IV SA/Wa 622/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędziowie Sędzia WSA Kaja Angerman, Sędzia WSA Anna Szymańska (spr.), Protokolant Joanna Kurek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi T. Sp. z o.o. z siedzibą w G. oraz B. Spółka z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy oddala skargę Decyzją z dnia [...] listopada 2009r. Dyrektor Urzędu Morskiego w S. na podstawie art. 53 ust. 4 oraz art. 60 ust. 3 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 80, poz. 717 ze zm., zwanej dalej u.p.z.p.), art. 42 ust. 2 pkt 10a ustawy z dnia 21 marca 1991r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej (Dz.U. z 2003r., Nr 153, poz. 1502) oraz art. 6 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o zmianie ustawy o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz U. z 2004r, Nr 6, poz. 41) po rozpatrzeniu wniosku T. Sp. z o. o. z siedzibą w G. odmówił ustalenia warunków zabudowy dla farmy wiatrowej "R." wraz z budową kabli przesyłowych 110 kV i 15 kV w rejonie m. R. gmina U. W uzasadnieniu wskazano, że zostało wszczęte na wniosek T. Sp . z o. o. z dnia [...] kwietnia 2004r. postępowanie o wydanie decyzji ustalającej warunki zabudowy dla farmy wiatrowej. Organ wskazał, że w 2008r. została przeprowadzona analiza bezpieczeństwa ruchu statków w rejonie [...], a jej wyniki podano do wiadomości państw członkowskich IMO (International Martime Organization) w dokumencie [...], w którym Polska i Niemcy zobowiązały się do zgłoszenia do IMO systemów rozgraniczenia ruchu statków. W raporcie Podkomitetu IMO [...] z dnia [...] września 2009r. została opublikowana lokalizacja planowanego Systemu Rozgraniczenia Ruchu "T.", która koliduje z lokalizacją przedmiotowej farmy. Dalsza procedura przewiduje wydanie przez Komitet ds. Bezpieczeństwa Morskiego (MSC) rezolucji lub innego dokumentu wprowadzającego ten T. jako obowiązujący w świetle prawa morskiego międzynarodowego. Wskutek odwołania wniesionego przez T. Sp . z o.o. z siedzibą w G. oraz B. Sp. z o.o. z siedzibą w S. Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] stycznia 2010r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ przedstawił stan faktyczny sprawy opisując dotychczasowy przebieg postępowania. Otóż w dniu [...] kwietnia 2004r. zostało wszczęte postępowanie w sprawie ustalenia warunków zabudowy dla farmy wiatrowej R. Zgodnie z ustawą z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym Dyrektor Urzędu Morskiego przed wydaniem decyzji lokalizacyjnej zobowiązany był uzyskać uzgodnienie w zakresie oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. W dniu [...] lipca 2008r. Wojewoda P. wydał postanowienie nr [...], w którym odmówił dokonania uzgodnienia w zakresie ochrony środowiska. Dyrektor Urzędu Morskiego w S. wydał w dniu [...] sierpnia 2008r. decyzję, na mocy której odmówił ustalenia warunków zabudowy dla omawianej farmy ze względu na treść rozstrzygnięcia wydanego przez Wojewodę. Wskutek zaskarżenia decyzji Dyrektora Urzędu Morskiego w S., organ II instancji w dniu [...] stycznia 2009r. uchylił to orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Uznał, że wydanie prawidłowej decyzji wymaga przeprowadzenia procedury oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko i uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, a dokonanie tych czynności wykraczało poza zakres uprawnień organu odwoławczego przewidzianych w art. 136 kpa. W dniu [...] marca 2009r. Dyrektor Urzędu Morskiego w S. zawiesił postępowanie w sprawie wydania decyzji o warunkach zabudowy ze względu na potencjalną kolizję lokalizacji farmy i T. W dniu [...] listopada 2009r. postępowanie zostało podjęte. Obecnie rozpoznając sprawę organ I instancji odmówił wydania decyzji ze względu na międzynarodowe ustalenia co do bezpieczeństwa ruchu statków na [...]. Odwołanie zostało złożone przez dwóch inwestorów, a do pisma przekazującego to odwołanie Dyrektor dołączył mapę nawigacyjną przedstawiającą lokalizację farmy oraz lokalizację wschodniej części T. z wyraźnie widocznym obszarem kolizji obu lokalizacji. Rozpoznając odwołanie organ stwierdził, że krótki termin, jaki upłynął między wydaniem postanowienia o podjęciu postępowania, a decyzją o odmowie ustalenia warunków zabudowy nie miał wpływu na uprawnienia strony bowiem organ w tym czasie nie prowadził żadnego dodatkowego postępowania wyjaśniającego. Zdaniem organu proponowana lokalizacja farmy koliduje z lokalizacją planowanego systemu rozgraniczenia ruchu T., co zostało przedstawione na mapie nawigacyjnej [...], przesłanej do Ministra Infrastruktury wraz z odwołaniem od decyzji Dyrektora Urzędu Morskiego. Mapa przedmiotowa przedstawia lokalizację systemu rozgraniczenia ruchu T. poprzez oznaczenie punktami oraz czarnymi liniami. Natomiast lokalizacja farmy wiatrowej "R." wskazana jest punktami 1,2,3,4 (zgodnie ze współrzędnymi geograficznymi podanymi przez inwestora), a w legendzie oznaczona czerwonym kwadratem z pionowymi czerwonymi kreskami. W ocenie organu kolizja obydwu lokalizacji jest możliwa do odczytania na przedstawionej mapie i w celu odczytania mapy nie jest konieczne powoływanie biegłego, bowiem pracownicy organu posiadają umiejętności z zakresu odczytywania pozycji z map nawigacyjnych. Mapa ta została sporządzona przez Biuro H., a pracownik Urzędu naniósł jedynie współrzędne geograficzne. Dalej organ podkreślił, że zarówno dla lokalizacji farmy wiatrowej oraz dla lokalizacji T. użyto współrzędnych geograficznych w systemie [...] i wyjaśnił, że [...] stanowi układ odniesienia, natomiast współrzędne geograficzne stanowią sposób określania pozycji. Przyjęcie za wiążący raportu Podkomitetu IMO [...], pomimo braku rezolucji Komitetu ds. Bezpieczeństwa Morskiego (MSC) nie może stanowić podstawy do uchylenia decyzji organu I instancji. Minister Infrastruktury jako organ II instancji ma stosownie do art. 42 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 21 marca 1991r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej zapewnić bezpieczeństwo żeglugi. I właśnie T. zmierza do zapewnienia bezpieczeństwa ruchu statków i ochrony środowiska morskiego. Na zakończenie organ wskazał, że organ II instancji nie może przyjąć wniosku o ustalenie warunków zabudowy dla lokalizacji innej niż wskazała to strona we wniosku złożonym dnia [...] kwietnia 2004r. Wiąże się to z koniecznością oceny nowej lokalizacji pod kątem zagrożeń m. in. dla środowiska i zasobów morskich, interesu gospodarki narodowej, bezpieczeństwa żeglugi morskiej. Inwestor planując inwestycję w innym miejscu powinien wskazać za pomocą współrzędnych geograficznych podanych w systemie [...], nową lokalizację. Tym samym winien złożyć nowy wniosek. Skargę do sądu administracyjnego na powyższą decyzję wnieśli inwestorzy tj. T. Sp . z o.o. z siedzibą w G. oraz B. Sp. z o.o. z siedzibą w S. Zaskarżonej decyzji zarzucono błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że mapa nawigacyjna [...] przedstawia lokalizację systemu rozgraniczenia ruchu T. oznaczoną punktami 9,10,11,12,13,14,15,16, podczas gdy na wskazanej mapie pominięty został punkt 13. Dalej naruszenie art. 77 § 1 i 80 kpa, gdyż Minister nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, nie biorąc pod uwagę, że mapa nawigacyjna [...] zawiera braki w postaci niekompletnie ustalonej lokalizacji systemu rozgraniczenia ruchu T. Nadto naruszenie art. 75 § 1 kpa poprzez uznanie, że nie istniała potrzeba przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu kartografii, a także przyjęcie za wiążący raportu Podkomitetu IMO [...] z dnia [...] września 2009r. pomimo braku rezolucji Komitetu ds. Bezpieczeństwa Morskiego. W ocenie skarżących został naruszony również art. 41 ust. 2 pkt 1oraz pkt 10a ustawy z dnia 21 marca 1991r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej oraz art. 60 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym poprzez niewydanie decyzji o warunkach zabudowy pozwalającej na zabudowę w zakresie, w którym zgodnie z ustaleniami organów nie zachodziła kolizja. W konsekwencji skarga wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu podniesiono, że brak punktu 13 na mapie budzi wątpliwości co do lokalizacji [...]. Z tego względu nie można stwierdzić, że istnieje kolizja między obydwoma lokalizacjami. Mimo wniosku skarżących nie został powołany biegły, który pozwoliłby na ustalenie czy mapa nawigacyjna zawiera wszystkie dane do ustalenia "rzekomej" kolizji. Dopiero wydanie przez Komitet ds. Bezpieczeństwa Morskiego rezolucji lub innego dokumentu wprowadzającego T. jako obowiązującego w świetle prawa międzynarodowego spowoduje, że będzie istniała kolizja co do części akwenu objętego wnioskiem. W końcu organ dopuścił się naruszenia przepisów z tego względu, że mógł wydać decyzję o warunkach zabudowy dla tej części proponowanej przez skarżących lokalizacji farmy, która nie pozostaje w kolizji z lokalizacją [...]. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie, zajmując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wchodzi więc tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej, dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Innymi słowy, sąd administracyjny nie rozważa kwestii, czy decyzja organu administracji publicznej jest słuszna, lecz czy mieści się w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), cytowanej dalej jako p.p.s.a., wynika, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w skardze podstawą prawną. Oznacza to, że sąd dokonuje oceny zaskarżonego aktu mając na uwadze wszelkie aspekty sprawy, nie zaś jedynie argumentację podniesioną przez stronę skarżącą. Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję, Sąd doszedł do przekonania, iż przy jej wydaniu nie doszło do naruszenia przepisów w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Zgodnie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej organ prowadzący postępowanie ma obowiązek podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością. Z kolei art. 77 § 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Dopiero całokształt zebranego materiału dowodowego może stanowić podstawę oceny, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Wykonanie wymogów wynikających z przywołanych przepisów jest konieczne dla prawidłowego ustalenia normy prawnej znajdującej zastosowanie w danej sprawie, a w konsekwencji, ustalenia sytuacji prawnej stron postępowania, zgodnie z obowiązującym porządkiem prawnym. Jednym z podstawowych warunków prawidłowego zastosowania normy prawnej jest ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego sprawy i skonfrontowanie go ze stanem faktycznym opisanym w danej normie w celu ustalenia ich zgodności. Stanowisko organu prowadzącego postępowanie winno zaś znaleźć swój wyraz w uzasadnieniu decyzji, skonstruowanym stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. i z zachowaniem zasady zawartej w art. 11 k.p.a. Przywołane wyżej zasady, na mocy art. 140 k.p.a., znajdują odpowiednie zastosowanie w postępowaniu odwoławczym. Postępowanie administracyjne jest bowiem postępowaniem dwuinstancyjnym, co oznacza, że każda sprawa będąca przedmiotem rozpatrzenia i rozstrzygnięcia przed organem pierwszej instancji podlega, na skutek złożenia środka zaskarżenia, ponownemu rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu w pełnym zakresie przed organem drugiej instancji. Istotą postępowania odwoławczego jest zatem ponowne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy, a w szczególności ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podniesionych w środku odwoławczym. W ocenie Sądu nie można czynić zarzutu, że zaskarżona decyzja narusza wyżej przytoczone przepisy, za wyjątkiem jednego aspektu, o czy będzie mowa niżej. Minister Infrastruktury w sposób bardzo czytelny, szczegółowy i dosyć obszerny ustosunkował się do zarzutów strony skarżącej podniesionych w toku procedury odwoławczej. W pierwszej kolejności wyjaśnił odnosząc się do sporządzonej przez organ I instancji mapy, że zaistniała kolizja planowanej przez inwestora lokalizacji farmy wiatrowej i T. Mapa ta jest czytelna i nie budzi żadnych wątpliwości, w konsekwencji także i skarżącego. Została na niej zaznaczona kolizja między obydwiema lokalizacjami przy zastosowaniu tego samego systemu [...]. Także logicznie i przejrzyście organ wytłumaczył brak konieczności powoływania biegłego z zakresu kartografii. Omówił także zastosowanie współrzędnych geograficznych w tym samym systemie [...], zarówno przy ustalaniu lokalizacji farmy, jak i strefy ruchu T. Omawiając związanie polskich organów wyznaczoną strefą bezpieczeństwa, jeszcze przed wydaniem rezolucji Komitetu ds. Bezpieczeństwa Morskiego, zasadnie organ powołał się na zasadę zapewnienia bezpieczeństwa żeglugi morskiej. Niewątpliwie jednak Rzeczypospolita Polska wyznaczając bezpieczną trasę żeglugową przyjęła na siebie promesę wprowadzenia w jej życie po podpisaniu stosownych umów międzynarodowych. Procedura wprowadzenia do systemu prawnego wymaga czasu, co nie oznacza, że do chwili zakończenia tej procedury trasy te nie podlegają ochronie. Nadto niezależnie od wszystkiego organ mając obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa ruchu na wodach morskich, musiał wziąć pod uwagę , że na części proponowanej lokalizacji taki ruch się odbywa. Sąd natomiast nie podziela stanowiska organu, że wnioskodawca co do zasady nie byłby uprawniony do zmodyfikowania wniosku o wydanie decyzji na etapie składania odwołania. Otóż przepisy postępowania administracyjnego nie wykluczają takiej możliwości. Inwestor w odwołaniu wskazał, że wnosi z ostrożności procesowej o wydanie decyzji na tę część planowanej inwestycji, która nie będzie kolidowała z T. W piśmie uzupełniającym odwołanie z dnia [...] grudnia 2009r. dodatkowo wyjaśniono, że jednym z ewentualnych wniosków odwołania było ustalenie warunków zabudowy jedynie dla części akwenu, na której nie zachodzi kolizja lokalizacji. Jednakże w ocenie Sądu możliwość de facto zmiany wniosku o wydanie decyzji o warunkach zabudowy możliwa byłaby, gdyby nie nastąpiła w międzyczasie zmiana przepisów regulujących proces inwestycyjny podejmowany w obszarach morskich wód wewnętrznych i morza terytorialnego. Otóż postępowanie w sprawie ustalenia warunków zabudowy toczyło się na skutek wniosku złożonego przez inwestora w dniu [...] kwietnia 2004r. Okoliczność ta w ocenie Sądu ma decydujące znaczenie dla sprawy z tego powodu, że z dniem 15 kwietnia 2004r. weszła w życie ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o zmianie ustawy o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004r., Nr 6, poz. 41). Powołany akt prawny zmienił zasady, właściwość organów, jak również podstawy prawne wydawania decyzji dotyczących inwestycji w obszarach morskich wód wewnętrznych i morza terytorialnego. Otóż do tego dnia rozstrzygnięcia dotyczące inwestycji na morskich obszarach regulowane były również ustawą z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 80, poz. 717 ze zm., zwanej dalej u.p.z.p.), która przewidywała wydawanie decyzji lokalizacyjnych oraz odpowiednio o warunkach zabudowy. Powołana zaś ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o zmianie ustawy o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej wprowadziła do u.p.z.p. art. 4 ust.1a, stosownie do którego w odniesieniu do obszarów morskich wód wewnętrznych, morza terytorialnego i wyłącznej strefy ekonomicznej przeznaczenie terenu, rozmieszczenie inwestycji celu publicznego oraz sposób zagospodarowania i warunki zabudowy terenu określa się na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej. Jednocześnie uchylone zostały przepisy zawarte w u.p.z.p regulujące kwestię właściwości organów przewidzianych do wydawania decyzji o lokalizacji inwestycji celu publicznego (odpowiednio decyzji o warunkach zabudowy) na obszarach morskich wód wewnętrznych, morza terytorialnego i wyłącznej strefy ekonomicznej (art. 51 ust.1 pkt 4 i 60 ust. 3 u.p.z.p ) Do tej pory bowiem właściwym, jak w niniejszej sprawie, był dyrektor właściwego urzędu morskiego. Ustawa z dnia 21 marca 1991r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej nie przewiduje wydawania decyzji lokalizacyjnych (odpowiednio o warunkach zabudowy). Stanowi jedynie, że w przypadku braku planu zagospodarowania przestrzennego morskich wód wewnętrznych, morza terytorialnego i wyłącznej strefy ekonomicznej, wydawane jest pozwolenie na wznoszenie i wykorzystywanie sztucznych wysp, konstrukcji i urządzeń w polskich obszarach morskich. Pozwolenie to jest wydawane po zaopiniowaniu przez ministrów właściwych do spraw gospodarki, kultury i dziedzictwa narodowego, rybołówstwa, środowiska, spraw wewnętrznych oraz Ministra Obrony Narodowej. Właściwym organem do wydawania takich pozwoleń jest obecnie Minister Infrastruktury. W przypadku zaś przyjęcia planu zagospodarowania przestrzennego obowiązują te same rygory, jedynie zmienia się organ uprawniony do wydawania takich pozwoleń. Stosownie do art. 23 ust. 3 przywołanej ustawy odmawia się wydania pozwolenia, jeżeli pociągnęłoby to za sobą zagrożenie dla: 1) środowiska i zasobów morskich; 2) interesu gospodarki narodowej; 3) obronności i bezpieczeństwa państwa; 4) bezpieczeństwa żeglugi morskiej; 5) bezpiecznego uprawiania rybołówstwa morskiego; 6) bezpieczeństwa lotów statków powietrznych; 7) podwodnego dziedzictwa archeologicznego lub 8) bezpieczeństwa związanego z badaniami, rozpoznawaniem i eksploatacją zasobów mineralnych dna morskiego oraz znajdującego się pod nim wnętrza ziem Jak już wskazano, pomimo, że uległy zmianie przepisy organ procedował w oparciu o normy uchylone, a taką możliwość przewidywał przepis intertemporalny zawarty w ustawie z dnia 18 grudnia 2003 r. o zmianie ustawy o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 6 tej ustawy do postępowań wszczętych i nie zakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Ponieważ celem przepisów intertemporalnych jest uchylenie ogólnie i powszechnie (bo nie tylko w gałęzi prawa administracyjnego) obowiązującej zasady stosowania norm istniejących w systemie prawa w dacie rozstrzygania, należy je stosować, w ocenie Sądu, bardzo rygorystycznie i precyzyjnie. Jeżeli zatem został złożony wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego w określonym kształcie pod rządami poprzednio obowiązujących przepisów, nie ma możliwości jego modyfikacji przez stronę w toku tegoż postępowania. Wnioskodawcy bowiem skorzystali z dobrodziejstwa przepisu międzyczasowego i uzyskali uprawnienie do uzyskania decyzji przy zastosowaniu poprzednio obowiązujących regulacji, które miały inny charakter i nie zawierały tak wielu rygorów i wymagań jak obecne przepisy. Wprowadzenie nowych norm miało na celu zbadanie inwestycji na wielu płaszczyznach, przy precyzyjnie i szeroko sformułowanych kryteriach, wymienionych w art. 23 ust. 3 ustawy z dnia 21 marca 1991r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej. Tym samym Sąd stoi na stanowisku, że w tym wypadku inwestor nie był uprawniony do modyfikacji wniosku, co nie stoi na przeszkodzie, aby wystąpił z nowym żądaniem już na podstawie nowych przepisów. Co prawda uzasadnienie decyzji Ministra w tej części tj. rozważań odnośnie możliwości modyfikacji wniosku na etapie odwołania zawiera wadliwości, nie mniej jednak uchybienie to nie miało wpływu na wynik samego postępowania. Przy założeniu, że inwestor nie był uprawniony do zmiany swojego żądania, rozstrzygnięcie organu I instancji należałoby i tak utrzymać w mocy. W pozostałej bowiem części tok rozumowania oraz argumenty prawne zaprezentowane przez Ministra Infrastruktury należy w całości podzielić. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i działając na podstawie art. 151 p.p.s.a, orzekł jak na wstępie.