). Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W ocenie Sądu przytoczone przez skarżącego we wniosku okoliczności dotyczące jego sytuacji rodzinnej i majątkowej, nie uzasadniają przyznania prawa pomocy. A. K. w złożonym oświadczeniu wykazał, iż wysokość miesięcznego dochodu czteroosobowej rodziny stanowi łącznie 6.000 zł, zaś wyszczególnione wydatki miesięczne wynoszą łącznie 5.300 zł (utrzymanie mieszkania i domu oraz koszty studiów córki i syna). Majątek skarżącego stanowi: dom o powierzchni 160 m², mieszkanie o powierzchni 60 m², współwłasność w 1/3 części nieruchomości rolnej o powierzchni 14 ha. Powyższe okoliczności, przy braku odpowiedzi skarżącego na wezwanie referendarza z dnia 23 sierpnia 2011 r. do szczegółowego wskazania uzyskiwanych dodatkowych dochodów z posiadanego majątku oraz ponoszenia poszczególnych wydatków związanych z utrzymywaniem siebie i rodziny, uniemożliwiają pełną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a w konsekwencji pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wskazał na swoją trudną sytuację materialną. W jego przekonaniu złożenie żądanych przez Sąd dokumentów "zajęłoby kilka miesięcy." Podniósł też, że zmuszony jest do "procesowania się" od 10 lat i wyraził krytyczne uwagi co do wymiaru sprawiedliwości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej zwana "p.p.s.a.") - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Art. 255 p.p.s.a. pozostawia swobodnej ocenie Sądu ustalenie czy informacje podane we wniosku są wystarczające i czy konieczne jest wezwanie do uzupełnienia wniosku. Takie wezwanie, skierowane przez Sąd do strony nie wymaga ani uzasadnienia, ani nie podlega kontroli instancyjnej. Sąd I instancji podjął czynności, o których mowa w art. 255 p.p.s.a., zobowiązał skarżącego do przedstawienia żądanych informacji, lecz skarżący nie wykonał zarządzenia Sądu z dnia 23 sierpnia 2011 r. W konsekwencji skarżący nie może skutecznie kwestionować prawidłowości postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, jeżeli nie zastosował się do wezwania Sądu a w konsekwencji nie wykazał, że nie może ponieść kosztów postępowania. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w zw. z art.197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.