I SA/Po 392/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Skwierzyńska (spr.) Sędziowie WSA Maciej Jaśniewicz WSA Katarzyna Nikodem Protokolant st. sekr. sąd. Alicja Ajnbacher po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lipca 2010 r. sprawy ze skargi I. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie oddalenia zarzutu na prowadzone postępowanie egzekucyjne oddala skargę /-/ K. Nikodem /-/ M. Skwierzyńska /-/ M. Jaśniewicz Naczelnik Urzędu Skarbowego, w celu wyegzekwowania zaległości podatkowej objętej tytułem wykonawczym nr [...] z dnia [...]grudnia 2009 r. wystawionym w stosunku do I.C., zawiadomieniem z tego samego dnia dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem - PKO BP S. A. Pismem z dnia 18 grudnia 2009 r. wierzyciel skierował do organu egzekucyjnego zawiadomienie o wycofaniu tytułu wykonawczego ze względu na błąd w podstawie prawnej należności. W tej sytuacji Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał w dniu [...]grudnia 2009 r. postanowienie, którym umorzył prowadzone wobec I.C. postępowanie egzekucyjne. W dniu 22 grudnia 2009 r. zobowiązana wniosła do organu egzekucyjnego zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Mając na uwadze fakt, iż wskazane postępowanie egzekucyjne zostało umorzone, Naczelnik Urzędu Skarbowego wystąpił z zapytaniem do I.C., czy podtrzymuje złożone zarzuty. W pisemnej odpowiedzi na te wezwanie strona podtrzymała wniesiony przez nią środek prawny. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...]lutego 2010 r. oddalił zarzuty I.C. na prowadzone postępowanie egzekucyjne. W uzasadnieniu organ egzekucyjny wskazał, iż wierzyciel wycofał tytuł wykonawczy ze względu na błąd w podstawie prawnej należności, a także ustosunkował się do zarzutów zobowiązanej. Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie strona wniosła zażalenie, żądając uchylenia zaskarżonego postanowienia i uwzględnienia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne lub uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. W wyniku rozpoznania sprawy w toku instancji odwoławczej, Dyrektor Izby Skarbowej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 oraz art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w zw. z art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954), uchylił zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego i umorzył postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ nadzoru stwierdził, iż rozpatrzenie zarzutów przez organ egzekucyjny w niniejszej sprawie było bezzasadne i nie znajdowało uzasadnienia w przepisach prawa, gdyż postępowanie stało się bezprzedmiotowe. W sytuacji, gdy mamy do czynienia z bezprzedmiotowością organ administracji publicznej zobligowany jest wydać decyzję (postanowienie) o umorzeniu tego postępowania. W ocenie organu drugiej instancji w niniejszej sprawie bezprzedmiotowość - a co za tym idzie konieczność umorzenia postępowania w sprawie wniesionych zarzutów - spowodowana została umorzeniem przez organ egzekucyjny w dniu [...]grudnia 2009 r. postępowania egzekucyjnego. Powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej stało się przedmiotem skargi do tutejszego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. I.C., wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości, zarzuciła mu naruszenie art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez niezasadne przyjęcie, iż w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego stronie nie przysługują zarzuty na to postępowanie. Uzasadniając zawarty w skardze zarzut strona wskazała, że w okolicznościach niniejszej sprawy złożone przez nią zarzuty w sprawie prowadzenia postępowanie egzekucyjnego powinny zostać rozpoznane merytorycznie. W ocenie skarżącej, środek ten został wniesiony w toku postępowania, zatem mimo jego późniejszego umorzenia powinien zostać rozpatrzony przez organ administracyjny. Stanowisko to ma potwierdzać, zdaniem strony, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 1998 roku (sygn. akt. SA 1593/97), w którym Sąd stwierdził, iż nie jest dopuszczalne umorzenie postępowania w sprawie z zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym, zgłoszonego na podstawie art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z tej przyczyny, że egzekucja została skutecznie zakończona przed upływem terminu do zgłoszenia zarzutu. Strona skarżąca podniosła nadto, że interpretacja przepisów prawa przedstawiona przez Dyrektora Izby Skarbowej stanowi dla organów podatkowych niejako "furtkę" dla sanowania czynności egzekucyjnych dokonanych z naruszeniem przepisów prawa. W jej opinii, w każdej sytuacji, gdy zarzuty okażą się zasadne wierzyciel może złożyć wniosek o umorzenie egzekucji i tym samym blokować merytoryczne rozpoznanie zarzutów, a w konsekwencji wyłączyć prawo strony do instancyjnej kontroli prawidłowości prowadzonego postępowania. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej uznał zarzut skargi za bezzasadny i wniósł o jej oddalenie. Przede wszystkim organ ten podkreślił okoliczność, iż merytoryczne rozpatrzenie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego - w przypadku ich uwzględnienia – skutkowałoby umorzeniem postępowania egzekucyjnego, które organ egzekucyjny już wcześniej umorzył. Dlatego zasadne stało się wydanie przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia uchylającego w całości postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego i umorzenie postępowania pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., w skrócie: P.p.s.a.) stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności jej działania z prawem powszechnie obowiązującym, stosując środki określone w ustawie. Sąd administracyjny nie jest więc kolejną instancją merytoryczną rozstrzygającą w sprawie administracyjnej, lecz posiada wyłącznie uprawnienia kasacyjne. Ponadto sąd jest związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona i nie może swoimi ocenami prawnymi wkraczać w sprawę nową w stosunku do tej, która była albo powinna była stać się przedmiotem postępowania przed organem administracji i wydawanych w nim aktów. Granice tej sprawy administracyjnej (egzekucyjnej) wyznaczają bowiem zakres sądowej kontroli wykonywania administracji publicznej. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu. Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia Sądu w niniejszej sprawie stały się ustalenia poczynione przez organ odwoławczy w uzasadnieniu wydanego przezeń postanowienia drugoinstancyjnego. W tej perspektywie należało uznać, iż dokonana przez ten organ ocena prawna zaistniałych w sprawie okoliczności faktycznych znajduje pełne uzasadnienie w przepisach prawa powszechnie obowiązującego. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że Dyrektor Izby Skarbowej w sposób prawidłowy oparł swe rozstrzygnięcie na normie z art. 138 § 1 pkt. 2 in fine i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., w skrócie: KPA), która w rozpoznawanej sprawie znajdowała odpowiednie zastosowanie z mocy art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2005 Nr 229, poz. 1954 ze zm., w skrócie: u.p.e.a.). Należy bowiem wskazać, iż wykładnia językowa art. 18 u.p.e.a. jednoznacznie wskazuje, że ustawodawca zawarł tu ogólne odesłanie do KPA, co oznacza, iż potencjalnie wszystkie jego przepisy mogą być stosowane w postępowaniu egzekucyjnym – o ile nie modyfikują przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zob. R. Hauser, A. Skoczylas, Glosa do wyroku NSA z dnia 14 marca 2001 r., I SA 439/00, OSP z 2002 r., nr 6, poz. 76 oraz wyrok NSA z 25 kwietnia 2003 r., III SA 2585/02, LEX nr 148901). Biorąc pod uwagę powyższe założenia Sąd zważył, iż organ odwoławczy zasadnie stwierdził zaistnienie w rozpoznawanej sprawie przesłanki umorzenia postępowania w sprawie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, tj. bezprzedmiotowości tego postępowania (art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 KPA w zw. z art. 18 u.p.e.a.). Otóż, należy wyjaśnić, że umorzenie postępowania nie jest zależne ani od woli organu administracji, ani – tym bardziej – pozostawione uznaniu organu, który jest zobowiązany do umorzenia postępowania w przypadku stwierdzenia jego bezprzedmiotowości, która w niniejszym przypadku znajduje swe źródło w umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku zobowiązanej I. C. Podkreślenia bowiem wymaga fakt, iż bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego (egzekucyjnego) jest refleksem bezprzedmiotowości sprawy administracyjnej (egzekucyjnej; por. W. Dawidowicz, Zarys procesu administracyjnego, Warszawa 1989 r., s. 134). Tym samym zmiana okoliczności faktycznych polegająca na umorzeniu postępowania egzekucyjnego z powodu wycofania tytułu wykonawczego przez wierzyciela –– czyni postępowanie w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego bezprzedmiotowym. W wymiarze praktycznym oznacza to, że nie może toczyć się postępowanie w sprawie zarzutów w sytuacji, gdy brak jest tytułu wykonawczego, na podstawie którego organ mógłby skutecznie prowadzić egzekucję z majątku zobowiązanej. Należy zauważyć, iż sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie ma charakter szczególny, o czym decydują wyżej wskazane okoliczności – po pierwsze – brak tytułu wykonawczego oraz – po drugie - wynikające z tego odpadnięcie przedmiotu postępowania w sprawie zarzutów. Powołany przez skarżącą pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 15 grudnia 1998 r. (sygn. akt SA 1593/97, LEX nr 44826) i zacytowany przez stronę w skardze - ma charakter zasady, która jednak nie może znaleźć w rozpoznawanym przypadku zastosowania. Dyrektor Izby Skarbowej słusznie bowiem zauważył w odpowiedzi na skargę, że w okolicznościach niniejszej sprawy merytoryczne rozpatrzenie zarzutów mogłoby prowadzić do sytuacji, w której ich uwzględnienie skutkowałoby ponownym umorzeniem postępowania egzekucyjnego – już umorzonego. W zaistniałym stanie rzeczy Sąd uznał, iż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, dlatego zarzut skargi odnośnie do naruszenia przez organ art. 33 u.p.e.a. - nie jest zasadny. W tej sytuacji należało orzec, na podstawie art. 151 P.p.s.a., jak w sentencji wyroku. /-/ K. Nikodem /-/ M. Skwierzyńska /-/ M. Jaśniewicz