VIII SA/Wa 277/10
WyrokWSA w Warszawie2010-07-28
Skład orzekający: Wojciech Mazur, Iwona Owsińska-Gwiazda, Włodzimierz Kowalczyk
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy spółka cywilna może być stroną postępowania administracyjnego w sprawie przyznania płatności bezpośrednich w ramach systemów wsparcia dla rolników, a w konsekwencji beneficjentem tych płatności?Ratio decidendi
Spółka cywilna, nieposiadająca osobowości prawnej, nie może być samodzielnie stroną postępowania administracyjnego ani beneficjentem płatności bezpośrednich. Stronami są jej wspólnicy. W przypadku rolnika działającego w formie spółki cywilnej, płatności powinny być przyznawane wspólnikowi, któremu nadano numer identyfikacyjny za zgodą pozostałych wspólników. Organ odwoławczy naruszył zasadę zakazu reformationis in peius, uchylając decyzję przyznającą płatność i umarzając postępowanie, co pogorszyło sytuację strony odwołującej się, bez wykazania przesłanek dopuszczających takie odstępstwo.Stan faktyczny
Spółka cywilna złożyła wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2008. Organ I instancji przyznał spółce płatność. Organ II instancji uchylił decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie, uznając spółkę cywilną za niezdolną do bycia stroną postępowania i beneficjentem płatności. Skarżący, wspólnik spółki, zaskarżył decyzję organu II instancji, zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. i zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Mazur, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/, Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Protokolant Aleksandra Borkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lipca 2010 r. sprawy ze skargi P.M. – wspólnika spółki cywilnej P. A. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie płatności bezpośrednich 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. na rzecz skarżącego kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Decyzją Nr [...] z dnia [...] czerwca 2009r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. działając na podstawie art. 7 ust. 1 i 2, art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, art. 50 ust. 3, 71 a rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania, zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 w związku z § 13 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 marca 2008r. w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Nr 44, poz. 265 ze zm.) w związku z art. 136 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1973/2004 z 29 października 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady zastosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 w sprawie systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i IV a tego rozporządzenia oraz wykorzystania odłogowanych gruntów do produkcji surowców ( Dz. Urz. WE Nr L 345 z 20.11.2004 r , str. 1 ze zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej kpa, przyznał "[...]" - spółce cywilnej reprezentowanej przez P. M. płatność na 2008 rok w wysokości [...] zł. w tym:
1.jednolita płatność obszarowa w wysokości [...] zł,
2.uzupełniająca płatność obszarowa do powierzchni grupy upraw podstawowych w wysokości [...] zł.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż stawka jednolitej płatności obszarowej do 1 ha uprawy w 2008 r. została określona w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 5 listopada 2008 r. w sprawie stawki jednolitej płatności obszarowej ( Dz. U. Nr 201, poz. 1242) i wynosi 339,31 zł. Powierzchnia deklarowana, jak również kwalifikowana wynosiła [...] ha zaś powierzchnia stwierdzona w kontroli administracyjnej wynosiła [...] ha. Wyliczona procentowa różnica między powierzchnią działek rolnych zadeklarowanych kwalifikowanych we wniosku a powierzchnią stwierdzoną w czasie kontroli administracyjnej wynosi [...]% w związku z czym płatność przysługuje do powierzchni stwierdzonej, bowiem różnica powierzchni zadeklarowanej i stwierdzonej nie przekracza 3% powierzchni stwierdzonej – art. 50 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania, zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników ( Dz. Urz. WR Nr L 141 z 30.04.2004r., str 18 ze zm.) w związku z art. 136 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1973/2004 z 29 października 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady zastosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 w sprawie systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i IVa tego rozporządzenia oraz wykorzystania odłogowanych gruntów do produkcji surowców ( Dz. Urz. WE Nr L 345 z 20.11.2004 r , str. 1 ze zm.). Podniesiono także, iż [...] maja 2008 r. do Powiatowego Biura ARiMR w B. wpłynął wniosek o przyznanie płatności na 2008 rok producenta zarejestrowanego w ewidencji producentów pod nr [...] o nazwie "[...]" spółka cywilna reprezentowanego przez P. M. W toku przeprowadzonej kontroli administracyjnej wykryto błędy deklaracji działek ewidencyjnych: [...], [...] położonych w województwie [...] powiecie ś., gmina Ś., obrębie P. i działek [...],[...],[...] położonych w województwie [...] powiecie w., gminie W., obrębie M. w zakresie nieprawidłowej deklaracji powierzchni użytkowanej rolniczo a także braku spójności działek rolnych położonych na w/w działkach. Jak wynika z wyjaśnień producenta rolnego działka nr [...] na której zadeklarowano we wniosku [...] ha użytków rolnych w rzeczywistości jest użytkowana rolniczo na powierzchni [...] ha, jednocześnie producent podtrzymał wcześniejszą deklarację odnośnie pozostałych a w/w działek. W wyniku przeprowadzonej w dniach [...]-[...].11.2008r. kontroli na miejscu w zakresie deklaracji trwałych użytków zielonych przeznaczonych na produkcję suszu paszowego stwierdzono: dla działki rolnej [...] znajdującej się na działce ewidencyjnej [...] na której zadeklarowano trwałe użytki zielone o pow. [...] ha użytkowanie rolnicze na powierzchni [...] ha; dla działki rolnej [...] znajdującej się na działce ewidencyjnej [...] na której zadeklarowano trwałe użytki zielone o powierzchni [...] ha użytkowanie rolnicze na powierzchni [...] ha. Dla pozostałych kontrolowanych działek nie stwierdzono nieprawidłowości. W dniu [...].04.2009r. w gospodarstwie producenta przeprowadzono kontrolę na miejscu, metodą inspekcji terenowej, obejmującą wszystkie grunty rolne zadeklarowane przez producenta w 2008 r. i stwierdzono, iż są one, po uwzględnieniu kompensacji, w rzeczywistości użytkowane na powierzchni sumarycznej [...] ha i taki obszar przyjęto jako spełniający warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej, a należna kwota płatności wynosi [...] zł. Stawka płatności uzupełniającej za 2008 rok do 1 ha powierzchni uprawy roślin określonych w § 2 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 marca 2008r. w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego , zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 listopada 2008r. w sprawie stawek płatności uzupełniających za rok 2008 ( Dz. U. Nr 201, poz. 1243) wynosi 269,32 zł. Kwota przyznanej płatności zostanie przekazana na rachunek bankowy wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył P. M. działający w imieniu spółki cywilnej "[...]" z siedzibą w B. zarzucając błędne określenie kwoty płatności wnosząc o uchylenie decyzji i określenie prawidłowej kwoty płatności.
Decyzją Nr [...] z dnia [...] lutego 2010r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie przed organem I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił przebieg postępowania w sprawie. Podał, iż w dniu [...] maja 2008r. do Biura Powiatowego ARiMR w B. wpłynął podpisany przez P. M., wniosek "[...]" spółki cywilnej o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2008 rok zgodnie z art. 18 ust. 2 ustawy z 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Organ odwoławczy podniósł, iż postępowanie w sprawie przyznania "[...]" spółce cywilnej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2008 rok zostało błędnie wszczęte i jako takie nie powinno było być prowadzone przez organ, bowiem od początku było dotknięte wadą bezprzedmiotowości. Przesłankę powyższego jest ustalenie, że brak jest podmiotu postępowania, bowiem spółka cywilna nie jest w niniejszym postępowaniu podmiotem praw i obowiązków w rozumieniu przepisów kpa. Podmiotami praw i obowiązków w stosunkach, w których występuje spółka cywilna są wspólnicy tej spółki. To wspólnikom (każdemu z osobna) przysługuje status strony zarówno w postępowaniu administracyjnym jak i sądowoadministracyjnym. Wobec powyższego spółka cywilna nie może zostać uznana za stronę w rozumieniu kpa. Skoro spółka cywilna nie jest podmiotem prawa i jako taka nie ma zdolności prawnej, nie może więc zostać beneficjentem płatności. Organ II instancji powołał się na wyrok WSA w Warszawie sygn. akt VIII SA/Wa 564/08 zgodnie z którym spółka cywilna nie ma osobowości prawnej, zdolności sądowej, wekslowej, upadłościowej, układowej. Zdolność taką mają jedynie wspólnicy spółki. Wywiedziono, iż w zakresie prawa administracyjnego regulowanego przez kpa, spółka cywilna nie ma zdolności prawnej, a więc nie może być stroną postępowania, ani adresatem decyzji administracyjnej. Zgodnie z normą art. 29 kpa - stronami mogą być osoby fizyczne i osoby prawne, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne, również jednostki nie posiadające osobowości prawnej. Zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej (art. 30 § 1 kpa). Organ odwoławczy stwierdził, że wspólnicy spółki cywilnej "[...]", tj. R. M. i P.M. zarejestrowani są w ewidencji producentów rolnych ARiMR jako niezależni producenci rolni (każdy z osobna), dlatego też organ nie może przyznać płatności, o którą wnosi spółka cywilna "[...]" na rzecz jej wspólników. W zaistniałej sytuacji, wniosek złożony w imieniu spółki, nie może być uznany za wniosek złożony faktycznie przez jej wspólników, stąd też nie ma możliwości wydania w przedmiotowej sytuacji decyzji.
Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego złożyli P. M. jako wspólnik spółki cywilnej "[...]" z siedzibą w B., wnioskując o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
Wydanemu rozstrzygnięciu skarżący zarzucił naruszenie art. 2 pkt 7 i 10, 3 ust. 1, 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, art. 23 lit. a rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2004, art. 2 lit a rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003 oraz przepisów postępowania - art. 29 kpa.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, iż zgodnie ze stanowiskiem doktryny "Posiadanie osobowości prawnej prawa cywilnego nie jest konieczne dla możliwości bycia stroną stosunków administracyjnoprawnych i uzyskania statusu strony postępowania (T. Woś, Gloso do uchwały TK z 23 czerwca 1993 r., W 3/92 - PiP 1994, nr 3, s. 100). Rozstrzygające znaczenie w tej kwestii mają przepisy prawa materialnego. Jeżeli ustawodawca wyposaża danego rodzaju jednostki organizacyjne w zdolność prawną w określonej dziedzinie materialnego prawa administracyjnego, to przepisy prawa procesowego nie mogą ograniczać zdolności jednostki organizacyjnej do bycia podmiotem praw i obowiązków w tej sferze prawa administracyjnego.
W orzecznictwie NSA przyjęto, że stroną postępowania administracyjnego może być również spółka cywilna niemająca osobowości prawnej i reprezentowana w obrocie cywilnoprawnym przez wspólników, jeżeli przepisy szczególne przyznają jej status strony (zob. wyrok NSA z 22 sierpnia 2000 r., V SA 2021/99 - LEX nr 50150; wyrok NSA z 12 kwietnia 2000 r., V SA 1935/99 - treść art. 29 kpa nie powinna być interpretowana w taki sposób, że spółka cywilna nie może być stroną postępowania administracyjnego. Oznacza to, że także jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, a takimi są spółki cywilne, mogą być stronami postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy szczególne przyznają im taki status (Lexpolonica nr 347298 - Pal. 2000, nr 7-8, s. 248). Z art. 2 pkt 7, 7 ust. 1 ustawy z 26 stycznia 2007 r. wynika, iż rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit a) rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003 przysługuje jednolita płatność obszarowa zaś rolnik oznacza osobę fizyczną lub prawną, bądź grupę osób fizycznych lub prawnych bez względu na status prawny takiej grupy w świetle prawa krajowego. Z powyższego wynika, iż materialne przepisy prawa w dziedzinie systemów wsparcia bezpośredniego przyznają spółce cywilnej zdolność administracyjną. Spółka cywilna jest bowiem jednostką organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej, jest rolnikiem i jest grupą osób cywilnych lub prawnych. Nie jest istotny status jej i jej członków w świetle przepisów prawa krajowego. Art. 3 ust. 1 w/w ustawy do spraw indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej przepisy kpa (również jego artykuł 29) stosuje się z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w rozporządzeniu nr 1698/2005. Art. rozporządzenia nr 1782/2003 stanowi, iż płatności udziela się rolnikom (w tym także grupom osób prawnych lub fizycznych- spółkom cywilnym), a ta kategoria podmiotowa jest szersza niż wynikająca z art.29 kpa grupa podmiotów: osoby fizyczne lub prawne. Organ odwoławczy błędnie przyjął, iż spółka cywilna nie może być stroną postępowania. Bezpodstawnie umorzono postępowanie pierwszej instancji, naruszając art.138 § 1 pkt 2, 105 § 1 kpa. Postępowanie nie było bezprzedmiotowe i winno być zakończone merytorycznym rozstrzygnięciem. Błędnie potraktowany został złożony w sprawie wniosek. Skarżący wskazał na wadliwą i nieuprawnioną interpretację przez organ wyroku WSA w Warszawie VIII SA/Wa 564/08.
W załączniku do protokołu złożonym na rozprawie w dniu [...] lipca 2010 r. skarżący podniósł w szczególności naruszenie art. 139 kpa, a na rozprawie wniósł o zasądzenie kosztów postępowania i o uchylenie decyzji obu instancji.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację z zaskarżonej decyzji. Organ dodatkowo wyjaśnił, że błędnie został nadany numer identyfikacyjny dla podmiotu jakim jest spółka cywilna, bowiem spółka nie może być beneficjentem działań realizowanych przez ARiMR, a to w konsekwencji wpływa na bezprzedmiotowość postępowania w zakresie przyznania płatności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo
o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.),dalej p.p.s.a, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.
Mając na uwadze powyższe kryteria, skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem rozpoznania jest skarga P. M. - wspólnika spółki cywilnej "[...]" z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. uchylającą i umarzającą postępowanie I instancji. Decyzją wydaną w I instancji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. orzekł o przyznaniu dla ww. spółki cywilnej płatności na rok 2008 w wysokości [...] zł. Powyższy fakt powoduje, że organ II instancji wydając takie rozstrzygnięcie - w sytuacji, gdy odwołanie złożył wyłącznie skarżący - dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie bowiem z art. 139 kpa organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się chyba, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Powyższy przepis stanowi gwarancję procesową praw strony, która składając odwołanie nie powinna obawiać się, że jej sytuacja prawna pogorszy się wskutek rozpoznania odwołania i wydania nowej decyzji w sprawie (patrz - Z. Janowicz, Kodeks postępowania administracyjnego, s. 330). Zakaz reformationis in peius jest jedną z fundamentalnych zasad prawa procesowego w demokratycznym państwie prawa, dlatego sąd administracyjny musi dokonać wnikliwej kontroli zasadności odstąpienia od niego przez organ odwoławczy. Do wydania decyzji na niekorzyść strony dochodzi wówczas, gdy w wyniku porównania decyzji organu odwoławczego oraz decyzji organu I instancji zostanie stwierdzone, że po decyzji organu odwoławczego uległ zmniejszeniu zakres praw tej strony lub zakres jej obowiązków uległ powiększeniu. W niniejszej sprawie oczywistym jest, że w sytuacji gdy na podstawie decyzji I instancji przyznano płatność, a w wyniku decyzji organu odwoławczego płatność w ogóle nie przysługuje, doszło do wydania decyzji na niekorzyść strony.
Odstępstwo od tego zakazu jest możliwe tylko w dwóch przypadkach: rażącego naruszenia prawa przez zaskarżoną decyzję oraz rażącego naruszenia interesu społecznego. Organ odwoławczy rozstrzygając sprawę na niekorzyść strony odwołującej się jest jednak zobowiązany do wykazania w uzasadnieniu swej decyzji powodów, dla których przyjął, iż rozstrzygnięcie takie jest dopuszczalne w świetle art. 139 kpa (patrz – wyrok NSA z 6 lutego 1989 r.,IV SA 1101/88 – ONSA 1989, nr 2, poz. 71). Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego nie wynika, że decyzja organu I instancji rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny – brak jest rozważań organu w tym zakresie, co uniemożliwia Sądowi kontrolę czy zasadnym było w okolicznościach sprawy niniejszej odstąpienie od zasady działania na niekorzyść strony. Organ odwoławczy wskazał bowiem jedynie, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte błędnie i jako takie nie powinno było być prowadzone przez organ I instancji. Nadto, organ II instancji podniósł, że P. M. i R.M. tj. wspólnicy spółki cywilnej "[...]" są zarejestrowani w ewidencji producentów rolnych ARiMR jako niezależni producenci rolni, każdy z osobna, w związku z tym nie można przyznać wnioskującej spółce cywilnej płatności na rzecz jej wspólników, co uniemożliwia wydanie w niniejszej sprawie orzeczenia administracyjnego.
Jak wynika z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 czerwca 2010r sygnatura akt II GSK 659/09 spółka cywilna nie może być strona postępowania administracyjnego zamiast jej wspólników. Istotę spółki cywilnej omówiono w motywach uchwały składu 7 sędziów NSA z 15 października 2008 r. sygn. akt II GSP 5/08 ( ONSAiWSA 2009/1/3, ZNSA 2009/1/97 i OSP 2009/2/17). Zgodnie z art. 860 kc przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów. Jest ona przede wszystkim stosunkiem zobowiązaniowym wywołującym skutki między wspólnikami. Poprzednio w literaturze i piśmiennictwie spotykano poglądy, że spółka cywilna ma cechy jednostki organizacyjnej i może występować jako podmiot w stosunkach zewnętrznych. Po wejściu w życie ustawy z 19 listopada 1999 r. - Prawo o działalności gospodarczej ( Dz. U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.) utraciły one znaczenie, ponieważ w świetle jej art. 2 ust. 3 za przedsiębiorców uznawano jedynie wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywania przez nich działalności gospodarczej. Podobne rozwiązanie przyjęto w art. 4 ust. 2 obowiązującej ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej ( Dz. U. z 2007 r., Nr 155, poz. 1095 ze zm.). Obecnie podmiotowość prawną można przypisać spółce cywilnej wówczas, gdy w akcie normatywnym prawa materialnego dopuszcza się do obrotu w określonej sferze prawnej jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej , jak np. w art. 15 ust. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług ( Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.) przy określaniu definicji podatnika. Takiego rozwiązania nie ma w art. 12 ust. 5 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, który ma następujące brzmienie: " W przypadku producentów rolnych, przetwórców, podmiotów prowadzących zakłady utylizacyjne lub potencjalnych beneficjentów, działających w formie spółki cywilnej, nadaje się jeden numer identyfikacyjny. Numer identyfikacyjny nadaje się temu wspólnikowi, co do którego pozostali wspólnicy wyrazili pisemną zgodę". Jest to po pierwsze przepis prawa procesowego, a po drugie dotyczy nadania jednego numeru identyfikacyjnego nie spółce a jednemu z jej wspólników za pisemną zgoda pozostałych.
Tak więc, w przypadku spółki cywilnej wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich powinien zostać złożony przez jednego ze wspólników, mianowicie tego - któremu, za zgodą pozostałych wspólników nadano numer identyfikacyjny. Również przyznanie samej płatności winno nastąpić właśnie dla tego wspólnika, na którego wpis do ewidencji producentów wyrazili pozostali wspólnicy.
W niniejszej sprawie organ I instancji wskazał w uzasadnieniu decyzji, iż w ewidencji producentów rolnych pod numerem podanym we wniosku inicjującym postępowanie wpisana jest spółka cywilna "[...]". Jednocześnie nie podano w oparciu o jakie dowody poczyniono to ustalenie – do akt administracyjnych nie załączono przedmiotowego wniosku o wpis. Wpis taki, o ile istotnie ma miejsce, pozostawałby w sprzeczności z przytaczaną wyżej treścią art. 12 ust. 5 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów. Organ II instancji nie wyjaśnił również w swojej decyzji, czy rzeczywiście pod ww. nr identyfikacyjnym w ewidencji producentów rolnych figuruje spółka cywilna, a nie jeden z jej wspólników P. M. lub R. M. Powyższe może mieć zaś znaczenie wskutek zarzutu błędnego potraktowania złożonego wniosku. Tym samym, organ odwoławczy nie wyjaśnił w bezsporny i jednoznaczny sposób czy wnioski o przyznanie płatności nie były składane przez wspólnika na którego pozostali wspólnicy wyrazili zgodę, aby ubiegał się o przedmiotową płatność. Należy też wyjaśnić, czy w ewidencji producentów rolnych ARiMR zarejestrowani są jako producenci rolni: P. M. jako wspólnik spółki cywilnej "[...]" bądź R. M. jako wspólnik spółki cywilnej "[...]" ze wskazaniem dowodów na podstawie których dokonano tych ustaleń. W tej sytuacji zdaniem Sądu organ nieprawidłowo zastosował art. 138 § 1 pkt 2 kpa uznając, że postępowanie w niniejszej sprawie jest bezprzedmiotowe. Decyzja umarzająca postępowanie I instancji, wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach stron przyjmując, że nie ma przesłanek do merytorycznego rozstrzygania co do istoty sprawy. W wyroku z dnia 18 kwietnia 1995 r., SA/Łd 2424/94, ONSA 1996/2/80, NSA zawarł tezę, że z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Oznacza to, że wszystkie elementy badanego stanu faktycznego i prawnego są tego rodzaju, że niepotrzebne jest postępowanie mające na celu wyjaśnienie wszystkich tych okoliczności w sprawie. Chodzi tu o kryterium bezprzedmiotowości odnoszące się do postępowania, ale w taki sposób, iż wynik tego postępowania nie powinien mieć charakteru merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, lecz jedynie być formalnym jego zakończeniem.
Zauważyć też należy, iż organ II instancji uchylając decyzję poprzedzającą z uwagi na fakt, iż spółka cywilna nie ma przymiotu strony w rozumieniu kpa, w sposób identyczny jak w decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR oznaczył jako stronę postępowania administracyjnego "[...]" s.c. reprezentowana przez P. M.
W ponownym postępowaniu organ odwoławczy winien więc przede wszystkim wyjaśnić w bezsporny sposób kto jest producentem rolnym wpisanym do ewidencji pod numerem identyfikacyjnym wskazanym we wniosku z dnia [...] maja 2008 r. inicjującym postępowanie w przedmiotowej sprawie , a następnie mając na uwadze powyższe uwagi Sądu, w szczególności dotyczące art. 139 kpa, wydać rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie.
Odnosząc się do zarzutów skargi w ocenie Sądu nie doszło do naruszenia powoływanych w skardze przepisów art. 2 pkt 7 i 10, art. 7 ust. 1 ustawy z 26 stycznia 2007 r. z których wynika, iż rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa a rolnik w rozumieniu art. 2 lit a) rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003 oznacza osobę fizyczną lub prawną, bądź grupę osób fizycznych lub prawnych bez względu na status prawny takiej grupy w świetle przepisów prawa krajowego.
Z powyższych przepisów wynika więc , że spółka cywilna może mieć status rolnika, co nie podważa przedstawionego wyżej stanowiska, że w przypadku rolnika działającego w formie spółki cywilnej z uwagi na specyficzny sposób rejestracji nadaje się jeden numer ewidencyjny i nie spółce, a wspólnikowi na którego pozostali wyrazili zgodę. Konsekwencją tego jest przyznanie płatności na rzecz tego właśnie wspólnika.
W związku z powyższym, nie przesądzając ostatecznego rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 ppkt c) p.p.s.a orzeczono jak w pkt 1 wyroku. O zwrocie kosztów postępowania sądowego Sąd postanowił na mocy art. 200, art. 205 § i art. 209 p.p.s.a
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło