I SA/Łd 599/10

Dnia 13 sierpnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Cezary Koziński Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Tarno (spr.) Sędzia WSA Tomasz Adamczyk Protokolant: Asystent sędziego Joanna Skrzypczak-Zajger po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2010 roku sprawy ze skargi G. G. i M. G. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego A. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA/Łd 599/10 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Zdrowotnych utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Zdrowotnych z dnia [...] r. nr [...], odmawiającą A. G. - działającej jako przedstawicielka ustawowa małoletnich G. i M. G. - umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP, za wymienione okresy rozliczeniowe od listopada 1999 r. do grudnia 2000 r. Decyzja została wydana w wyniku uchylenia wcześniejszej decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] r. nr [...] wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia [...] r. [...]. W uzasadnieniu organ wskazał na art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s.", który przewiduje możliwość umorzenia należności w całości lub części w przypadku ich całkowitej nieściągalności gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm.), 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, ze w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie z art. 30 u.s.u.s. przepisu tego nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, tj. za zatrudnionych pracowników. W uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek mogą być umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), jeśli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki na przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Umorzenie nie ma zastosowania do składek za zatrudnionych pracowników. W myśl art. 32 u.s.u.s. do składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w zakresie stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Możliwość umorzenia zaległych składek należy do sfery uznania administracyjnego. Organ wyjaśnił, że zaległości dotyczą działalności gospodarczej zmarłego S. M.. Decyzjami z dnia [...] r. nr [...] i [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzekł o odpowiedzialności M. G. i G. G. jako spadkobierców, którzy nabyli spadek po zmarłym S. M.. Wnioskiem z dnia [...] r. A. G. jako przedstawicielka ustawowa małoletnich G. i M. G. wniosła o umorzenie całości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Prośbę swą uzasadniła faktem, że spadkodawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności. Dzieci jako nieletni spadkobiercy nie posiadają majątku. Nieruchomość nie może zostać zlicytowana, jedynie mogą zostać sprzedane udziały, gdyż l/2 nieruchomości należy do K. M. nie zobowiązanej do spłaty. Małoletni w chwili obecnej mają 9 lat (M.) i 6 lat (G.). Pozostają w trudnej sytuacji materialnej. Uzasadniając odmowę uwzględnienia wniosku organ wyjaśnił, że małoletni figurują w Powiatowym Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Ł. - Ewidencja Gruntów w K. jako współwłaściciele po 1/8 części działek położonych w obrębie F., gm. K.i oznaczonych numerami [...] o powierzchni 0,0535 ha oraz [...] o powierzchni 0,1843 ha. Z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego spisanego przez Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. w dniu 24 lutego 2010 r. wynika, że wychowywaniem dzieci zajmuje się A. G., która od 15 lat jest pod stałą opieką lekarską, mąż prowadzi działalność gospodarczą - łączny dochód w rodzinie wynosi 1300,00 zł. Rodzina nie korzysta z pomocy społecznej. W ocenie organu istnieje możliwość prowadzenia egzekucji z nieruchomości m.in. poprzez sprzedaż jednej z działek, na której Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał zabezpieczenia swoich roszczeń poprzez wpis hipoteki przymusowej. Wyegzekwowanie zaległych należności poprzez sprzedaż jednej z działek niekoniecznie tej na której zamieszkują małoletni, nie jest sprzeczne z ich interesem, ani interesem publicznym. Małoletni posiadają jedynie udziały w nieruchomości, gdyż 1/2 nieruchomości należy do K. M., nie zobowiązanej do spłaty. Organ stwierdził, że zobowiązani nie udokumentowali zaistnienia przewlekłej choroby zobowiązanych lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Nie wykazano również poniesienia straty materialnej w wyniku klęski żywiołowej. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przez A. G., która zarzuciła organowi niewłaściwe rozpatrzenie stanu majątku spadkowego oraz sytuacji rodzinnej i finansowej małoletnich dzieci. W tej sytuacji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że majątek spadkowy oraz zobowiązania zmarłego sprowadzają się do udziału w 1/2 części w zabudowanej nieruchomości położonej w F.. Za życia S. M. toczyła się egzekucja komornicza z tej nieruchomości, ale postępowanie zostało umorzone. O przedmiotowych długach przedstawicielka ustawowa małoletnich dowiedziała się dopiero po sporządzeniu spisu inwentarza. Zdaniem skarżącej sytuacja finansowa i rodzinna małoletnich przemawia za umorzeniem zaległości ich nieżyjącego dziadka S. M.. Dzieci nie mają żadnego majątku poza spadkowym. Są na całkowitym utrzymaniu swoich rodziców. Matka dzieci jest bezrobotna bez prawa do zasiłku i nie osiąga żadnych dochodów. Miała poważną operację kolana i przez cały czas leczy się. Ojciec dzieci uzyskuje dochody w kwocie 1300 zł miesięcznie i za tą kwotę utrzymuje całą 4 -osobową rodzinę. W budynku znajdującym się na terenie przedmiotowej nieruchomości zamieszkują małoletnie dzieci wraz z rodzicami, babka K. M., wuj Z. M. oraz ciotka Z. P.. Dla wszystkich tych osób jest to jedynie miejsce zamieszkania. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumenty podniesione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 170 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Przepis ten statuuje moc wiążącą prawomocnego orzeczenia sądu jako aktu władzy państwowej. Jej swoistość wyraża się w tym, że obejmuje także inne sądy (w tym Naczelny Sąd Administracyjny) i inne organy państwowe, w tym także orzekające w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym, które muszą brać pod uwagę nie tylko fakt istnienia, ale i treść prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Podmioty te są więc związane faktem i treścią prawomocnego orzeczenia sądu, co implikuje w sposób bezwzględny uwzględnienie powyższego w wydawanych przez nie rozstrzygnięciach. Ratio legis powołanego przepisu polega na tym, że gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (por. wyr. NSA z 19 maja 1999 r., IV SA 2543/98, niepubl). W myśl art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Wskazania co do dalszego postępowania dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. S. Hanausek [w:] W. Siedlecki (red.) System prawa procesowego cywilnego. Zaskarżanie orzeczeń sądowych, Ossolineum 1986, s. 319). W rozpoznawanej sprawie wiąże wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia [...] r. [...], uchylający wcześniejszą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] r. nr [...]. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził, że w zaskarżonej decyzji poprzestano na ocenie stanu faktycznego jedynie przy uwzględnieniu, że skarżąca jako przedstawiciel małoletnich wnosi o umorzenie zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3 pkt. 3 u.s.u.s., a spadkobiercy nie spełniają wynikającej z tego przepisu przesłanki, to jest zaprzestania prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, dysponują bowiem majątkiem w 1/8 części określonych działek. Sąd zwrócił uwagę, że organ pominął ocenę sytuacji majątkowej i skutków jakie obowiązek zapłaty należności rodzi dla zobowiązanych oraz ich rodziny pomimo tego, że skarżąca podnosiła także te okoliczności zarówno we wniosku o umorzenie należności, we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jak też w piśmie z dnia 16 marca 2009 r. Sąd stwierdził więc, że naruszone zostały przepisy postępowania nakładające na organy administracji obowiązek poszanowania zasady przekonywania (art.11 K.p.a.), obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela (art. 7 i 77 K.p.a.) oraz obowiązku oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Analizując treść zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że organ nie wykonał zaleceń Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia [...] r., czym naruszył art. 153 i 170 P.p.s.a. Wzmianka o tym wyroku znajduje się wyłącznie w części wskazującej podstawę prawną, nie ma żadnego śladu natomiast w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w którym organ powinien był przytoczyć zalecenia Sądu oraz wykazać, że zostały one wykonane. Porównując treść decyzji uchylonej wyrokiem z dnia [...] r. z treścią decyzji zaskarżonej obecnie, należy stwierdzić, że w tej ostatniej w zasadzie nie znalazły się żadne dodatkowe elementy dotyczące sytuacji majątkowej i skutków jakie obowiązek zapłaty należności rodzi dla zobowiązanych oraz ich rodziny. Organ stwierdził jedynie, że wyegzekwowanie zaległych należności poprzez sprzedaż jednej z działek, niekoniecznie tej na której zamieszkują małoletni, nie jest sprzeczne z ich interesem, jak i interesem publicznym, z czym trudno się zgodzić, gdyż sprzedaż działki w trybie egzekucji powoduje uszczuplenie mienia małoletnich, a co za tym idzie niewątpliwie narusza ich interes. Organ posłużył się kwestionariuszem rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] r. przez Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K.. Dowód ten, oprócz mniejszego dochodu rodziny zobowiązanych, nie wprowadza w zasadzie żadnych nowych danych w stosunku do tych, na które wskazywała uchylona wcześniejszej decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] r. Z kwestionariusza wynika jedynie, że wychowywaniem dzieci zajmuje się A. G., która od 15 lat jest pod stałą opieką lekarską, mąż prowadzi działalność gospodarczą - łączny dochód w rodzinie wynosi 1300,00 zł (wcześniej dochód wynosił 1500,00 zł). Organ zapewnił wprawdzie, że dokonał wszechstronnej oceny i wnikliwie rozważył całokształt zebranego materiału dowodowego, są to jednak stwierdzenia całkowicie gołosłowne. Rozpoznając sprawę ponownie organ zobowiązany będzie do wezwania przedstawicielki ustawowej zobowiązanych do wykazania stałych obciążeń rodziny pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym oraz wyczerpującego ustosunkowania się do wyroku WSA w Ł. z dnia [...] r. Na tej podstawie organ dokona szczegółowej oceny sytuacji majątkowej rodziny zobowiązanych, mając na względzie również fakt zmniejszenia ich miesięcznego dochodu, a także rozważy jakie skutki dla zobowiązanych oraz ich rodziny może spowodować wyegzekwowanie przedmiotowych należności. Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.