II FZ 208/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J.L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 sierpnia 2010 r. sygn. akt III SA/Wa 1319/10 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J.L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 31 marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych za styczeń 2005 r. postanawia oddalić zażalenie. W sprawie ze skargi J.L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 31 marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego dotyczącego nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych, skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi. W odpowiedzi na powyższe wezwanie J.L. złożył pismo zatytułowane "zażalenie", które zgodnie z jego treścią zostało potraktowane jako wniosek o przyznanie prawa pomocy. W piśmie tym Skarżący wskazał na swą złą sytuację majątkową, której powodem jest nie wypłacenie przez pracodawcę – I. Sp. z o.o. - wynagrodzeń w łącznej wysokości ponad 500.000 zł z odsetkami. Wnioskodawca jest największym wierzycielem spółki, a jednocześnie zmuszony jest do płacenia w jej imieniu zobowiązań podatkowych. Dłużnik od stycznia 2006 r. nie wydał skarżącemu świadectwa pracy, co uniemożliwia mu podjęcie pracy zgodnie z kwalifikacjami. Wskazał również, że złożył do WSA w Warszawie około 10 skarg. Niemożność wniesienia opłat może uniemożliwić skarżącemu dochodzenie swoich racji na drodze prawnej. Pismem z 29 czerwca 2010 r. Referendarz Sądowy wezwał skarżącego do złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF oraz do dostarczenia dokumentów źródłowych obrazujących jego sytuację majątkową. W nadesłanym na powyższe wezwanie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych skarżący podał, że wraz z żoną – D.L., prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W skład majątku skarżącego wchodzi mieszkanie o powierzchni 30 m2. Żona wnioskodawcy również jest właścicielką mieszkania o powierzchni 62 m2 oraz garażu. Skarżący podał, że przysługuje mu wierzytelność względem pracodawcy w wysokości ok. 560.000,- zł z tytułu zaległego wynagrodzenia. Na majątku skarżącego ciąży kredyt hipoteczny w wysokości 35.000,- zł. Skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. Aktualnie nie uzyskuje żadnych dochodów z tytułu umowy o pracę/ umowy zlecenia. W piśmie z dnia 8 lipca 2010 r. skarżący wyjaśnił że w związku z zakończeniem umowy zlecenia nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Obecnie poszukuje pracy. Przedstawił wydatki na utrzymanie mieszkania – opłaty miesięczne około 330 zł (woda, ścieki, fundusz remontowy i fundusz eksploatacyjny, abonament c.o.). Dodatkowo w okresie zimowym ponosi dodatkowe opłaty za c.o. w wysokosć 250 zł miesięcznie. Nadesłał wyciąg z rachunku bankowego. Referendarz sądowy postanowieniem z 29 lipca 2010 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, stwierdzając, iż wnioskodawca nie przedstawił żądanych dokumentów obrazujących jego sytuację materialną. W sprzeciwie na ww. postanowienie skarżący podniósł, iż z uwagi na brak wydania przez dłużnika świadectwa pracy, nie może podjąć pracy jak również nie może zarejestrować się jako osoba bezrobotna. Skarżący podkreślił również, że ciąży na nim zadłużenie z tytułu kredytu w Banku M. w wysokości ok. 800 zł miesięcznie z tytułu kredytu hipotecznego. Od czerwca 2003 r., pracując w firmie dłużnika, nie otrzymywał wynagrodzenia za pracę, co zostało stwierdzone przez Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 13 października 2009 r. Ponadto skarżący wskazał, iż jedynym źródłem utrzymania rodziny jest emerytura jego żony, która wynosi 1900 zł i jest zajęta z tytułu zaległości wobec ZUS, co powoduje, że wypłacana emerytura jest w wysokości 1355 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Sąd wskazał, że skarżący nie wywiązał się z nałożonego na niego obowiązku współdziałania z Sądem w zakresie ustalenia podstawy faktycznej wnioskowanego uprawnienia procesowego. Skarżący nie przedłożył do akt sprawy wskazanych w wezwaniu z dnia 29 czerwca 2010 r. zeznań podatkowych własnych oraz żony za lata 2008-2009. Skarżący nie wyjaśnił jakie dochody uzyskał z umowy zlecenia, powołując się na jej zakończenie w dniu 31 maja 2010 r. Przedstawionym w stopniu częściowym wyciągom z rachunków bankowych Sąd pierwszej instancji odmówił wiarygodności. Ponadto skarżący nie wyjaśnił w jaki sposób korzysta z dwóch mieszkań, będących odrębną własnością skarżącego oraz jego żony. W tych okolicznościach sprawy, Sąd uznał, że zaistnienie przesłanek przyznania prawa pomocy nie zostało przez skarżącego wykazane. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie (pismo z dnia 8 września 2010 r.), w którym podniósł, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. zajął prawa majątkowe na poczet zaległości podatkowych I. Sp. z o.o.. Również bank P. S.A. wystawił tytuły egzekucyjne na łączną kwotę ponad 90.000,- zł. Wyjaśnił, że w jednym z należących do niego mieszkań zamieszkuje jego córka, która jest nieuleczalnie chora. Mieszkanie należące do żony zostało zajęte w sierpniu 2010 r. przez komornika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest finansowanie z budżetu państwa kosztów postępowania sądowego prowadzonego przez stronę. Zagwarantowanie osobom dochodzącym sądowej ochrony swych praw możliwości skorzystania z wymiaru sprawiedliwości w sytuacji braku środków finansowych stanowi urzeczywistnienie zarówno przepisu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przewidującego prawo do sądu, jak i bardziej ogólnego art. 2 Konstytucji RP, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Właśnie zasady sprawiedliwości społecznej wymagają, by finansować ze środków Skarbu Państwa udział w postępowaniu sądowym osób, które nie posiadają na ten wystarczającego zabezpieczenia finansowego. Przewidując omawiane uprawnienie procesowe, ustawodawca ma prawo kształtować reguły jego przyznawania, a skorzystanie z niego może mieć miejsce jedynie w granicach przez prawo określonych. W wypadku wniosku osoby fizycznej o częściowe zwolnienie od kosztów postępowania, ustawowa regulacja instytucji prawa pomocy przewiduje, że przerzucenie tych kosztów na Skarb Państwa, może nastąpić tylko pod warunkiem wykazania przez ubiegającego się o powyższe uprawnienie, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl jednolicie przyjętej w orzecznictwie sądów administracyjnych interpretacji art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2002 r. Nr 153 Poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), to wnioskodawca ma podjąć starania w celu, co najmniej uprawdopodobnienia zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Sąd, jako organ stosujący prawo w sprawie wpadkowej, w przypadku wątpliwości co do sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jest na mocy art. 255 P.p.s.a. ustawowo upoważniony do żądania od wnioskodawcy określonych dokumentów źródłowych. Przyznanie prawa pomocy może nastąpić jedynie wtedy, gdy w postępowaniu incydentalnym ustalono w sposób nie budzący wątpliwości istotne dla sprawy wpadkowej okoliczności faktyczne. Nie wywiązanie się z obowiązków przez wnioskodawcę stanowi przesłankę do odmowy przyznania uprawnienia. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanego zażalenia, Naczelny Sad Administracyjny stwierdza, że nie zasługuje ono na uwzględnienie. Okoliczności sprawy wpadkowej zawisłej przed Sądem pierwszej instancji, obligowały ten Sąd do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca nie wywiązał się z obowiązku przedstawienia wskazanych w wezwaniu dokumentów, na podstawie których byłoby możliwe ustalenie jego możliwości finansowych. Sąd, będąc w zakresie instytucji prawa pomocy dysponentem środków publicznych, nie może podejmować decyzji o ich wydatkowaniu, na podstawie niejasnego stanu faktycznego sprawy wpadkowej. Same oświadczenia wnioskodawcy, nie poparte stosownymi dokumentami źródłowymi nie mogą stanowić wyłącznej podstawy przyznania wnioskowanego uprawnienia procesowego. Skoro skarżący nie przedstawił żądanych dokumentów, słusznie Sąd pierwszej instancji uznał, że możliwości majątkowe wnioskodawcy nie zostały przez niego wykazane, co z kolei uniemożliwiało sądowi merytoryczną ocenę wniosku. W tym stanie rzeczy wniosek podlegał oddaleniu. Przeprowadzona w niniejszym postępowaniu zażaleniowym kontrola postanowienia Sądu pierwszej instancji, wykazała, że sąd ten wydając zaskarżone postanowienie nie uchybił przepisom ustawy. To z kolei prowadzi Naczelny Sąd Administracyjny do oddalenia zażalenia na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.