I SA/Po 410/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Jaśniewicz Sędziowie WSA Katarzyna Wolna-Kubicka WSA Roman Wiatrowski (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Urszula Kosowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2010 r. sprawy ze skargi M. Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniesionego zażalenia uchyla zaskarżone postanowienie. /-/ R.Wiatrowski /-/ M.Jasniewicz /-/ K.Wolna-Kubicka Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. W.. wszczął i prowadził postępowanie egzekucyjne wobec M. Ł. na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...] i od [...] do [...] wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.W.. Inspektorat w L., obejmujących należności z tytułu nieuiszczonych składek na ubezpieczenie zdrowotne. W wyniku podjętych działań organ egzekucyjny - Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. W.. w dniu 22 września 2009 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanej w Banku [...] na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] –[...] za okres od stycznia 2006 r. do grudnia 2006 r. oraz w banku [...] na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...]-[...] za okres od stycznia 2007 r. do maja 2009 r. Odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami o zajęciu rachunków bankowych zostały odebrane przez M. Ł. w dniu 2 października 2009 r. Zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego do dłużników zajętych wierzytelności wpłynęły w dniu 2 października 2009 r. ([...]) oraz w dniu 5 października 2009 r. ([...]). W dniu 16 grudnia 2009 r. wierzyciel - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. W.. Inspektorat w L. wystawił wobec M. Ł. kolejne tytuły wykonawcze o nr [...]-[...] oraz [...]-[...], obejmujące nieuiszczone składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres sierpień 2003 r. do grudzień 2003, styczeń 2004, październik – grudzień 2004 oraz styczeń – grudzień 2005. Również w dniu 16 grudnia 2009 r. organ egzekucyjny - Dyrektor Oddziału ZUS w O. W.. skierował zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego do: - [...] na podstawie tytułów wykonawczych [...]-[...], - [...] na podstawie tytułów wykonawczych [...]-[...]. Pismem z dnia 9 grudnia 2009 r. M. Ł. złożyła wniosek o wycofanie się z zajęcia rachunku bankowego w [...]. W dniu 8 stycznia 2010 r. organ egzekucyjny wydał postanowienie znak [...], którym odmówił zwolnienia z egzekucji zajętego rachunku bankowego. Nawiązując do wniosku z dnia 5 października 2009 r., w dniu 07 stycznia 2010 r. M. Ł. złożyła kolejny wniosek o zwolnienie środków z zajętych rachunków bankowych do dnia 30 czerwca 2010 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. W.. postanowieniami z dnia 15 stycznia 2010 r. zwolnił spod egzekucji: - z rachunku bankowego prowadzonego w [...] kwotę [...] miesięcznie do dnia 28 lutego 2010 r. ([...]), - z rachunku bankowego prowadzonego w [...] kwotę [...] miesięcznie do dnia 28 lutego 2010 r. ([...]). Powyższe zwolnienie uzależnione zostało od przystąpienia do realizacji układu ratalnego w terminie do dnia 28 lutego 2010 r. Na postanowienia wydane przez organ egzekucyjny w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji rachunku bankowego prowadzonego w [...] (znak [...]) oraz w przedmiocie zwolnienia określonych kwot z rachunków bankowych ([...]) i ([...]) - zobowiązana M. Ł. złożyła zażalenia do Dyrektora Izby Skarbowej w P.. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego w dniu 11 stycznia 2010 r. dłużnik zajętej wierzytelności – [...] przekazał organowi egzekucyjnemu kwotę [...] tytułem realizacji zajęcia rachunku bankowego. Pismem z dnia 12 stycznia 2010 r. M. Ł. złożyła wniosek o zwrot środków stanowiących świadczenie alimentacyjne w kwocie [...], przekazanych przez [...] tytułem realizacji zajęcia rachunku bankowego. Organ egzekucyjny - Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. W.. postanowieniem z dnia [...]., Nr [...] odmówił zwrotu środków w kwocie [...], pouczając jednocześnie stronę o przysługującym jej prawie złożenia zażalenia. Na powyższe postanowienie zobowiązana M. Ł. pismem z dnia 5 lutego 2010 r. złożyła zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w P.. W uzasadnieniu wskazała m.in., że nie poinformowano jej, iż w związku z przedłużeniem terminu rozpatrzenia wniosku należy dokonać przedłużenia zwolnienia środków na jej kontach w bankach, na których prowadzona jest egzekucja. Zobowiązana wniosła o ponowne rozpatrzenie wniosku o zwrot wyegzekwowanego niezgodnie z prawem z rachunku bankowego w [...] świadczenia alimentacyjnego w wysokości [...]. Dyrektor Izby Skarbowej w P., po zapoznaniu się z zażaleniem zobowiązanej, oraz po przeprowadzeniu postępowania wstępnego postanowił stwierdzić niedopuszczalność złożonego zażalenia postanowieniem nr [...] z dnia [...]. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że postępowanie odwoławcze składa się z trzech faz: fazy wstępnej, fazy postępowania wyjaśniającego oraz fazy wydania decyzji. W fazie wstępnej organ odwoławczy jest obowiązany ocenić, czy odwołanie jest dopuszczalne i czy zostało wniesione w terminie. Oceniając dopuszczalność zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej oparł się na przepisach ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm. – dalej powoływana jako: "u.p.e.a.") Wskazał, że zgodnie z art. 17 § 1 u.p.e.a. rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia, na które służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowią. Dyrektor Izby Skarbowej w P. wyjaśnił, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. W.. postanowieniem z dnia [...] znak [...] odmówił M. Ł. zwrotu środków w kwocie [...] przekazanych przez [...] (stanowiących świadczenie alimentacyjne) na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] do [...], od [...] do [...] pouczając jednocześnie stronę o prawie złożenia zażalenia na wydane rozstrzygnięcie do Dyrektora Izby Skarbowej w P.. Organ odwoławczy zwrócił jednak uwagę, że u.p.e.a. na tego rodzaju postanowienia nie przewiduje zażalenia, tym samym postępowanie w tym zakresie uznał za jednoinstancyjne, a wydane rozstrzygnięcie za ostateczne w administracyjnym toku instancji. W związku z powyższym zobligowany był do stwierdzenia niedopuszczalności złożonego przez stronę skarżącą zażalenia. Prawo złożenia zażalenia służy bowiem tylko od postanowień nieostatecznych - zarówno pozytywnych jak i negatywnych. Kategoryczne określenie w art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej powoływana jako: "k.p.a.") "organ odwoławczy stwierdza" oznacza obowiązek stwierdzenia przez organ odwoławczy niedopuszczalności odwołania. Wprawdzie organ odwoławczy stwierdził, że mylne pouczenie zawarte w postanowieniu nie może wywoływać ujemnych skutków procesowych dla uczestnika postępowania, niemniej skutki mylnego pouczenia nie mogą prowadzić też do przyznania stronie uprawnienia, jakiego ustawa w ogóle nie przewiduje. W złożonej skardze M.Ł. wskazała – iż wniosek o zwrot niesłusznie wyegzekwowanego świadczenia alimentacyjnego na koncie w [...] wniosła jako zarzut w sprawie egzekucji-administracyjnej, zgodnie z art. 33 pkt 6 i 8 u.p.e.a. Skarżąca podniosła również, iż w jej ocenie postanowienia egzekutora z dnia [...] nie można uznać jako postanowienie jednoinstancyjne, a wydane rozstrzygnięcie za ostateczne w administracyjnym toku instancji, gdyż art. 123 § 1 i 2 k.p.a. stanowi, że postanowienia nie rozstrzygają o istocie sprawy i w związku z tym przysługuje na nie zażalenie (art. 127 k.p.a.). W ocenie skarżącej organ odwoławczy winien dokonać fazy postępowania wyjaśniającego i fazy wydania decyzji a nie fazy wstępnej. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w P. wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych względów niż podniesione przez skarżąca stronę w skardze. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że pismem z dnia 12 stycznia 2010 r. M.Ł. złożyła wniosek o zwrot środków stanowiących świadczenie alimentacyjne w kwocie [...], przekazanych przez [...] tytułem realizacji zajęcia rachunku bankowego. Organ egzekucyjny - Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. W.. postanowieniem z dnia [...] Nr [...] odmówił zwrotu środków w kwocie [...], pouczając jednocześnie stronę o przysługującym jej prawie złożenia zażalenia. Na powyższe postanowienie zobowiązana M. Ł. pismem z dnia 5 lutego 2010 r. złożyła zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w P.. Wniosek swój zobowiązana uzasadniła tym, że przedmiotowe środki stanowiły świadczenie alimentacyjne, które nie podlegają egzekucji na podstawie art.10§4 u.p.e.a. Dyrektor Izby skarbowej postanowieniem z dnia [...] stwierdził niedopuszczalność zażalenia uzasadniając to tym, że wydane przez organ postanowienie nie przysługuje zażalenie, ponieważ zgodnie z art. 17 § 1 u.p.e.a. zażalenie na postanowienie przysługuje jedynie wówczas, gdy ustawa tak stanowi. Z art. 17 § 1 u.p.e.a. wynika, że o ile przepisy u.p.e.a. nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli u.p.e.a lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego. W ocenie Sądu art. 17 § 1 u.p.e.a. nie może stanowić samoistnej podstawy prawnej do wydania postanowienia. Przepis ten stanowi jedynie, że wskazane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym rozstrzygnięcia zapadają w formie postanowienia. Niemniej możliwość wydania takiego rozstrzygnięcia musi wprost wynikać z ustawy. Tymczasem ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie stanowi o możliwości wydania rozstrzygnięcia o odmowie zwrotu zajętych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji środków. Ustawa ta przewiduje środki ochrony podmiotu wobec, którego skierowane jest postępowanie egzekucyjne. Podmiot taki ma możliwość wniesienia w toku postępowania egzekucyjnego zarzutów ( art. 33 u.p.e.a.) oraz złożenia skargi na czynności egzekucyjne, czy też skargi na przewlekłość postępowania ( art. 54 u.p.e.a.) Zatem organ egzekucyjny powinien rozważyć, czy wniosek skarżącej z dnia 12 stycznia 2010r. należy potraktować jako zarzuty, czy też jako skargę na czynności egzekucyjne. Wydając natomiast postanowienie o odmowie zwrotu zajętych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji środków, organ egzekucyjny działał bez podstawy prawnej. Zatem Dyrektor Izby Skarbowej rozpatrując zażalenie na zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego powinien w pierwszej kolejności wziąć pod uwagę, że zostało ono wydane bez podstawy prawnej. Wydając natomiast postanowienie stwierdzające niedopuszczalność wniesionego zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej naruszył zarówno przepis prawa materialnego tj. art. 17 u.p.e.a. poprzez uznanie, że postanowienie organu egzekucyjnego ma podstawę prawną zawartą w tym przepisie oraz przepisy prawa procesowego tj. art. 134 w związku z art.144 k.p.a. Art. 134 k.p.a. stanowi, że organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Art. 144 k.p.a. stanowi natomiast, że w sprawach nie uregulowanych w rozdziale pt. ,"zażalenia" do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań. Mając na uwadze powyższe stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji wyroku. /-/R. Wiatrowski /-/ M. Jaśniewicz /-/K. Wolna-Kubicka