I OZ 750/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Izabella Kulig – Maciszewska po rozpoznaniu w dniu 7 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 5 sierpnia 2010 r. sygn. akt II SAB/Ol 51/10 oddalające wniosek o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie B. J., T. L., Z. Ś. w sprawie ze skargi A. Z. na bezczynność Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Olsztynie w przedmiocie rozpoznania odwołania z dnia 11 marca 2008 r. od opinii służbowej postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać wniosek Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania; 2. oddalić wniosek A. Z. o zwrot kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2010 r., sygn. akt II SAB/Ol 51/10 oddalił wniosek A. Z. o wyłączenie B. J., T. L., Z. Ś. sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, od rozpoznania jego skargi na bezczynność Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Olsztynie w przedmiocie rozpoznania odwołania z dnia [...] marca 2008 r. od opinii służbowej. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji wskazał, iż w dniu 15 lipca 2010 r. na rozprawie skarżący złożył wniosek o wyłączenie od rozpoznania przedmiotowej skargi całego składu orzekającego z uwagi na brak rozpatrzenia powtórnego wniosku o zawieszenie postępowania, do czasu rozpatrzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi kasacyjnej od wyroku tut. Sądu z dnia 19 stycznia 2010 r. sygn. akt II SAB/Ol 76/09. Skład orzekający w pismach z dnia 21 lipca 2010 r. wyjaśnił, iż przedmiotowy wniosek o zawieszenie postępowania został najpierw złożony pisemnie na rozprawie, który został po naradzie oddalony z uwagi na brak przesłanki z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do zawieszenia postępowania. Wobec tego skarżący ustnie ponowił wniosek z tych samych przyczyn domagając się jego uwzględnienia. Wobec braku rozpoznania wniosku powtórnego skarżący złożył wniosek o wyłączenie całego składu orzekającego. Ustosunkowując się do wniosku i jednocześnie mając na względzie regulacje zawarte w przepisach art. 18 oraz 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej P.p.s.a., określających przesłanki wyłączenia sędziego, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż nie jest dopuszczalne żądanie wyłączenia sędziego tylko z tego powodu, iż skarżący kwestionuje zasadność rozstrzygnięć wydanych w sprawach z udziałem tego sędziego, nawet jeśli dopuściłby się uchybień procesowych. Niezadowolenie strony z wyniku czy też ze sposobu prowadzenia sprawy nie stanowią podstawy do wyłączenia sędziego, bowiem strona może podnosić zarzuty w środkach odwoławczych od orzeczeń Sądu I instancji. Ponadto Sąd wskazał, iż wnioskodawca nie powołał jako podstawy wyłączenia żadnej z przesłanek opisanych w art. 18, 19 P.p.s.a. Jednocześnie stwierdził, iż odmowa rozpoznania ponownego wniosku o zawieszenie postępowania nie została przez ustawodawcę wskazana jako przesłanka wyłączenia sędziego. W okolicznościach sprawy oraz wobec złożonych oświadczeń przez Sędziów WSA w Olsztynie Sąd I instancji podniósł, iż w jego ocenie nie zachodzą przesłanki do wyłączenia składu orzekającego, dlatego też wniosek został oddalony. Od powyższego postanowienia skarżący złożył zażalenie, w którym na mocy art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na treść postanowienia, a mianowicie naruszenie: - art. 18 § 1 pkt 6a w zw. z art. 21 w zw. z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a., przez niedostrzeżenie, iż w sprawie niniejszego postanowienia i rozpatrzenia wniosku o wyłączenie składu sędziowskiego od rozpoznania sprawy o sygn. akt II SAB/Ol 51/10 brała udział Sędzia WSA w Olsztynie I. S. wyłączona mocą z ustawy P.p.s.a., z powodu rozstrzygania sprawy o sygn. II SAB/Ol 76/09 i sprawy o sygn. akt SO/Ol 44/09 związanej bezpośrednio i odnośnie przedmiotowego odwołania skarżącego z dnia [...] marca 2008 r. od opinii służbowej Dyrektora Aresztu Śledczego w Bartoszycach z dnia [...] lutego 2008 r. w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 51/10, czym wypełnione zostały przesłanki art. 21 p.p.s.a. w zw. z art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a.; - art. 18 § 1 pkt 6a w zw. z art. 22 § 2 na skutek art. 151 w zw. z art. 135 p.p.s.a., przez arbitralne przyjęcie, że w świetle sprawy w rozpoznaniu odwołania skarżącego z dnia 11 marca 2008 r. od opinii służbowej Dyrektora Aresztu Śledczego w Bartoszycach z dnia [...] lutego 2008 r. i zakresu wniosku o wyłączenie składu sędziowskiego w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 51/10 nie zachodziły w ogóle przesłanki oraz samoistne przesłanki z mocy ustawy P.p.s.a., art. 18 § 1 pkt 6a, do wyłączenia ze sprawy Sędziego WSA w Olsztynie Z. Ś., który w sprawie SO/Ol 44/09 orzekał odnośnie bezczynności organu w zakresie przedmiotowego odwołania skarżącego z dnia [...] marca 2008 r. od opinii służbowej Dyrektora Aresztu Śledczego w Bartoszycach z dnia [...] lutego 2008 r. podjętego do rozpoznania w sprawie sygn. akt II SAB/Ol 51/10, czym wypełnione zostały przesłanki art. 21 w zw. z art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a.; - art. 19 p.p.s.a., przez subiektywne przyjęcie, iż sprawa wniosku skarżącego o wyłączenie składu sędziowskiego WSA w Olsztynie w sprawie o sygn. II SAB/Ol 51/10 w osobach Sędziów WSA w Olsztynie tj. Z. Ś., T. L., B. J. z powodów ich arbitralności w działaniach w zakresie nierozpoznania wniosku strony o zawieszeniu postępowania sądowego spowodowało to, iż nie zachodziły w ogóle i nie istniały jakiegokolwiek rodzaju podstawy oraz okoliczności do przyjęcia, że takie decyzje i działanie mogłoby wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności tych sędziów, - art. 141 § 4 w związku z art. 135 p.p.s.a., przez błędne przyjęcie i wadliwe ustalenie faktów sprawy, iż w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 51/10 brak było jakichkolwiek przesłanek rzeczywistych i prawnych do wyłączenia składu sędziowskiego w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 51/10, którego to dotyczył wniosek o wyłączeniu. Wobec powyższego wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i tym zakresie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Olsztynie oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego poniesionych kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw związanych z tą sprawą (w tym także kosztów poniesionych w związku z koniecznością wniesienia zażalenia od w/w/ postanowienia według przedłożonego spisu kosztów). W obszernym uzasadnieniu zażalenia skarżący pokreślił, iż w pierwszej kolejności należy podkreślić, że zachodzi nieważność postępowania i zaskarżonego postanowienia, bowiem w rozpoznaniu sprawy brała udział Sędzia WSA w Olsztynie I. S. – wyłączona z mocy ustawy (art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a.), na skutek rozstrzygania sprawy o sygn. akt II SAB/Ol 76/09 i sprawy sygn. akt SO/Ol 44/09 związanej bezpośrednio z przedmiotowym odwołaniem skarżącego z dnia [...] marca 2008 r. od opinii służbowej Dyrektora Aresztu Śledczego w Bartoszycach z dnia [...] lutego 2008 r. Wobec tego zaskarżone postanowienie podlega eliminacji. Również samo stanowisko Sądu jest błędne, gdyż co do samego wniosku o wyłączenie sędziów również zachodziły przesłanki samoistne do wyłączenia sędziego Z. Ś., który orzekał w sprawie o sygn. akt SO/Ol 44/09, czym wypełnione zostały przesłanki z art. 21 p.p.s.a. i już z tego powodu i choćby w tej części wniosek skarżącego był słuszny, natomiast Sąd go nie uwzględnił i nie podał przyczyn swojej arbitralności. Co do pozostałych przesłanek skarżący wskazał, iż analizując zaskarżone postanowienie oraz kluczowe dla generalnego określenia charakteru przesłanek względnego wyłączenia Sędziego z art. 19 p.p.s.a. skarżący powołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r. sygn. akt SK 53/04, w którym Trybunał stwierdził, iż przyczyny wyłączenia to takie, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego oraz to, że są one niewątpliwie zwrotem niedookreślonym. Istotną zaś rolę w określeniu zakresu wyłączenia należy przypisać orzecznictwu oraz doktrynie. Zaś w świetle orzecznictwa SN za podstawę wyłączenia sędziego związaną z pojmowaniem relacji można uznać przede wszystkim istnienie między sędzią a stroną postępowania więzi przyjaźni, czy też nawet znajomości, jak również stosunku ujawniającego się w trakcie postępowania, a polegającego na przychylnym odnoszeniu się do jednej i nieprzychylności do drugiej strony. Zatem niezasadne jest twierdzenie WSA, iż instytucja wyłączenia sędziego na mocy art. 19 p.p.s.a. sprowadza się jedynie do tego, że sędziowie mają w wyraźny sposób pozostawać w relacjach osobistych ze stronami i zatem nie jest dopuszczalne wyłączenie sędziego z powodu, iż skarżący kwestionuje zasadność rozstrzygnięć, nawet jeśli dopuściłby się uchybień procesowych, jak również jeśli strona jest niezadowolona z rozstrzygnięcia i sposobu prowadzenia sprawy, bowiem jak wskazuje orzecznictwo SN właśnie usunięciu takich działań oraz stworzeniu gwarancji bezstronnego wymiaru sprawiedliwości służy instytucja wyłączenia sędziego. Natomiast Sąd wskazując, iż art. 19 p.p.s.a nie wymienia wprost przesłanki tj. nierozpoznania wniosku skarżącego jako podstawy do wyłączenia sędziów sam dopuszcza się naruszenia tegoż przepisu, gdyż zachowanie Sądu winno być nienaganne i bezstronne a w niniejszej sprawie wskazuje na stronniczość. To na Sądzie, rozpoznającym sprawę wyłączenia sędziego, bez względu na to, czy jest ono na wniosek lub w wyniku zawiadomienia sędziego, ciąży obowiązek uwzględnienia wszystkich aspektów i okoliczności sprawy. Ponadto zdaniem skarżącego, samo stwierdzenie, iż podstawą wyłączenia nie może być możliwość eliminowania z postępowania sędziów, wskazanych indywidualnie lub zbiorowo, których to w ocenie sytuacji uznaje się za nie odpowiadających wymogom im stawianych mocą ustawy p.p.s.a., jak w niniejszej sprawie tzn. z powodu braku czynności sędziów WSA do przyjęcia rozpoznania zgłoszonego wniosku strony, których to czynności WSA w Olsztynie nie podjął jest błędne i nie można przyznać mu racji. Zanim Sąd wydał postanowienie powinien na mocy art. 135 p.p.s.a. stosować w sprawie środki prawne i ustalić okoliczności sprawy celem właściwego rozstrzygnięcia oraz dać jasno ku temu wyraz w uzasadnieniu, gdyż w sprawie brak jest odniesienia się do art. 18 § 1 pkt 6a w związku z art. 22 § 2 na skutek art. 151 w zw. z art. 136 p.p.s.a. w stosunku do osoby Sędziego WSA Z. Ś. oraz art. 19 p.p.s.a. w odniesieniu się do rzeczywistych faktów sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w nim wskazane. Instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w danej sprawie uregulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej P.p.s.a.). Art. 18 § 1 P.p.s.a. zawiera zamknięty katalog przesłanek, dla których wyłączenie sędziego winno nastąpić z urzędu, zaś wyłączenie dokonywane na wniosek strony uregulowane jest w art. 19 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uznał, że w przedmiotowej sprawie wobec złożonych oświadczeń Sędziów oraz okoliczności sprawy nie zachodzą przesłanki, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku skarżącego o wyłączenie składu orzekającego. Należy przede wszystkim wskazać, iż stosownie do treści art. 22 § 2 P.p.s.a. wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem przez niego wyjaśnień. Takich oświadczeń w przedmiotowej sprawie nie złożył żaden z Sędziów, których dotyczył wniosek, bowiem z całą pewnością za wyjaśnienia nie mogą być uznane pisma z dnia 21 lipca 2010 r., w których jedynie przedstawiono przebieg jak doszło do złożenia wniosku o wyłączenie składu orzekającego. Natomiast nie wynikają z ich treści, czy wobec Sędziów nie zachodzą zarówno ustawowe przesłanki do wyłączenia z art. 18 P.p.s.a, jak również czy z każdym z członków składu orzekającego nie łączy skarżącego więź tego typu, iż mogłaby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego (art. 19 P.p.s.a.) Bowiem jak stwierdził Sąd Najwyższy w swoim postanowieniu: "Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego" (postanowienie z 25.08.1971 r., I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55). Wobec niespełnienia wymogu formalnego tj. braku wyjaśnień składu orzekającego we wskazanym wyżej zakresie Sąd I instancji nie mógł właściwe ocenić, czy nie zachodziły przesłanki wyłączenia całego składu orzekającego lub poszczególnych sędziów, niezależnie od podstawy podanej we wniosku tj. odmowy rozpoznania powtórnego wniosku o zawieszeniu postępowania. Ponadto należy jednak dodać, iż w orzecznictwie Naczelnego Sadu Administracyjnego panuje pogląd, iż sam fakt że sędzia sądu administracyjnego, którego wyłączenia domaga się skarżący był sprawozdawcą w innej jego sprawie, z jego udziałem nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej w myśl art. 19 P,.p.s.a. wyłączenie sędziego (vide: postanowienie NSA z dnia 27 września 2005 r. sygn. akt I OZ 935/05, postanowienie NSA z dnia 28 października 2005 r. sygn. akt I OZ 1125/05). Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia. O kosztach postępowania zażaleniowego Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł, ponieważ przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. Art. 203 i 204 P.p.s.a. przyznają stronie prawo do zwrotu kosztów w postępowaniu kasacyjnym wszczętym skargą kasacyjną od orzeczenia sądu I instancji oddalającego lub uwzględniającego skargę. Tylko w tych przypadkach Sąd II instancji jest obowiązany do zamieszczenia w orzeczeniu rozstrzygnięcia o kosztach z urzędu (art. 209 ustawy). Natomiast stosownie do treści art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.