I OZ 893/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1091/10 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. M. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia (...) kwietnia 2010 r. nr (...) w przedmiocie ustalenia odszkodowania za przejęcie z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1091/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Z. M. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. M. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia (...) kwietnia 2010 r. nr (...) w przedmiocie ustalenia odszkodowania za przejęcie z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż wnioskiem - złożonym na urzędowym formularzu - z dnia 21 lipca 2010 r. Z. M. wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w związku ze skargą na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia (...) kwietnia 2010 r., nr (...) w przedmiocie ustalenia odszkodowania za przejęcie z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości We wniosku skarżąca podała, że jest osobą schorowaną (inwalidka III grupy), ma na utrzymaniu trójkę dzieci, z których tylko dwoje uzyskuje alimenty w kwotach 220 i 300 zł. Najstarszy syn jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Z tytułu zatrudnienia skarżąca uzyskuje dochód w kwocie 1350 złotych brutto. Jest współwłaścicielką działki o pow. 7287 m², w stosunku do której toczy się postępowanie wywłaszczeniowe. Wg. oświadczenia nie posiada żadnych oszczędności, a wszystkie pieniądze zużywa na skromne utrzymanie siebie i dzieci. Celem ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawczyni, w dniu 4 sierpnia 2010 r. Sąd zwrócił się do Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad o udzielenie informacji, czy przyznane decyzją Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 26 listopada 2009 r. odszkodowanie zostało skarżącej wypłacone. W odpowiedzi na powyższe, Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad pismem z dnia 13 sierpnia 2010 r. poinformował, że odszkodowanie to zostało stronie wypłacone w dniu 28 czerwca 2010 r. Powyższy wniosek został rozpoznany – wydanym przez referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1091/10, którym odmówiono przyznania Z. M. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowienie zostało doręczone wnioskodawczyni w dniu 23 sierpnia 2010 r., co wynika ze znajdującego się w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru. W dniu 26 sierpnia 2010 r. Z. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw na wyżej wymienione postanowienie. W sprzeciwie podała, iż kwotę otrzymanego przez nią odszkodowania musi przeznaczyć na zakup mieszkania, którego jest pozbawiona w związku z wywłaszczeniem. Ponadto podniosła, że jest samotną matką, ma bardzo niskie dochody i nie może bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny ponieść kosztów bardzo wysokiego wpisu i wynagrodzenia pełnomocnika. W dniu 4 października 2010 r. wpłynęło do tutejszego Sądu pismo wnioskodawczyni, w którym wskazała, iż miesięczne wydatki oscylują w granicach: prąd 200 zł, gaz 100 zł, woda 40 zł, usługi telekomunikacyjne 80 zł, dojazdy do pracy 80 zł, środki czystości 50 zł, wyżywienie 700 zł, opał na zimę 4975 zł. Ponadto skarżąca wskazała, iż syn M. i córka A. ukończyli naukę i od miesiąca października 2010 r. nie będą otrzymywać alimentów z MOPR (razem 520 zł). Najstarszy syn Marcin pozostaje bez pracy i bez prawa do zasiłku. Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji podniósł, iż Z. M. wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez ryzyka wystąpienia uszczerbku swojego utrzymania. Przeciwnie, w przedstawionym stanie faktycznym dotyczącym jej sytuacji materialnej wynika, że poniesienie kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia w sprawie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru leży w zakresie jej możliwości płatniczych. Wnioskodawczyni posiada stałe i regularne źródło dochodów w kwocie 1350 zł brutto miesięcznie, ponadto w sprawie zasługuje na uwagę fakt wypłacenia skarżącej odszkodowania w kwocie 543.307,00 złotych. Okoliczność ta musi być brana przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy i ma zasadnicze znaczenie dla podejmowanego w tym przedmiocie rozstrzygnięcia. Sąd pierwszej instancji zauważył, że instytucja prawa pomocy przewidziana wskazanymi przepisami stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w swoich koniecznych kosztach utrzymania. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych swoich kosztów utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Przy czym to wnioskodawca musi wykazać brak możliwości zabezpieczenia środków niezbędnych do prowadzenia procesu przez własne oszczędności. Takiego braku możliwości wnioskodawczyni nie wykazała, a tylko wówczas prawo pomocy w zakresie całkowitym mogłoby być skarżącej przyznane. W zażaleniu na powyższe postanowienie Z. M. podniosła, iż nie ma możliwości poczynienia oszczędności z bieżących dochodów, gdyż całość swojego wynagrodzenia (1350 zł brutto) wydaje na zaspokojenie potrzeb czteroosobowej rodziny, natomiast całą kwotę przyznanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość (543.307.000 zł) musi przeznaczyć na zakup nowego lokalu. Ponadto podniosła, iż jest osobą schorowaną (inwalidztwo III grupy). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Prawo pomocy polega na tym, że strona zostaje zwolniona przez sąd od kosztów sądowych oraz uzyskuje uprawnienie do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu przez sąd adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu bez ponoszenia jego wynagrodzenia i wydatków (art. 244 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.). Instytucja "prawa pomocy" ma zatem na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów, przy czym to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedstawiania wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, której analiza umożliwia rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd pierwszej instancji w sposób prawidłowy ocenił sytuację majątkową wnioskodawcy, uzasadniającą odmowę przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu . Jak słusznie podniósł Sąd pierwszej instancji zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. zwolnienia od kosztów sądowych nie uzasadnia trudna sytuacja finansowa, osoba winna bowiem wykazać, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Niezależnie od dokonanej analizy danych zawartych w oświadczeniu o majątku i dochodach Z. M., sama wartość kwoty wypłaconego na jej rzecz przez Wojewodę Świętokrzyskiego odszkodowania za przejęcie z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości (543.307.00 zł) wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu od skargi (5434 zł), a skarżąca nie wykazała w żaden sposób, iż środków tych nie może przeznaczyć na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Konieczność zakupu nowego mieszkania nie może stanowić podstawy do zwolnienia od ponoszenia przez skarżącą kosztów postępowania sądowego, gdyż sposób w jaki skarżąca wykorzystuje posiadane zasoby majątkowe jest bez znaczenia dla oceny jej możliwości finansowych. Jak wskazuje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (vide: postanowienie NSA sygn. akt I OZ 150/06 - I OZ 151/06) Należy również zauważyć, iż zgodnie z generalną zasadą ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego, wyrażoną między innymi w art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i jest obwarowane wymogiem aby osoba która stanie się jego beneficjentem była w sposób realny pozbawiona środków do życia, a pozyskanie przez nią kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym było obiektywnie niemożliwe. Sytuacja majątkowa skarżącej wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu oraz, gdyż dysponuje ona środkami pieniężnym wystarczającymi na pokrycie kosztów pomocy prawnej. Ponadto w przypadku uwzględnienia przez Sąd pierwszej instancji wniesionej przez Z. M. skargi, będzie przysługiwać jej prawo zwrotu kosztów postępowania sądowego od organu na podstawie art. 200 P.p.s.a. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 §2 P.p.s.a.