II FZ 603/10

Dnia 16 grudnia 2010 roku Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Anna Świderska po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2010 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 24 września 2010 roku sygn. akt I SA/Rz 479/10 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi L. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 24 maja 2010 roku nr [...], w przedmiocie: umorzenia postępowania kontrolnego postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 24 września 2010 r., w sprawie sygn. akt I SA/Rz 479/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił L. O. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach orzeczenia sąd wskazał, że w uzasadnieniu zgłoszonego wniosku o przyznanie prawa pomocy podatniczka podała, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, co zaś się tyczy posiadanego majątku, to oprócz domu o pow. 200 m2 nie posiada żadnych przedmiotów wartościowych, nieruchomości ani zasobów pieniężnych. Oświadczyła także, że od marca 2010 r. jest osobą bezrobotną, pobierającą z tego tytułu zasiłek w wysokości 570 zł brutto miesięcznie. Na wezwanie do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że aktualnie zamieszkuje w K. wraz z byłym mężem, w mieszkaniu należącym do jego przyjaciela. Zamieszkuje tam nieodpłatnie, nie jest więc w stanie przedstawić jakichkolwiek rachunków związanych z utrzymaniem. Odnośnie domu w S. oświadczyła, że w związku z tym, że nie przebywa w tym domu na co dzień, koszty jego utrzymania są minimalne. Wskazała także, że jest właścicielką samochodu osobowego marki Porsche, rok produkcji 2006, jednakże, nie może on być sprzedany, ze względu na konieczność dokonania naprawy i fakt zajęcia przez prokuratora. Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie podkreślając, iż złożone przez nią w toku postępowania oświadczenia dotyczące jej sytuacji rodzinnej i majątkowej są ze sobą sprzeczne nadto nie ponosi ona obecnie żadnych miesięcznych wydatków eksploatacyjnych, a posiadany przez nią znacznej wartości majątek nieruchomy może stanowić dodatkowe źródło dochodów. Pismem z dnia 21 września 2010 r. skarżąca wniosła sprzeciw od przedmiotowego postanowienia. Podkreśliła, że nie prowadzi z byłym mężem wspólnego gospodarstwa domowego, chociaż razem zamieszkują. Poza tym w świetle prawa nie mogą się oni wspierać finansowo jako obcy ludzie. Podkreśliła także, że nie jest w stanie sprzedać samochodu, natomiast na wynajem domu nie ma chętnych. Rozpoznając sprzeciw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że strona nie wykazała, że spełnia przesłanki o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ponieważ złożone przez nią oświadczenie jest niepełne i niewiarygodne, a ponadto skarżąca, biorąc pod uwagę jej stan majątkowy, nie jest pozbawiona możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów sądowych. L. O. podała bowiem, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, po czym w dodatkowym oświadczeniu poinformowała, że zamieszkuje nieodpłatnie, wraz z byłym mężem, w mieszkaniu jego przyjaciela. Fakt rozwiązania przez rozwód małżeństwa skarżącej nie stoi na przeszkodzie wzajemnego wspierania się byłych małżonków, nie wyklucza także możliwości prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, co zdaje się sugerować skarżąca w treści sprzeciwu. Poprzez wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego należy bowiem rozumieć współdziałanie w zakresie zaspokajania codziennych potrzeb, w szczególności w zakresie ponoszenia kosztów utrzymania, a także prowadzenia domu, obejmującego również wykonywanie związanych z tym czynności faktycznych. Skarżąca zaprzeczając, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z byłym mężem, nie przedłożyła żadnych rachunków, dokumentujących ponoszenie przez nią z tego tytułu jakichkolwiek wydatków. Nie przedstawiła także rachunków dokumentujących fakt ponoszenia kosztów związanych z utrzymaniem domu w S., będącego jej własnością. Wobec powyższego złożone przez nią oświadczenie jest niepełne i nie pozwala na określenie jej rzeczywistych możliwości finansowych. Fakt posiadania znacznej wartości majątku nieruchomego w ocenie WSA daje skarżącej możliwość pozyskania środków na pokrycie kosztów postępowania, chociażby jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, albo stanowiąc przedmiot umowy najmu. Na podstawie twierdzeń skarżącej i przedstawionych dokumentów nie można stwierdzić obiektywnie, że nie jest ona w stanie uiścić kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla swojego utrzymania, zwłaszcza że wpis w przedmiotowej sprawie wynosi 200 zł. Nie jest on więc w takiej wysokości, która uniemożliwiałaby skarżącej jego uiszczenie. Na powyższe postanowienie L. O. wniosła zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się jego uchylenia. W uzasadnieniu powtórzyła, że mimo, że zamieszkuje z byłym mężem to nie prowadzą wspólnych finansów. Wskazał, że obecnie źródłem jej utrzymania jest praca społecznego kuratora sądowego, za którą otrzymuje ryczał w wysokości 450 zł miesięcznie. Powtórzyła także argumentację prezentowaną w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego wskazującą na brak możliwości wynajęcia domu na wsi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a.. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona domagająca się przyznania prawa pomocy w pierwszej kolejności powinna sama zabezpieczyć na ten cel stosowne środki, czyli właściwie zaplanować swe wydatki oraz poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero, gdy jej majątek i dochody nie pozwalają na poczynienie oszczędności lub gdy pomimo dokonanych oszczędności nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania, można zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy w pełni zaakceptować rozstrzygnięcie wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie. Sąd I instancji trafnie wskazał, iż fakt rozwiązania przez rozwód małżeństwa skarżącej nie przekreśla możliwości prowadzenia przez byłych małżonków wspólnego gospodarstwa domowego. Sama skarżąca wskazała, że wspólnie z byłym mężem zamieszkuje w mieszkaniu stanowiącym własność przyjaciela męża nie ponosząc z tego tytułu żadnych opłat. Podała także, że wraz z byłym mężem próbują od nowa ułożyć sobie życie razem. Zaś w rozpoznawanym obecnie zażaleniu podniosła, że nie jest w stanie samodzielnie ponieść kosztów związanych z utrzymaniem. Rację ma skarżąca wskazując, iż przepisy prawa nie nakładają na byłych małżonków obowiązku wzajemnego wspierania się jednak z dokonanych przez Sąd I instancji ustaleń wynika, iż skarżąca wraz z byłym mężem koniecznego wsparcia udzielają sobie dobrowolnie pomagając sobie wzajemnie w ponoszeniu kosztów wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżąca, nie wskazała dochodów męża, w ogóle nie przedstawiła danych dotyczących kosztów koniecznych do zaspokojenie podstawowych potrzeb związanych z ich utrzymaniem, czym uniemożliwiła praktycznie weryfikację swoich twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej i braku jakichkolwiek środków finansowych, z których mogłoby zostać pokryte koszty procesu. W tym miejscu wskazać należy, iż o ile nie przeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postępowania skutkującą uchyleniem rozstrzygnięcia, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W rozstrzyganej sprawie niezłożenie wyczerpującego oświadczenia o źródłach oraz kosztach utrzymania podatniczki oraz posiadanie przez nią znacznej wartości majątku miało decydujący wpływ na dokonaną przez Sąd I instancji ocenę wniosku o prawo pomocy. Oceny tej wnioskodawczyni nie podważyła w złożonym zażaleniu, które stanowi jedynie polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem Sądu I instancji. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich", prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł, należy zgodzić się z Sądem I instancji, że skarżąca będąc właścicielką znacznej wartości majątku ruchomego i nieruchomego nie należy do tego kręgu podmiotów. Z tych względów, uznając, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji