I FZ 551/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Barbara Wasilewska, , , po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 listopada 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 663/10 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 9 grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 listopada 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił M.J. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd w pierwszej kolejności przedstawił treść oświadczeń skarżącego zawartych na urzędowym formularzu PPF. Z ich treści wynikało, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, gdyż od 1 czerwca 2010 r. ma zawieszoną działalność gospodarczą. Skarżący nie wskazał przy tym jakichkolwiek innych źródeł dochodu. Zaznaczył, że prowadzone przez kilka lat postępowania egzekucyjne spowodowało utratę płynności finansowej i uniemożliwiło prowadzenie działalności gospodarczej. Odnośnie zaś składników majątku zaznaczył, że jest właścicielem domu o pow. 50m², wymagającego remontu i nakładów finansowych. Analizując powyższe dane Sąd I instancji uznał, że w niniejszym stanie faktycznym skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Sąd podkreślił, że skarżący był współwłaścicielem czterech nieruchomości, a na podstawie ugody zawartej z M. J. doprowadził do takiego rozporządzenia swym stanem majątkowym w wyniku, którego stał się właścicielem jednej jedynie nieruchomości. Takie zaś postępowanie nie może, według Sądu I instancji, uzasadniać przychylenia się obecnie do wniosku o prawo pomocy, gdy strona z jednej strony wyzbywa się majątku, a z drugiej ubiega się o pomoc ze strony Skarbu Państwa poprzez domaganie się zwolnienia jej od kosztów sądowych. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podniósł, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 listopada 2010 r. zwolnił skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, a od tego czasu sytuacja skarżącego nie uległa zmianie. Ponadto ugoda, na mocy której skarżący oddał swej małżonce trzy nieruchomości została zawarta 21 kwietnia 2010 r. , a więc była temu sądowi znana i nie stała się przyczyną odmowy prawa pomocy. Skarżący wyjaśnił, że przekazał małżonce, sprawującej opiekę nad ich wspólnymi dziećmi, powyższe nieruchomości by zwolnić się w ten sposób z płacenia na ich rzecz alimentów. Posiadanie przez niego profesjonalnego pełnomocnika z wyboru nie powinno być zaś przesłanką odmowy udzielenia prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom, których wyjątkowo trudna sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Odnosząc się do argumentacji zawartej w zażaleniu, należy zaznaczyć, że Sąd I instancji w zakwestionowanym orzeczeniu, analizując treść ugody, uznał, że skarżący celowo wyzbył się posiadanego majątku. W ocenie Sądu I instancji, takie postępowanie skażanego nie może uzasadniać przychylenia się do wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skład Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekający w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że ww. ocena mogłaby być usprawiedliwiona o tyle o ile odnosiłaby się w pełni do okoliczności związanych z zawarciem tej ugody. Strona skarżąca podniosła bowiem, że takie rozporządzanie mieniem zwolniło ją z obowiązku płacenia alimentów na rzecz trójki małoletnich dzieci. Ponadto, jak podaje skarżący, to żonie skarżącego, mocą wyroku Sądu Okręgowego w C. z dnia 9 stycznia 2008 r., powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dziećmi. Okoliczności te nie były jednak w ogóle przedmiotem rozważań Sądu I instancji. Skoro okoliczność wyzbywania się majątku była elementem przesądzającym o pozbawieniu strony prawa pomocy w żądanym zakresie, to zasadne wydaje się aby Sąd I instancji ponownie analizując sprawę odniósł się do tej kwestii, tak aby wnioskodawca miał pewność, że ocena okoliczności, na które się powoływał żądając przyznania prawa pomocy była przeprowadzona w sposób rzetelny. Ponadto w zaskarżonym postanowieniu nie odniesiono się także do okoliczności związanej ze zdrowiem psychicznym wnioskodawcy. Sąd I instancji pominął tę kwestię w toku swoich wywodów, nie starając się ocenić czy mogła mieć ona wpływ realizację przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Sąd I instancji nie odniósł się również do informacji dotyczących możliwości zarobkowych skarżącego, pomocy udzielanej mu przez matkę oraz jej choroby. Sytuacja materialna matki skarżącego ma również znaczenie dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy i nie zasługuje na akceptację rezygnacja z dokładniejszego ustalenia wysokości i rodzaju pomocy uzyskiwanej od niej przez skarżącego. Reasumując należy wskazać, że ograniczanie się przez Sąd I instancji do ogólnikowych sformułowań i nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności wskazanych wyżej nie może zasługiwać w tym względzie na aprobatę – zwłaszcza gdy strona, jak w niniejszej sprawie, zarzuca sądowi I instancji zaniedbania w zakresie ustalenia stanu faktycznego. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.185 § 1 p.p.s.a. w związku z art.197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.