II OZ 904/11

Dnia 11 października 2011 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 11 października 2011 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 lipca 2011 roku sygn. akt II SA/Gd 134/11 o odmowie przyznania prawa pomocy B.M. w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi B.M. i T.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] listopada 2010 roku Nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 21 lipca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił B.M. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi B.M. i T.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] listopada 2010 r. w przedmiocie warunków zabudowy. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia 15 kwietnia 2011 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wskazała, że od wielu miesięcy jest jedyną osobą w rodzinie, która otrzymuje wynagrodzenie. Średnie zarobki wynoszą ok. 1800 zł netto miesięcznie. Natomiast wydatki poniesione w kwietniu 2011 r. wyniosły 1271,15 zł. Na życie pozostała kwota 528,85 zł. Wnioskodawczyni wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem, który według oświadczenia pozostaje bez pracy. Wnioskodawczyni załączyła do wniosku zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia za okres trzech miesięcy oraz potwierdzenia dokonania opłat na wskazaną we wniosku kwotę. Sąd I instancji wskazał także, że referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 18 kwietnia 2011 r. wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń. W dniu 31 maja 2011 r. wpłynęły do Sądu: oświadczenie wnioskodawczyni, że wraz z mężem zamieszkuje w mieszkaniu kwaterunkowym o powierzchni 28,48 m2 oraz posiadają działkę w Karwieńskich Błotach o powierzchni 462 m2. Mąż skarżącej oświadczył, że nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, korzysta z ubezpieczenia zdrowotnego żony. Skarżąca oświadczyła, że sporadycznie korzysta z pomocy rodziny, czasem jest to wsparcie finansowe, a czasem pożyczka. Mąż skarżącej, wedle oświadczenia, nie podejmuje prac dorywczych. Rodzina posiada samochód osobowy marki Mazda 32F rok prod. 1999, zakupiony w 2002 r. o wartości 8 tys. zł. Z zeznania podatkowego małżonków wynika, że łączny dochód wyniósł 32 609,65 zł, w tym ze stosunku pracy 31031,37 zł oraz z innych źródeł 1578,28 zł. Z wyciągu z rachunku bankowego wynika, że po stronie wpływów pojawia się wynagrodzenie za pracę wnioskodawczyni, wpłaty syna w kwocie 551 zł w każdym miesiącu, wpłaty prywatne w kwocie 222 zł oraz wpłata gotówkowa w wysokości 1000 zł dokonana przez wnioskodawczynię w dniu 4 maja 2011 r. Dokonując analizy sytuacji materialnej skarżącej Sąd I instancji uznał, że nie uzasadnia ona przyznania stronie tego prawa. Pozostawanie przez męża skarżącej osobą bezrobotną i tym samym pozostawanie na wyłącznym utrzymaniu żony, nie może w żadnej mierze przemawiać za uwzględnieniem wniosku. Tym bardziej, że ze złożonego oświadczenia nie wynika, aby wiek lub stan zdrowia uniemożliwiał podjęcie przez niego jakiegokolwiek zatrudnienia. Nie wynika również, aby poszukiwał on bezskutecznie pracy. Nie jest to też okoliczność, którą można postrzegać jako niezawiniony brak środków po stronie skarżącej na prowadzenie sprawy sądowo-administracyjnej. W takiej sytuacji i przy uzyskiwanych miesięcznych dochodach, około 1800 zł netto miesięcznie (na dwie osoby), skarżąca jest w stanie również ponosić koszty utrzymania samochodu osobowego. Pomimo, że jest to pojazd dwunastoletni, to jednak generuje on koszty utrzymania związane z koniecznością zapłaty składki obowiązkowego ubezpieczenia, dokonywania przeglądów technicznych i ponoszenia kosztów jego eksploatacji (choćby koszt zakupu paliwa). Ponoszenie tych kosztów jest wyłączną decyzją skarżącej i jej męża, natomiast w żaden sposób nie może uzasadniać przerzucenia kosztów niniejszej sprawy sądowej i kosztów pełnomocnika z urzędu na Skarb Państwa, a tym samym innych podatników. Skarżąca jest również właścicielką nieruchomości - działki położonej w Karwieńskich Błotach. W ocenie Sądu I instancji B.M. nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sytuacja skarżącej nie jest na tyle zła, aby skarżąca nie mogła partycypować w kosztach postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla siebie i swojego męża. Wprawdzie otrzymywane przez nią wynagrodzenie jest średniej wysokości, ale winno wystarczać na pokrycie kosztów związanych z podstawowym utrzymaniem rodziny. Z analizy przedłożonych rachunków wynika, że wpływają na nie i są rozdysponowane środki finansowe. Ponadto nie wskazują one, aby skarżąca wypłacała te środki lub w oparciu o nie dokonywała np. zakupów żywnościowych czy innych rzeczy pierwszej potrzeby, co może świadczyć o posiadaniu przez rodzinę dodatkowego źródła dochodu. Podnoszona zaś przez skarżącą okoliczność "pożyczki rodzinnej" nie została wykazana. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca. Wskazała, że okoliczność, że radzi sobie z bieżącymi wydatkami nie powinna jej obciążać i działać na jej niekorzyść. Wyjaśniła, że przedłożyła dokumenty zgodnie z wezwaniem Sądu, więc nie powinna ponosić negatywnych konsekwencji nieprzedłużenia dokumentów, do których nie była wzywana. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. - wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. Użyte w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek czy choćby pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z kolei stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak już wyżej wskazano to Sąd I instancji zobowiązany był dokonać oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy na podstawie przedstawionych dokumentów i akt sprawy. Ocena ta powinna być przeprowadzona wyłączenie pod kątem przesłanek przyznania prawa pomocy. Analiza przedstawiona przez Sąd I instancji tych warunków nie spełnia. Poza sporem w niniejszej sprawie są dochody osiągane przez skarżącą. Nie ulega też wątpliwości, że dochód około 1800 zł miesięcznie nie jest dochodem wysokim. Sąd I instancji nie był natomiast uprawniony do przeprowadzenia oceny powodów czy też przesłanek, dla których mąż skarżącej pozostaje bezrobotny. Wniosek dotyczy skarżącej, a brak dochodów jej męża oceniany jest wyłącznie w zakresie wpływu na ogólny dochód gospodarstwa domowego. Nie jest ponadto rolą Sądu sugerowanie stronie postępowania, że dla pokrycia kosztów postępowania konieczne jest podjęcie przez nią pracy zarobkowej ani też prowadzenie analizy wpływu "zawinienia" strony na jej sytuację majątkową. Sąd I instancji przyjął również za okoliczność uzasadniającą odmowę przyznania prawa pomocy, przypuszczenie, że skarżący posiadają dodatkowe źródło dochodu. Okoliczność ta nie znajduje żadnego potwierdzenia w aktach sprawy. Skarżąca przedstawiła zeznanie podatkowe, a także aktualne zaświadczenie o dochodach. Dokumenty te powinny być wystarczające dla dokonania oceny dochodów skarżącej. Sąd I instancji doszedł do przekonania, że skarżąca nie wypłaca pieniędzy z konta bankowego, a więc, że z innych źródeł ponosi koszty bieżącego utrzymania. Założenie powyższe jest błędne. Skarżąca w każdym miesiącu dokonuje przelewu znacznej części wynagrodzenia na rachunek karty płatniczej, z którego to rachunku mogą być ponoszone koszty zakupów żywności czy innych produktów bieżącego utrzymania. Okoliczności tej Sąd I instancji nie uwzględnił i nie zweryfikował. Błędne jest również założenie Sądu I instancji, że ponoszenie kosztów utrzymania samochodu jest wyłączną decyzją skarżącej i jej męża, natomiast w żaden sposób nie może uzasadniać przerzucenia kosztów niniejszej sprawy sądowej i kosztów pełnomocnika z urzędu na Skarb Państwa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrzymywanie 12-letniego samochodu nie należy uznawać za zbędny luksus, który sytuuje skarżących w gronie osób majętnych, a do takiego stwierdzenie sprowadza się ocena Sądu I instancji. Trudno też oczekiwać, by w krótkim czasie koniecznym dla uiszczenia kosztów sądowych skarżący poczynili próby wyprzedania całości bądź części swojego majątku (samochodu czy niewielkiej działki). Rozpoznając ponownie wniosek skarżącej Sąd I instancji zobowiązany będzie wezwać skarżącą do udokumentowania z jakich środków ponosi ona koszty bieżącego utrzymania. Sąd I instancji uwzględni również przedstawioną wyżej ocenę prawną w zakresie analizy możliwości płatniczych skarżącej i jej męża. Ponowne rozpoznanie wniosku nie powinno być przy tym ograniczone wyłącznie do spełnienia przez skarżącą warunków otrzymania prawa pomocy w zakresie całkowitym, lecz również w zakresie częściowym. Z tych względów i na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.