I GZ 332/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 14 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 10 września 2010 r., sygn. akt I SA/Ke 428/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie w pkt 3 i w tym zakresie przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w K. I Objętym zażaleniem postanowieniem z dnia 10 września 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K., sygn. akt I SA/Ke 428/10 w pkt. 1 zwolnił M. P. (zwaną dalej: skarżącą) od uiszczenia wpisu sądowego od skargi z dnia [...] czerwca 2010 r. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego – ponad kwotę 20 zł; w pkt. 2 oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie; w pkt. 3 oddalił wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca w dniu [...] lipca 2010 r. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. We wniosku wskazała, że źródłem uzyskiwanego przez nią dochodu był zasiłek dla bezrobotnych w wysokości ok. 500 zł miesięcznie. Od połowy maja 2010 r. podjęła zatrudnienie z miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie ok. 900 zł netto, lecz kwota ta ledwie wystarcza na pokrycie najbardziej niezbędnych potrzeb. Ponadto skarżąca jest w ciąży i przewiduje w związku z tym zwiększone wydatki. Wraz z mężem i córką zamieszkuje u rodziców, którzy pokrywają koszty mieszkania. Mąż skarżącej prowadzi działalność gospodarczą i osiąga dochód w wysokości 700 zł miesięcznie. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. sytuacja finansowa M. P. nie wskazuje na to, aby nie była w stanie ponieść części kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rodzina skarżącej utrzymuje się z comiesięcznego dochodu w kwocie 1600 zł, z czego 900 zł netto stanowi wynagrodzenie miesięczne skarżącej. Zdaniem sądu pierwszej instancji, skarżąca i jej rodzina z uwagi na zamieszkanie u rodziców, jak sama oświadczyła, nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem domu, gdyż te koszty ponoszą rodzice. W ocenie WSA, skarżąca wykazała wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów osiąganych przez skarżącą i jej męża w łącznej wysokości 1600 zł w kontekście również wysokości należnego od złożonej skargi wpisu, nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, ponieść pełnych kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Dlatego uznano, iż zwolnienie wnioskodawczyni w części od wpisu sądowego jest zasadne. W świetle uzasadnienia, strona nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie, która to przesłanka uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżąca posiada bowiem stały dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę, ponosi niewielkie koszty utrzymania domu. Biorąc zatem pod uwagę powyższe, skarżąca jest w stanie uiścić część wpisu sądowego oraz ponieść koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. Konieczność poniesienia ewentualnych kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, wobec okoliczności, iż jego udział, na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, przy jednoczesnym zwolnieniu wnioskodawczyni w części od należnego od skargi wpisu sądowego, nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych - z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. II Powyższe postanowienie zostało zaskarżone zażaleniem przez skarżącą, która domagała się jego uchylenia w pkt 3 tj. w zakresie, w jakim sąd pierwszej instancji oddalił wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Według skarżącej, niezrozumiałe jest stanowisko sądu pierwszej instancji, uznające, że nie stać jej na uiszczenie wpisu od skargi, a stać ją na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Podniosła ponadto, że w innych sprawach uzyskała zwolnienie od kosztów i ustanowiono dla niej pełnomocnika z urzędu. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji prawa pomocy jest zapewnienie realizacji prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Podkreślenia wymaga jednak, że instytucja ta stanowi wyjątek od zasady, iż to strona ponosi koszty prowadzonego przez siebie postępowania sądowego. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm – dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić jednak należy, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, a Sąd powinien brać pod uwagę całokształt sytuacji wnioskodawcy. Przedstawienie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Obowiązkiem skarżącej było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1). Wskazuje na to treść wymienionego przepisu, który stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje "gdy osoba ta wykaże (...)". Sąd natomiast rozpoznając wniosek zobowiązany był wskazać, z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje, bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien mieć na uwadze wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej, jej sytuację finansową. W niniejszej sprawie skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K., oceniając oświadczenie skarżącej uznał, iż strona powinna być zwolniona od uiszczenia wpisu od skargi ponad kwotę 20 zł. Inaczej mówiąc, sąd pierwszej instancji uznał, że sytuacja materialna skarżącej jest trudna, gdyż stać ją na uiszczenie wpisu od skargi jedynie w kwocie 20 zł. Z drugiej jednak strony, zdaniem WSA, strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika. Z tego też powodu sąd pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego takie stanowisko stanowi naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., bowiem sąd pierwszej instancji, zwalniając ją z konieczności uiszczenia wpisu ponad 20 zł, uznał z jednej strony, że skarżąca jest w stanie uiścić tytułem wpisu jedynie taką symboliczną kwotę, ale z drugiej strony – jest w stanie ponieść koszty ustanowienia pełnomocnika profesjonalnego, którego opłacenie z pewnością przekraczałoby tę kwotę. Pogląd sądu pierwszej instancji jest zatem wewnętrznie sprzeczny. Jako niewystarczające NSA uznał również stwierdzenie sądu pierwszej instancji, że na obecnym etapie postępowania sądowego udział pełnomocnika nie jest obowiązkowy. Takie sformułowanie jest zbyt lakoniczne i nie może być traktowane jako wyczerpujące uzasadnienie odmowy przyznania stronie pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach powinien zatem dokonać ponownego zbadania sytuacji majątkowej skarżącej, biorąc pod uwagę powyżej wskazane wątpliwości i po dokonaniu oceny rozstrzygnąć w kwestii przyznania stronie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Mając na uwadze powyższe i uznając zaskarżone postanowienie za niezgodne z prawem, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.