IV SA/Po 568/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska (spr.) Sędziowie WSA Donata Starosta WSA Izabela Bąk - Marciniak Protokolant St.sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] 2. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] Prezydent Miasta P., działając na podstawie art. 12 ust. 1, art. 23 ust. 1 i 5 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. d, art. 25 ustawy z dnia 7 wrzesnia 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.) ustalił, że kwota 280 zł pobrana przez B. S.tytułem świadczenia pieniężnego z funduszu alimentacyjnego na rzecz W. S. w okresie od 1 października 2009 r. do 31 października 2009 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. W uzasadnieniu organ wskazał, iż dysponuje przekazem pieniężnym R.S. o przekazaniu B. S. alimentów za okres od 1 października 2009 r. do 31 października 2009 r. w wysokości 100 zł. Dalej organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 2 pkt 7 lit d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów za nienależnie pobrane świadczenie rozumie się świadczenia z funduszu wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Zdaniem organu z powyższego wynika, iż kwota w wysokości 280 zł otrzymana tytułem świadczenia pieniężnego z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2009 r. do 31 października 2009 r. na rzecz W. S. stanowi Świadczenie nienależnie pobrane podlegające zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła B. S. wskazując, iż kwota która otrzymała przekazem pocztowym w wysokości 100 zł nie jest świadczeniem alimentacyjnym. Odwołująca podniosła, iż alimenty zasądzone wynoszą 280 zł, a na przekazie pocztowym nie widnieje żadna adnotacja z jakiego tytułu przesłano wskazaną wyżej kwotę. Odwołująca wyjaśniła, iż biorąc pod uwagę, że dłużnik zalega ze spłatą należności z tytułu wyprawki, to potraktowała przesłaną kwotę jako część spłaty. Odwołująca podniosła, iż nie była świadoma, że przyjęcie jakiejkolwiek kwoty będzie traktowane jako świadczenie alimentacyjne. Decyzją z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję podnosząc, iż odwołująca pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie w części wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie zaprzestała pobierać kwot świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ zauważył, iż nie można dać wiary wyjaśnieniom odwołującej, gdyż kwoty pieniężne płacone przez byłego męża skarżącej w 2008r. roku były świadczone w wysokości 280,00 zł co miesiąc. W ocenie organu wysokość świadczonej kwoty nie ma znaczenia dla uznania , iż nie są to kwoty alimentów , zwłaszcza , że wskazane wyżej przekazy pieniężne były płacone przez R. S. regularnie , choć w niepełnej wysokości. Z powyższego w ocenie organu wynika, iż pobranie w październiku 2009r. przez B. S. zarówno kwoty 280,00 zł tytułem świadczenia z funduszu alimentacyjnego , jak i kwoty przekazu pieniężnego w wysokości 100 , 00 zł w pełni uzasadnia uznanie pobranej kwoty z funduszu alimentacyjnego za świadczenia nienależnie pobrane. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła B.S. wskazując, iż sprawa została rozpatrzona nierzetelnie i stronniczo, ponieważ przekazy otrzymywała sporadycznie, a nie jak twierdzi Kolegium regularnie. Skarżąca podniosła, iż przekazy które otrzymała nie stanowią wysokości zasądzonych alimentów oraz że w przekazie nie wskazano tytułu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc, iż skarga nie zawiera dowodów, które uzasadniały by uchylenie decyzji organu I, jak i II instancji w przedmiotowej sprawie. Zdaniem organu zarzuty podniesione w skardze są całkowicie nietrafne. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż skarżąca w czasie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w październiku 2009r. otrzymała od R. S. przekazem kwotę 100 zł, która jest spłaconą [ choć częściowo ] kwotą alimentów . Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej Ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Podstawę materialnoprawna podjętych w niniejszej sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zawiera definicje ustawową pojęcia "nienależnie pobrane świadczenie". Zgodnie z tym przepisem nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Natomiast zgodne z art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Natomiast w myśl art. 23 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu. W ocenie organów orzekających w niniejszej sprawie powyższa regulacja prowadzi do wniosku, iż uzyskanie jakiejkolwiek kwoty tytułem alimentów oznacza brak podstaw do pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W ocenie składu orzekającego organy stosując wyżej wskazane przepisy zastosowały niewłaściwą wykładnię art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ dokonując wykładni powyższego przepisu winien mieć na względzie cel, któremu służy niniejsza ustawa oraz pozostałe przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W tym miejscu należy zauważyć, iż zgodnie z preambułą do ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów celem ustawy jest wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania zasądzonych alimentów. Wobec powyższego organ dokonując wykładni art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów winien mieć na uwadze cel jaki przyświecał ustawodawcy przy uchwalaniu ustawy. W tym miejscu powtórzyć należy, iż zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Co prawda ustawodawca w ustawie nie wskazał, o jakie alimenty chodzi. Nie określił czy mają być one pobierane w wysokości w jakiej przysługują czy może niższej, czy chodzi o alimenty zaległe czy bieżące. To jednakże powyższe nie uzasadnia stanowiska organu. O jakie alimenty chodzi w ocenie Sądu wynika z innych przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a w szczególności z art. 2 pkt. 2 i art. 9 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 11 cyt. ustawy. Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo. Natomiast w myśl art. 2 pkt. 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów za osobę uprawnioną uznaje się osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Co należy rozumieć pod pojęciem bezskutecznej egzekucji wyjaśnia art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów , zgodnie z którym jest to m.in. egzekucja, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Mając na uwadze, że egzekucja bezskuteczna zachodzi, gdy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących alimentów, to w takiej sytuacji o nienależnie pobranym świadczeniu w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów może być mowa, gdyby w okresie, gdy były wypłacane świadczenia z funduszu, skarżąca ( jej dzieci) otrzymały alimenty w wysokości odpowiadającej pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących alimentów. Natomiast w sytuacji gdy skarżąca otrzymała niepełne alimenty, to obowiązkiem organu wydającego decyzję na podstawie art. 23 ust. 2 i 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów było określenie wysokości świadczenia podlegającego zwrotowi poprzez porównanie kwoty otrzymanych przez wierzyciela alimentacyjnego w danym okresie alimentów z kwotą tych świadczeń przysługujących w stosunku miesięcznym . Ponadto w ocenie Sądu z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, że uprawniony musi jednocześnie pobierać świadczenia z dwóch źródeł: z instytucji wypłacającej świadczenie w trybie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz od dłużnika. Przy czym podnieść należy, iż jednoczesność oznacza również tożsamość okresu, za który obydwa świadczenia wypłacono. Powyższe prowadzi do uznania, iż świadczenie wypłacane w trybie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów może być uznane za świadczenie jednocześnie wypłacane, gdy opiewa na ten sam okres, co otrzymane alimenty. Odmienna wykładnia przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów mogłaby doprowadzić do sytuacji, iż osoba uprawniona do alimentów zostałaby pozbawiona przysługujących jej świadczeń także wtedy gdy pobrane alimenty będą stanowiły spłatę zaległych alimentów przysługujących za okres przed przyznaniem świadczenia z funduszu alimentacyjnego tzn. otrzymałby zaległości alimentacyjne już w okresie pobierania świadczenia z ustawy o pomocy uprawnionym, ale zaległości alimentacyjne nie dotyczyłyby okresu, na który przyznano świadczenie. W tym miejscu wskazać należy, iż zgodnie z art. 451 § 1 Kodeksu cywilnego dłużnik mający względem tego samego wierzyciela kilka długów tego samego rodzaju może przy spełnieniu świadczenia wskazać, który dług chce zaspokoić. Jednakże to, co przypada na poczet danego długu, wierzyciel może przede wszystkim zaliczyć na związane z tym długiem zaległe należności uboczne oraz na zalegające świadczenia główne. Natomiast w myśl § 3 art. 451 Kodeksu cywilnego w braku oświadczenia dłużnika lub wierzyciela spełnione świadczenie zalicza się przede wszystkim na poczet długu wymagalnego, a jeżeli jest kilka długów wymagalnych - na poczet najdawniej wymagalnego. Z powyższej regulacji wynika, iż w razie braku oświadczeń wierzyciela i dłużnika zapłacone alimenty należałoby zaliczyć jako zapłatę alimentów najdawniej wymagalnych. W przedmiotowej sprawie Sąd nie podziela poglądu skarżącej, iż kwota 100 zł nie stanowi zapłaty alimentów. Co prawda w treści przekazu nie wskazano, iż kwota ta stanowi spłatę alimentów ale z przeprowadzonego wywiadu alimentacyjnego, który doręczono również skarżącej, wynika, że skarżący przekazuje skarżącej wyłącznie alimenty. Organ rozpoznając sprawę ponownie wobec uznania, iż kwota 100 zł stanowiła zapłatę alimentów winien dokładnie ustalić czy zapłata powyższej kwoty stanowiła zapłatę bieżących alimentów czy też stanowiła spłatę zaległych alimentów należnych skarżącej za okres przed przyznaniem świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W razie ustalenia, iż dłużnik alimentacyjny posiada jeszcze zaległości alimentacyjne wobec skarżącej, to należy uznać, że zgodnie z wyżej wskazanymi przepisami stanowiło ono spłatę zaległych alimentów. W ocenie Sądu na przeszkodzie w przyjęciu powyższej wykładni nie stoi art. 28 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który reguluje kolejność zaspokojenia roszczeń z kwot uzyskanych w drodze egzekucji, a nie kwestie spłaty długu do rąk własnych wierzyciela. Dopiero po dokonaniu powyższych ustaleń, organ mając wytyczne wynikające z niniejszego uzasadnienia, podejmie rozstrzygnięcie w sprawie. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c Ppsa orzekł jak w sentencji wyroku. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 Ppsa.