II FZ 16/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Płusa, , , po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. D. i M. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 grudnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wr 532/10 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. D. i M. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 10 marca 2010 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 532/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił M. D. i M. D. - nazywanych dalej "Skarżącymi", przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i posiadają mieszkanie o powierzchni około 30 m2. Poza tym nie dysponują zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Z tytułu działalności gospodarczej, renty i ze stosunku pracy uzyskują dochody w kwotach brutto odpowiednio: 0 zł, 1.600 zł i 1522,69 zł. W wyniku wezwania na podstawie zarządzenia Referendarza sądowego, przedłożone zostały zeznania podatkowe małżonków za 2010 r., wydruk z księgi podatkowej za miesiące od stycznia do lipca 2011 r., kopia decyzji o waloryzacji emerytury wojskowej skarżącego oraz dowody opłat. Z powyższych dokumentów wynika, że przychód z działalności gospodarczej w 2010 r. wyniósł 753.271,63 zł, a strata 13.936,88 zł. Do lipca 2011 r. Skarżący osiągnęli przychód w wysokości 226.834,43 zł przy dochodzie w kwocie 6.613,90 zł. Skarżący otrzymuje ponadto rentę 1.018 zł. Miesięczny czynsz za mieszkanie wynosi 354,84 zł, koszt rocznego zużycia gazu to 174,95 zł, miesięczny abonament RTV wynosi 49,65 zł. Faktura za leki opiewa na kwotę 152,52 zł. Postanowieniem z dnia 12 września 2011 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia Skarżący wnieśli sprzeciw podnosząc, że wykazali, iż ich wspólny miesięczny dochód wynosi około 3.100 zł, podczas gdy wydatki na opłaty pochłaniają ponad 1.000 zł. Do tej kwoty należy doliczyć koszt wyżywienia. Dodali, że nie mogli przewidzieć konieczności uiszczenia wpisu od skargi, a następnie skargi kasacyjnej. Zwrócili uwagę, że wbrew twierdzeniu zawartym w postanowieniu Referendarza, nie mieli wpływu na wysokość kosztów uzyskania przychodów w działalności gospodarczej - trudno jest różnicować ich wysokość mając na uwadze sytuacje nieprzewidziane, takie jak postępowanie sądowe. W ocenie Skarżących, przede wszystkim należało zbadać ich aktualną sytuację finansową. Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - powoływana dalej jako "P.p.s.a.", mianowicie aktualnego zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia skarżącej, szczegółowego zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków, kopii historii rachunków bankowych, lokat oraz kart kredytowych, w tym związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, za miesiące lipiec, sierpień i wrzesień 2011 r. oraz innych oświadczeń i dokumentów, nie udzielono odpowiedzi do dnia wydania zaskarżonego postanowienia. W ocenie Sądu pierwszej instancji Skarżący nie wykazali, że w ich przypadku wystąpiła przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. - nie są wstanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważył, że Skarżący uzyskując znaczne przychody z działalności gospodarczej mieli możliwość poczynienia oszczędności na poczet kosztów postępowania sądowoadministracyjnego; w 2010 r. ich przychód wynosił 750.000 zł, a do lipca 2011 r. 226.000 zł. Sąd pierwszej instancji wywiódł również, że skoro w 2010 r. Skarżący wnosili skargę na rozstrzygnięcie organu podatkowego powinni przewidzieć powstanie konieczności poniesienia kosztu skargi kasacyjnej. W związku z tym, dla ustalenia, czy w sprawie wystąpiła przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. istotna jest nie tylko aktualna sytuacja majątkowa Skarżących ale również stan ich majątku w dacie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Sąd pierwszej instancji doszedł do wniosku, że ponieważ Skarżący nie przedstawili wszystkich dokumentów i informacji jakich domagał się Referendarz sądowy nie dali szans na ustalenie ich obecnej sytuacji finansowej. Nie można było wobec tego stwierdzić, jakimi środkami finansowymi dysponowali, jak wyglądała struktura wydatków w ich budżecie domowym, obejmująca nie tylko opłaty, których dowody zostały przedłożone, ale także wydatki na wyżywienie, raty kredytowe, czy inne opłaty abonamentowe. W związku z nie rozwianymi wątpliwościami, co do możliwości płatniczych Skarżących Sąd pierwszej instancji uznał, że brakowało podstaw do zwolnienia ich z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Zażaleniem z dnia 27 grudnia 2011 r. Skarżący odwołali się od powyższego postanowienia, zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 243 § 1 P.p.s.a., polegającym na odmowie zwolnienia od kosztów sądowych, w sytuacji gdy nie są wstanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny. W uzasadnieniu zażalenia podnieśli, że Sąd pierwszej instancji błędnie ocenił ich sytuację majątkową. Podnieśli ponadto, że w 2009 r. nie mogli przewidzieć powstania konieczności wniesienia opłaty od skargi i skargi kasacyjnej. Podkreślili również, że ponoszą znaczne koszty uzyskania przychodów i wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji nie mają wpływu na ich wysokość. Z uwagi na powyższe dla ustalenia, czy Skarżącym należy przyznać prawo pomocy należy uwzględnić tylko i wyłącznie ich obecną sytuację majątkową. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu. Zasadnie Sąd pierwszej instancji odmówił przyznania Skarżącym prawa pomocy - nie zaistniały bowiem przesłanki wyrażone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy związany jest przesłankami udzielenia prawa pomocy zawartymi w art. 246 § 1: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (zwolnienie w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zwolnienie w zakresie częściowym). Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób znajdujących się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia). Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy, argumenty Skarżących podniesione w zażaleniu uznać należy za chybione. Abstrahując od kwestii możliwości przewidzenia w 2009 r. lub w momencie składania skargi do Sądu pierwszej instancji, konieczności poniesienia przyszłych wydatków związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi zauważyć należy, że z udzielonych wyjaśnień wynika, iż w chwili składania skargi kasacyjnej Skarżący byli wstanie ponieść koszty sądowe. Innymi słowy: nie wystąpiła przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Za powyższym przemawia znaczna wysokość przychodów osiągniętych przez Skarżącego do momentu wniesienia skargi kasacyjnej (226.000 zł). Nawet przy niewielkim zysku jest to kwota umożliwiająca poczynienie odpowiednich oszczędności - zwłaszcza, że zobowiązanie podatkowe, którego niniejsza sprawa dotyczy związane jest z działalnością gospodarczą Skarżącego, z której uzyskał wspomniane przychody. Skarżący prowadząc działalność gospodarczą i pozostając przy tym w sporze z organem podatkowym, musi brać pod uwagę konieczność ponoszenie kosztów sądowych oraz dokonywać wyboru na jakie cele wydatkować ma przychód. Podkreślenia wymaga to, że nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi. W przypadku posiadania nadwyżki finansowej względem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, kwestią wyboru Skarżącego jest, czy przeznaczy ją na działalność gospodarczą, czy pokrycie kosztów sądowych. W tym kontekście zauważyć wreszcie należy, że wysokość środków zaangażowanych w prowadzoną działalność gospodarczą świadczyć musi o posiadaniu zasobów finansowych wystarczających do pokrycia wpisu od skargi kasacyjnej. Kierując się wyżej wymienionymi względami, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.