I GZ 146/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Kuba po rozpoznaniu w dniu 27 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 22 sierpnia 2011 r. sygn. akt I SA/Ke 428/10 w zakresie odmowy przyznania wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Wyrokiem z dnia 17 lutego 2011 r. sygn. akt I SA/Ke 428/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. stwierdził nieważność zaskarżonej przez M. P. decyzji i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. w przedmiocie podatku akcyzowego oraz określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. W dniu 8 kwietnia 2011 r. wpłynęła skarga kasacyjna od powyższego wyroku, wniesiona przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika skarżącej doradcę podatkowego P. Z. Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odrzucił skargę kasacyjną z uwagi na nieuiszczenie pomimo wezwania do uiszczenia należnego wpisu od skargi kasacyjnej. Od powyższego postanowienia skarżąca nie wniosła zażalenia. W dniu 26 lipca 2011 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej tj. wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej odrzuconej przez Sąd z powodu niewniesienia wpisu przez skarżącą, oświadczając, że wyżej wymienione koszty w całości nie zostały opłacone. Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2011 r. sygn. akt I SA/Ke 428/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odmówił przyznania wynagrodzenia doradcy podatkowemu P. Z. z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 157, poz. 1270 z późn. zm. dalej p.p.s.a) nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia musi bowiem podlegać ocenie pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej. Sąd zaakcentował, że pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem pomocy prawnej. W ocenie Sądu charakter czynności dokonanych przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika tj. złożenie skargi kasacyjnej bez uiszczenia należnego wpisu nie pozwala na przyjęcie, że pomoc prawna została faktycznie i profesjonalnie udzielona. W zażaleniu na powyższe postanowienie doradca podatkowy P. Z. zarzucił naruszenie § 3 ust. 1 pkt 1 lit e w zw. z ust 2 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. (Dz.U. Nr 31, poz. 153) w sprawach wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu w zw. z art.41b ust. 1 ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym (Dz. U. z 2011 r., Nr 41, poz. 213) oraz w zw. z art. 250 p.p.s.a. W uzasadnieniu środka odwoławczego wnoszący zażalenie podniósł, że wpis od wniesionej przez niego w imieniu skarżącej skargi kasacyjnej nie został uiszczony, gdyż sama skarżąca zadecydowała o jego nieuiszczeniu. Wobec czego w tej sytuacji w ocenie żalącego nie było powodu do składania przez niego wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Jednocześnie wnoszący zażalenie wskazał, że wniesienie przez niego skargi kasacyjnej "na pierwsze wrażenie" mogło wskazywać, że nie było to działanie racjonalne, albowiem została ona wniesiona od wyroku korzystnego dla strony. Żalący uzasadnił, że wniósł jednak skargę kasacyjną z uwagi na niebezpieczeństwo obciążenia jego mocodawczyni kosztami postępowania jakie w jego ocenie istniało w związku z możliwością wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę przeciwną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a., wyznaczony doradca podatkowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad prawnych określonych w przepisach o opłatach za czynności doradców podatkowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Przepis art. 250 p.p.s.a. nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia musi bowiem podlegać ocenie pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej. Pełnomocnikowi, ustanowionemu na podstawie art. 244 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 powołanej ustawy, jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek przez Sąd ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez same strony (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków, nie są w stanie ponieść, między innymi, kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Transponując powyższe rozważania natury ogólnej na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, iż Sąd pierwszej instancji trafnie stwierdził, że charakter czynności dokonanych przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika doradcę podatkowego P. Z. nie pozwala na przyjęcie, że pomoc prawna została faktycznie i profesjonalnie przez niego udzielona. Zdaniem Sądu pełnomocnik procesowy odpowiada zarówno za treść jak i formę składanych pism procesowych, tylko bowiem pismo prawidłowe pod względem formalnym daje podstawę do jego merytorycznego rozpoznania przez sąd. Natomiast sporządzona przez pełnomocnika skarga kasacyjna z uwagi na nieuiszczenie należnego wpisu i nie wyjaśnienie przed jej złożeniem czy wpis ten zostanie faktycznie uiszczony nie została skutecznie wniesiona. W ocenie Sądu działający w niniejszej sprawie pełnomocnik z urzędu znając trudną sytuację majątkową skarżącej powinien widząc w jego ocenie podstawy do wniesienia skargi kasacyjnej skontaktować się z mocodawczynią w celu uzgodnienia kwestii możliwości uiszczenia przez nią wpisu od wskazanej skargi. Tym bardziej, że w rozpatrywanej sprawie skarga kasacyjna została wniesiona od wyroku korzystnego dla skarżącej, a jedynym powodem jej wniesienia była informacja uzyskana przez pełnomocnika o zamiarach zaskarżenia rozstrzygnięcia przez stronę przeciwną, który to w ocenie pełnomocnika środek zaskarżenia byłby skuteczny. Zdaniem Sądu w tej sytuacji od profesjonalnego pełnomocnika wymaganym zachowaniem byłoby porozumienie się przez niego ze skarżącą i podjęcia uzgodnień odnośnie celowości wniesienia skargi kasacyjnej i możliwości uiszczenia od niej wpisu. Działający w sprawie pełnomocnik wniósł skargę kasacyjną, która została odrzucona z przyczyn wad formalnych i nie wywołała żadnych skutków. Zatem nie można przyjąć, że czynność ta została w istocie zrealizowana, tym samym pomoc prawna profesjonalnie udzielona. Zdaniem Sądu w pełni uprawnione jest zatem twierdzenie Sądu pierwszej instancji, że podjęte przez pełnomocnika działania nie mogą zostać uznane za faktycznie udzieloną pomoc prawną w postępowaniu kasacyjnym. Skoro zaś nie sposób stwierdzić, aby pomoc prawna była stronie skarżącej rzeczywiście udzielona, niewątpliwie stanowi to podstawę do odmowy przyznania wynagrodzenia. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. oddalił zażalenie, jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw