II FSK 571/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Mendecka, , , po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej T. S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 15 listopada 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 608/10 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi T. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 1 kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia oddalić skargę kasacyjną. Przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 15 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 608/10, mocą którego odrzucono skargę T. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu za 2007 r. Sąd w uzasadnieniu postanowienia wskazał, że pismem z dnia 13 października 2010 r. wezwano Stronę do uzupełnienia w terminie 7 dni braków formalnych skargi przez uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 9.799 zł. pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie doręczono Skarżącej w dniu 27 października 2010 r. Sąd uznał, że termin do uiszczenia wpisu upłynął z dniem 3 listopada 2010 r., podczas gdy Skarżąca uiściła wpis w dniu 7 listopada 2010 r., a więc cztery dni po terminie. Sąd wskazawszy na treść art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej P.p.s.a. - uznał, że czynność ta, jako podjęta po upływie terminu, jest bezskuteczna. Dlatego też na podstawie art. 220 § 1 i 3 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. postanowił odrzucić skargę. W skardze kasacyjnej od powyższego orzeczenia Strona zarzuciła mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 6 P.p.s.a. poprzez niepoinformowanie Strony występującej bez profesjonalnego pełnomocnika o prawie do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, gdyż Skarżąca nie wiedząc o takiej możliwości nie wniosła o przywrócenie terminu, któremu uchybiła bez swojej winy, co skutkowało odrzuceniem skargi. Powyższe skutkowało także naruszeniem art. 183 § 1 pkt 5 P.p.s.a. przez pozbawienie Strony prawa do obrony (Sąd nie poinformował jej bowiem o przysługujących środkach obrony). Na tej podstawie wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia, ewentualnie o jego zmianę przez uznanie, że Skarżąca uzupełniła brak formalny skargi w terminie, bowiem uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. W uzasadnieniu podkreślono, że Strona występuje w tej sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika, a cierpi na schorzenie neurologiczne powodujące okresowe zaburzenia świadomości i utratę pamięci. W dalszej części skargi kasacyjnej jej autor wywodził, dlaczego – jego zdaniem – stan zdrowia Skarżącej uzasadniał przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlega oddaleniu. W jej treści autor nie zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu żadnego uchybienia, odnosił się wyłącznie do kwestii wadliwego - jego zdaniem - pouczenia Strony o przysługujących jej prawach procesowych w zakresie postępowania w przedmiocie przywrócenia terminu, które nie jest przedmiotem kontroli w tej sprawie. Powyższe powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na wyrażoną w art. 183 § 1 P.p.s.a. zasadę związania granicami skargi kasacyjnej, jest pozbawiony w istocie możliwości kontroli zaskarżonego orzeczenia. Należy stwierdzić, że jedyna poruszona w skardze kasacyjnej kwestia prawidłowej realizacji obowiązku Sądu do udzielania wskazówek stronie występującej w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika (art. 6 P.p.s.a.) nie miała i nie mogła mieć żadnego wpływu na treść skarżonego orzeczenia. Pełnomocnik wskazuje bowiem, że naruszenia tego przepisu upatruje w niepoinformowaniu Strony o przysługującym jej prawie do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Okoliczność ta byłaby relewantna tylko dla oceny prawidłowości postępowania w przedmiocie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu. Tylko w takim postępowaniu wadliwe, zdaniem Skarżącej, pouczenie Sądu wpływałoby np. na ocenę zastosowania przez Sąd rygorów związanych choćby ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu po terminie. Kwestia ta pozostaje natomiast bez znaczenia dla oceny prawidłowości postanowienia o odrzuceniu skargi. Postanowienie to jest przedmiotowo niezależne od kwestii przywrócenia terminu, w tym także eksponowanej przez autora skargi kasacyjnej kwestii ewentualnego braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu od skargi. W postanowieniu o odrzuceniu skargi Sąd stwierdza jedynie obiektywną okoliczność – tj. fakt dokonania czynności w postaci uiszczenia wpisu sądowego po terminie, czego skutkiem jest odrzucenie skargi. Inne okoliczności, takie jak przyczyny uchybienia terminu, pozostają tu poza granicami orzekania. Co za tym idzie, stwierdzenie pełnomocnika, że odrzucenie skargi Strony było skutkiem niewystąpienia przez Stronę o przywrócenie terminu, jest nieporozumieniem. Związek między tymi postępowaniami jest wyłącznie taki, że skuteczne złożenie zasadnego wniosku o przywrócenie terminu zniwelować może skutki wcześniejszego odrzucenia skargi, z uwagi na przywrócenie terminu do wniesienia takiej skargi (czy jej opłacenia, tak jak w sprawie niniejszej). W tym kontekście także alternatywne żądanie skargi kasacyjnej jest nielogiczne: nie można bowiem oczekiwać uznania, że brak formalny skargi został uzupełniony w terminie, a więc, że nie wystąpiło przekroczenie terminu, a jednocześnie oczekiwać stwierdzenia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy Strony. Nie jest możliwe, by jednocześnie ta sama czynność została dokonana w terminie i niedokonana w terminie bez winy Strony. Odnosząc się do kwestii nieudzielenia Stronie przez sąd informacji o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu należy zwrócić uwagę na dwie kwestie. Nie budzi wątpliwości, iż to na Stronie ciąży obowiązek dokładania najwyższej staranności w dokonywaniu czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Nie zmienia powyższego fakt występowania przed sądem bez profesjonalnego pełnomocnika; Strona bowiem sama decyduje czy tego typu reprezentacja jest jej potrzebna, czy też nie. Na Sądzie ciąży zaś sformułowany w art. 6 P.p.s.a. obowiązek udzielania Stronie występującej w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, jednakże nie można go rozumieć jako powinności pouczania Strony o wszelkich dopuszczalnych czynnościach przewidzianych w procedurze sądowoadministracyjnej w postępowaniu przed tym sądem. Należy również zauważyć, iż przedmiotowy obowiązek Sądu został sprecyzowany między innymi w art. 163 § 2 P.p.s.a., odnoszącym się do sytuacji zaistniałej w tej sprawie, tj. wydania na posiedzeniu niejawnym postanowienia, od którego przysługuje środek zaskarżenia. W takim przypadku Sąd obowiązany jest pouczyć Stronę jedynie o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia tego środka, co w niniejszej sprawie miało miejsce. Z powyższego wynika, iż postępowanie sądowe wymaga pełnego zaangażowania zwłaszcza od Strony będącej gospodarzem postępowania, pragnącej należycie dbać o swoje interesy. Skarżąca będąc świadomą swojego stanu zdrowia tym bardziej powinna rozważyć ustanowienie w sprawie pełnomocnika (na własny koszt bądź występując z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy). Natomiast Sąd winien udzielać Stronie wskazówek tylko w ograniczonym stopniu, tak by zapewnić realizację zasady równości stron w postępowaniu. Co za tym idzie, Sąd nie może pełnić funkcji adwokata Strony, która występuje w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika i pouczać jej o wszelkich możliwych krokach w sprawie. Powyższe okoliczności prowadzą do wniosku, że zarzuty skargi kasacyjnej nie są uzasadnione, co musi skutkować jej oddaleniem w oparciu o art. 184 w zw. z art. 182 § 1 P.p.s.a.