I SA/Wa 847/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Jolanta Dargas Protokolant Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Gminy B. z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Burmistrz Gminy B. decyzją nr [...] z dnia [...].01.2010 r. odmówił Z. W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad matką – E. W. W motywach decyzji podał, że Z. W. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w P. jako bezrobotny od dnia [...].06.2004 r. Dlatego też nie można stwierdzić, iż jest on osobą, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia, ponieważ jako osoba bezrobotna, zarejestrowana, pozostaje w stałej gotowości do podjęcia pracy. Ponadto z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a E. W. pozostaje w związku małżeńskim z ojcem wnioskodawcy. Od tej decyzji Z. W. wniósł odwołanie, domagając się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z wnioskiem złożonym w dniu 11.01.2010 r. Podał, że w ciągu dwóch dni od złożenia wniosku nie było możliwe wyrejestrowanie się w Powiatowym Urzędzie Pracy w P., a PUR już 13.01.2010 r. udzielił odpowiedzi Środowiskowemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w B. na jego zapytanie o status wnioskodawcy. Do odwołania dołączył oświadczenie złożone na wniosek strony z dnia [...].02.2010 r., z którego wynika, że obecnie nie figuruje już w rejestrze osób poszukujących pracy, a wcześniej pracy takiej, mimo zarejestrowania w PUR, nie wykonywał. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...].02.2010 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji podzielił obydwie negatywne przesłanki do przyznania Z. W. świadczenia pielęgnacyjnego, powołane w decyzji Burmistrza B. SKO uznało zatem, że zarówno status osoby poszukującej pracy, zarejestrowanej w PUR, jak i związek małżeński matki wnioskodawcy, stoją na przeszkodzie w przyznaniu mu świadczenia pielęgnacyjnego. Przy tym sam stan cywilny matki jest wystarczającym powodem do odmowy, z uwagi na treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a ponadto fakt wykreślenia z rejestru osób poszukujących pracy w PUR powinien być wykazany dokumentem urzędowym, a nie oświadczeniem strony złożonym pracownikowi organu. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję SKO wniósł Z. W. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Co do statusu bezrobotnego stwierdził, iż organ I instancji dopiero po wydaniu decyzji z dnia [...].01.2010 r. wezwał go do uzupełnienia braków ponownie złożonego wniosku, o zaświadczenie potwierdzające fakt wykreślenia go z rejestru osób poszukujących pracy, a następnie wszczął nowe postępowanie zakończone również decyzją odmowną. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga ma uzasadnione podstawy. Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z dnia 1.06.2010 r. sygn. akt P 38/09 umorzył postępowanie zainicjowane pytaniem prawnym WSA w Bydgoszczy: "czy przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim świadczenie rodzinne nie przysługuje osobom wymagającym opieki pozostającym w związku małżeńskim w sytuacji, gdy oboje małżonkowie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest zgodny z art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji". Powodem umorzenia postępowania był "brak związku funkcjonalnego między wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego i przedmiotem pytania prawnego." Trybunał stwierdził bowiem, że "sądy, na podstawie art. 8 Konstytucji, mogą bezpośrednio stosować ustawę zasadniczą. Powinny zatem dokonywać wykładni ustaw w zgodzie z Konstytucją. Dopiero gdy te zabiegi zakończą się niepowodzeniem, powstaje możliwość przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego". Tymczasem, czego sąd pytający nie wziął pod uwagę, "istnieje utrwalona i względnie jednolita praktyka interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach [rodzinnych] w sposób, który wychodzi naprzeciw wątpliwościom konstytucyjnym sądu pytającego". TK przywołał tu m. in. wyroki WSA w Olsztynie o sygn. akt II SA/Ol 60/09, II SA/Ol 61/09 i II SA/Ol 386/09 oraz wyroki NSA o sygn. akt I OSK 722/09 i I OSK 723/09. "We wskazanych orzeczeniach sądy administracyjne przyznawały bowiem pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej tej regulacji przed jego wykładnią językową, uznając, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie powinno być uznawane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w wypadku, gdy oboje małżonkowie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a osobą ubiegająca się o świadczenie jest ich dziecko". Sąd w obecnym składzie w całości podziela pogląd zawarty w postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego, odnośnie do zgodnego z Konstytucją rozumienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, którego potwierdzenie i rozwinięcie znajduje się także w przywołanych przez TK orzeczeniach sądów administracyjnych. NSA w orzeczeniach powołanych wyżej zauważył, iż stosownie do "art. 18 Konstytucji R.P. małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Niewątpliwie z przepisu tego można wywodzić obowiązek dokonywania takiej wykładni prawa, która nie stoi w sprzeczności z dobrem rodziny i małżeństwa. Tymczasem negatywna przesłanka w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) cyt. ustawy, rozumiana w sposób bezwzględny, wywołuje daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. Otóż, gdy stan zdrowia obydwojga małżonków powoduje, że nie są oni w stanie być dla siebie wzajemnym wsparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą – a jednocześnie mają również obowiązek – sprawować nad nimi opiekę, nie mogą uzyskać świadczenia, które uzyskaliby (...), gdyby taki związek małżeński nie istniał. Tak rozumiany przepis oznacza pewnego rodzaju sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się ostać w świetle wspomnianego już wyżej art. 18 Konstytucji R.P. Powyższe potwierdza również analiza treści art. 71 Konstytucji R.P., w myśl którego państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. (...) Z podobnych przyczyn literalna wykładnia spornego przepisu kłóci się z treścią art. 32 Konstytucji R.P. (...)". W niniejszej sprawie skarżący już we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z dnia 11.01.2010 r., a następnie w odwołaniu od decyzji organu I instancji wskazał, że obydwoje rodzice są [...], niezdolnymi do samodzielnej egzystencji. Znaczny stopień niepełnosprawności rodziców skarżącego znajduje potwierdzenie w dowodach zgromadzonych w sprawie (załączone legitymacje ZUS). W takiej sytuacji odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Z. W., z tytułu opieki nad matką – E. W., z powołaniem się na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, narusza normę zakodowaną w tym przepisie, poprzez błędną, niezgodną z Konstytucją jego wykładnię. Ponadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze pozostawało w błędnym przekonaniu, że to wyłącznie na Z. W. ciążył obowiązek wykazania dokumentem urzędowym, że został on skreślony z rejestru osób poszukujących pracy. W sytuacji, gdy już w odwołaniu podał on, że został skreślony z rejestru w Powiatowym Urzędzie Pracy w P., to SKO było zobowiązane (oprócz skarżącego) potwierdzić ten fakt w odpowiednim organie, w ramach prowadzonego postępowania, gdyż okoliczność ta miała istotny wpływ na wynik sprawy. "Istota administracyjnego postępowania odwoławczego polega [bowiem] na ponownym rozstrzygnięciu sprawy administracyjnej, nie zaś jedynie na kontroli zasadności zarzutów podniesionych w odwołaniu od orzeczenia pierwszoinstancyjnego (art. 138 w zw. z art. 140 kpa). Samorządowe Kolegium Odwoławcze działa zatem jako organ o charakterze reformacyjnym, ponownie merytorycznie rozpatrując sprawę w jej całokształcie, a także uwzględniając zmiany stanu faktycznego i prawnego, które nastąpiły po wydaniu decyzji przez organ I instancji" (por. wyrok NSA z dnia 19.07.2001 r. V SA 3872, LEX nr 78936). Rozpatrując ponownie sprawę organ ustali zatem, czy Z. W. został skreślony z rejestru osób poszukujących pracy. Jeśli tak, to w sposób wskazany wyżej, zgodny z powołanymi zasadami konstytucyjnymi, należy wyłożyć art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych i wydać stosowne rozstrzygnięcie. Uznając więc, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca naruszają art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, co miało wpływ na wynik sprawy, a także art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) i art. 135 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O wstrzymaniu wykonania decyzji orzeczono na podstawie art. 152 P.p.s.a.