II OZ 1309/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 20 października 2011 r. sygn. akt II SA/Bd 388/10 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. K. i A. K. na postanowienie Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania w sprawie wykonania robót ziemnych postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 października 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 388/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonką B. K. oraz pełnoletnimi, studiującymi dziećmi R. K. i P. K.. Wysokość miesięcznego dochodu rodziny wynosi 6.000 zł, w tym B. K. z tytułu wykonywanej pracy otrzymuje 2.000 zł, natomiast wnioskodawca (emeryt) uzyskuje 4.000 zł. Wykazane wydatki miesięczne skarżącego to: utrzymanie mieszkania – 800 zł; utrzymanie domu – 500 zł oraz koszty studiów córki i syna – 4.000 zł. Majątek wnioskodawcy stanowi: dom o powierzchni 160 m², mieszkanie o powierzchni 60 m² oraz współwłasność w 1/3 części nieruchomości rolnej o powierzchni 14 ha. A. K. jest zadłużony w banku na kwotę około 10.000 zł, nie ma zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Postanowieniem z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 388/10 referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że przedstawione przez skarżącego dane oraz brak odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia danych dotyczących uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków uniemożliwiają pełną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a w konsekwencji pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Od powyższego postanowienia wnioskodawca złożył sprzeciw, w którym wniósł o ponowne przeanalizowanie całej sprawy. W uzasadnieniu sprzeciwu nie wskazał żadnych okoliczności dotyczących własnej sytuacji majątkowej i rodzinnej, opisując jedynie nieprawidłowe, w jego mniemaniu, postępowanie wymiaru sprawiedliwości. Rozpoznając w/w sprzeciw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 20 października 2011 r. odmówił A. K. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Sądu pierwszej instancji przytoczone przez skarżącego we wniosku okoliczności dotyczące jego sytuacji rodzinnej i majątkowej, nie uzasadniają przyznania prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji podkreślił, iż w złożonym oświadczeniu A. K. wykazał, iż wysokość miesięcznego dochodu czteroosobowej rodziny stanowi łącznie 6.000 zł, zaś wyszczególnione wydatki miesięczne wynoszą łącznie 5.300 zł (utrzymanie mieszkania i domu oraz koszty studiów córki i syna). Majątek skarżącego stanowi: dom o powierzchni 160 m², mieszkanie o powierzchni 60 m², współwłasność w 1/3 części nieruchomości rolnej o powierzchni 14 ha. Sąd pierwszej instancji uznał, że powyższe okoliczności, przy braku odpowiedzi skarżącego na wezwanie referendarza do szczegółowego wskazania uzyskiwanych dodatkowych dochodów z posiadanego majątku oraz ponoszenia poszczególnych wydatków związanych z utrzymywaniem siebie i rodziny a także nie przedstawienie w sprzeciwie żadnych dodatkowych okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej rodziny skarżącego, uniemożliwiają pełną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a w konsekwencji pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł A. K. W uzasadnieniu podniósł, iż wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji nie jest w stanie uiścić wymaganego wpisu, a majątek który posiada osiągnął dzięki uczciwej i ciężkiej pracy. Oświadczył, iż nie ma możliwości udokumentowania jakie ma obecnie wraz z żoną zadłużenie, a przedłożenie wszystkich dokumentów świadczących o zadłużeniu (w energetyce, spółdzielni ubezpieczeniu, banku i innych zajęłoby kilka miesięcy. Wniósł o umorzenie kosztów niniejszego zażalenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Prawo pomocy stanowi instytucję służącą realizacji konstytucyjnego prawa do sądu. W myśl art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., w zakresie całkowitym obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a przesłanką uzasadniająca uwzględnienie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie przez ubiegającego się o nią, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosowanie zaś do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, określonym w art. 245 § 3 i 4 p.p.s.a., następuje w sytuacji wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jedynymi przesłankami warunkującymi udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem przesłanki materialne. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż Sąd pierwszej instancji rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy prawidłowo ocenił sytuację materialną skarżącego. W tym miejscu zaznaczyć należy, iż pismem z dnia 23 sierpnia 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wezwał skarżącego do złożenia (w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania) oświadczenia, w którym należało wskazać: czy skarżący otrzymuje dochód z tytułu ewentualnego wynajmu domu lub mieszkania wskazanego we wniosku osobom trzecim, należało wskazać wysokość miesięczną tego dochodu; czy na posiadanej nieruchomości rolnej wnioskodawca prowadzi działalność rolniczą, przy czym należało podać jej rodzaj np. sprzedaż płodów rolnych czy też mleka, a także posiadany inwentarz żywy oraz maszyny rolnicze; czy na określoną we wniosku nieruchomość rolną skarżący otrzymał w roku bieżącym lub poprzednim dopłaty z Unii Europejskiej, należało określić w jakiej wysokości i kiedy; miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (np. opłaty za energię elektryczną, gaz, opłacane podatki, żywność itp.) oraz związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, z jednoczesnym określeniem ich wysokości; czy wnioskodawca i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochody osobowe, należało wskazać ich markę, rok produkcji oraz koszty miesięcznej eksploatacji pojazdów. Dodatkowo skarżący został zobowiązany do nadesłania następujących dokumentów: zaświadczenia o wysokości miesięcznego dochodu uzyskiwanego z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego np. sprzedaży mleka lub ewentualnych faktur ze sprzedaży płodów rolnych za okres trzech ostatnich miesięcy; dokumentów poświadczających wysokość dochodu (brutto i netto) uzyskiwanego przez skarżącego i jego żonę; wyciągu z rachunku bankowego wnioskodawcy i jego żony za okres czerwiec – sierpień 2011 r.; dokumentów z banku potwierdzających aktualne zadłużenie skarżącego, w tym harmonogram spłat zadłużenia; rachunków i faktur dokumentujących wysokość miesięcznych wydatków ponoszonych przez rodzinę wnioskodawcy (k. 143). Z akt sprawy wynika, iż skarżący nie ustosunkował się do powyższego wezwania. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, może nastąpić jedynie wówczas gdy strona występująca z wnioskiem wykaże, że nie posiada wystarczających środków finansowych, ani majątku na pokrycie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie można podzielić stanowiska skarżącego, iż zebranie materiałów związanych z jego wydatkami i dochodami zajęłoby kilka miesięcy, gdyż doświadczenie życiowe wskazuje, że dokumenty takie powinny znajdować się w posiadaniu skarżącego. W tej sytuacji podzielić należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, że wykazany stan majątkowy oraz wysokość comiesięcznych dochodów, a przede wszystkim fakt, iż skarżący nie wyjaśnił, iż faktycznie znajduje się w takiej sytuacji materialnej, iż poniesienie kosztów sądowych spowodowałoby uszczerbek w utrzymaniu koniecznym jego i rodziny, nie uzasadniają przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z wyżej wymienionych względów, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 § 1 w związku z art. 197 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.