I SA/Wa 230/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Emilia Lewandowska (spr.) WSA Mirosław Gdesz Protokolant Ewa Szymańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi S.M. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2009 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz S.M. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Skarbu Państwa, decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2009 r., nr [...] odmawiającą potwierdzenia S.M. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F.P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w S., woj. [...]. W uzasadnieniu decyzji Minister Skarbu Państwa wskazał, że w dniu 15 lipca 2009 r. złożony został osobiście przez S.M. wniosek o włączenie jej do prowadzonego w [...] Urzędzie Wojewódzkim postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F.P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2009 r. odmówił wnioskodawczyni potwierdzenia prawa do rekompensaty wskazując, że wniosek złożony został po upływie terminu określonego w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnym granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), zgodnie z którym wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty można było składać w terminie do dnia 31 grudnia 2008 r. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła S.M. wnosząc o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Minister Skarbu Państwa rozpoznając sprawę stwierdził, że decyzja Wojewody [...] nie narusza prawa. Organ odwoławczy zaznaczył, że wniosek złożony do Wojewody [...] w dniu 15 lipca 2009 r., dotyczący potwierdzenia prawa do rekompensaty, złożony został po upływie terminu wskazanego w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Termin zawarty we wskazanym przepisie, jako termin prawa materialnego jest nieprzywracalny, a zatem złożenie wniosku po tym terminie musi każdorazowo skutkować decyzją o odmowie potwierdzenia wnioskodawcy prawa do rekompensaty. Organ administracji publicznej nie ma uprawnień do przywrócenia terminu prawa materialnego. Jest on terminem prekluzyjnym. Upływ tego terminu powoduje wygaśnięcia prawa. Zdaniem Ministra Skarbu Państwa organ pierwszej instancji słusznie więc odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła S.M. podnosząc, że w piśmie dnia 13 lipca 2009 r., skierowanym do Wojewody [...] zawarła oświadczenie o dołączeniu się do sprawy nr [...] toczącej się z wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F.P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, złożonego przed 1 stycznia 2009 r. przez inne osoby. Do pisma dołączyła wszelkie znajdujące się w jej posiadaniu dokumenty. Zdaniem skarżącej organy obu instancji wydając decyzje całkowicie pominęły treść jej wniosku oraz stan faktyczny sprawy. W tej sytuacji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto, co wymaga podkreślenia, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skarga jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji rażąco naruszają prawo, co daje podstawę do stwierdzenia ich nieważności. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 61 § 1 kpa postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że przyjęte w powołanym przepisie rozwiązanie nie oznacza dowolności organu administracji publicznej we wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie strony. Wskazany przepis art. 61 § 1 kpa musi być interpretowany w związku z przepisami prawa materialnego, które nie tylko wyznaczają rodzaj spraw załatwianych w formie decyzji administracyjnej, ale i normują inicjatywę co do powstania danej treści stosunku materialnoprawnego. Zatem to przepisy prawa materialnego decydują o tym, czy postępowanie administracyjne może zostać wszczęte z urzędu lub na wniosek strony. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Zasadą zatem jest, że postępowanie administracyjne w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego wszczynane jest na wniosek. Przy czym podkreślić trzeba, że wszczęcie postępowania administracyjnego, które zgodnie z przepisami prawa może być wszczęte jedynie na wniosek, wymaga wyraźnego wniosku strony. Postępowanie administracyjne nie może być wszczęte, jeżeli stosowny wniosek o wszczęcie postępowania nie został złożony. Wszczęcie postępowania bez wniosku strony stanowi zaś rażące naruszenie zasady skargowości (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej odmówiły potwierdzenia S.M. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F.P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej uznając, że skarżąca złożyła wniosek o potwierdzenia prawa do rekompensaty po upływie terminu wskazanego w art. 5 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Jako okoliczność niebudzącą wątpliwości przyjęto zatem, że stosowny wniosek wszczynający przedmiotowe postępowanie został przez stronę złożony. Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika tymczasem, że S.M. nie występowała z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami państwa polskiego. Świadczy o tym zarówno treść pisma z dnia 13 lipca 2009 r. (uznanego przez organy administracji publicznej za wniosek wszczynający postępowanie), w którym S.M. oświadczyła, że dołącza się do toczącego się w [...] Urzędzie Wojewódzkim postępowania w sprawie rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wynika to również z treści złożonego odwołania od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2009 r., a także z treści wniesionej do Sądu skargi, w której skarżąca wyraźnie wskazała, że wnosząc pismo z dnia 13 lipca 2009 r. nie występowała o przyznanie jej prawa do rekompensaty, lecz jej zamiarem było dołączenie się do sprawy nr [...], toczącej się z wniosku innych spadkobierców F.P.. Nie ulega zatem wątpliwości, że organy administracji publicznej błędnie zakwalifikowały pismo skarżącej z dnia 13 lipca 2009 r. jako wniosek wszczynający postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Postępowanie w tym przedmiocie nie powinno było się toczyć. Decyzje organów obu instancji wydane więc zostały z rażącym naruszeniem art. 61 § 1 kpa oraz art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, co uzasadnia stwierdzenie ich nieważności, w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Mając zaś na uwadze, że wydane w sprawie decyzje podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego z powyższej przyczyny, Sąd nie badał merytorycznie tych decyzji, pod względem ich zgodności z prawem W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na mocy art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.