I OSK 1980/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Irena Kamińska, Sędzia NSA Monika Nowicka, Sędzia del. WSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Krakowiecka, po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 sierpnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1198/10 w sprawie ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1198/10 oddalił skargę T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy: W dniu [...] lutego 2010 r. T. W. złożył wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego od dnia 1 września 2008 r. Do wniosku załączył orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie z dnia [...] lutego 2010 r., z którego wynika, że został zaliczony do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu tym wskazano również, że niepełnosprawność istnieje od dzieciństwa. Decyzją Prezydenta m. st. Warszawy z dnia [...] marca 2010 r. przyznano T. W. zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł miesięcznie bezterminowo, począwszy od 1 września 2008 r. W odwołaniu od powyższej decyzji T. W. zakwestionował datę przyznania świadczenia. W jego ocenie uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego powstało nie później niż 1 grudnia 1984 r., a zatem zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r., to ta data powinna zostać przyjęta w decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że termin, od którego przyznano świadczenie został określony zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 z późn. zm.). Ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie z dnia [...] lutego 2010 r. wynika, że wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności został złożony w dniu [...] września 2008 r., dlatego zasiłek należało przyznać od dnia 1 września 2008 r. W niniejszej sprawie brak jest podstaw do uznania, że datą początkową, od której powinien zostać przyznany zasiłek pielęgnacyjny jest data 1 września 2006 r. W ocenie Kolegium nie zostały także spełnione przesłanki z art. 24 ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który to przepis reguluje zasady ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności, jeżeli osoba niepełnosprawna uzyska ponownie orzeczenie o niepełnosprawności stanowiące kontynuację poprzedniego. T. W. nie miał ustalonego prawa do zasiłku pielęgnacyjnego; nie zachodzi zatem w jego przypadku kontynuacja otrzymywania tego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T. W. zarzucił błędne określenie w decyzji początkowej daty przyznania zasiłku pielęgnacyjnego tj. dzień 1 września 2008 roku, zamiast 1 grudnia 1984 roku. Podnosząc ten zarzut, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zobowiązanie Kolegium do określania początkowej daty świadczenia na 1 grudnia 1984 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie skarżący wniósł o wystąpienie przez Sąd z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego dotyczącym zgodności z Konstytucją art. 16 ust. 4 i art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżący jednocześnie zaznaczył, że z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 28/07, Sąd może to zagadnienie konstytucyjne rozstrzygnąć we własnym zakresie. W motywach wyroku oddalającego skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że z art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 z późn. zm.), wynika, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Sąd uznał, że skoro uprawniony złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia w dniu [...] lutego 2010 r., a orzeczenie w przedmiocie niepełnosprawności zostało wydane w dniu [...] lutego 2010 r., to oznacza, że spełnione zostały ustawowe warunki pozwalające na ustalenie prawa do zasiłku także za okres poprzedzający termin złożenia wniosku o ustalenie prawa do tego zasiłku, a więc za okres rozpoczynający się od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Organy obu instancji uwzględniły ten warunek, gdyż decyzje zostały wydane na podstawie art. 24 ust. 2a ustawy. Jednocześnie – zdaniem Sądu - organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że nie zostały spełnione przesłanki do zastosowania w sprawie art. 24 ust. 3a ustawy, gdyż T. W. nie uzyskał kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności, które stanowiłoby podstawę przyznania zasiłku pielęgnacyjnego na dalszy okres. W ocenie Sądu organy obu instancji prawidłowo wydały decyzje na podstawie art. 24 ust. 2a ustawy. Zmiana ustawy dokonana ustawą z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 223, poz. 1456) była następstwem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r., sygn. P 28/07. W uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 17 października 2008 r. (druk sejmowy nr 473) stwierdzono, że: "Zgodnie z art. 24 ust. 2 ww. ustawy w obecnym brzmieniu, prawo do wszystkich świadczeń rodzinnych, w tym zasiłku pielęgnacyjnego, ustala się począwszy od miesiąca złożenia wniosku. Do wniosku należy dołączyć orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności wydawane przez powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności. Przepisy nie przewidują szczególnego trybu ustalania po raz pierwszy prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w przypadku długotrwałej procedury związanej z uzyskaniem orzeczenia". Zatem dodając do ustawy art. 24 ust. 2a ustawodawca usunął istniejący stan niezgodności ustawy z Konstytucją. Sąd pierwszej instancji jednocześnie nie dostrzegł, aby art. 24 ust. 2a ustawy był niezgodny z Konstytucją, w szczególności z art. 2 i art. 69 Konstytucji. W skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T. W., na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – dalej P.p.s.a., podniósł zarzut naruszenia przez Sąd prawa materialnego: 1. poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 nr. 139, poz. 992 z późn. zm.) polegające na zastosowaniu, w ślad za Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Warszawie, sprzecznego z art. 2 w zw. z art. 69 Konstytucji RP przepisu ustawy, jako podstawy materialno prawnej zaskarżonego orzeczenia, co stanowi "bezzasadne tolerowanie błędu subsumcji popełnionego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie"; 2. art. 2 i art. 69 w zw. z art. 8 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez ich nieuwzględnienie w sprawie, mimo iż oddalenie skargi i utrzymanie w mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2010 r., narusza te przepisy ograniczając skarżącemu przysługujące mu prawo do zasiłku pielęgnacyjnego; 3. art. 193 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy w niniejszej sprawie art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi podstawę materialno prawną zaskarżonego wyroku, w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r. sygn. akt P 28/07, wzbudza poważne wątpliwości, co do jego zgodności z art. 2 w zw. z art. 69 Konstytucji RP, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do takiej zgodności. Skarżący kasacyjnie, na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a., podniósł także zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: art. 1 § 1 i § 2 ustawy o ustroju sądów administracyjnych z dnia 25 lipca 2002 r. (Dz. U. Nr. 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 24 ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędne wykonanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie funkcji kontrolnej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2010 r., co skutkowało przyjęciem błędnych ustaleń faktycznych, że w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowanie przepis art. 24 ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych, podczas gdy T.W. spełnił przesłanki do jego zastosowania. Powołując się na wymienione podstawy skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd, który wydał zaskarżony wyrok. Natomiast w razie zaistnienia przesłanek z art. 188 P.p.s.a., skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez ustalenie Jego prawa do zasiłku pielęgnacyjnego od dnia 1 grudnia 1984 r. do dnia 1 marca 2001 r. oraz od dnia 1 września 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r. oraz o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, które nie zostały opłacone w całości ani w części. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych został dodany ustawą z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 223, poz. 1456) w wyniku wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r. (sygn. akt: P 28/07) orzekającego o niezgodności art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 2 w zw. z art. 69 Konstytucji RP w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Uzasadniając swój wyrok Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że ustalając prawo do świadczeń rodzinnych (w tym do zasiłku pielęgnacyjnego) począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, pozostawia całkowicie bez znaczenia datę urzędowo poświadczającą wystąpienie okoliczności uprawniających do uzyskania tegoż zasiłku tj. datę wystąpienia niepełnosprawności. W związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego sygn. P 28/07, ustawodawca dodał do ustawy o świadczeniach rodzinnych art. 24 ust. 2a celem wyeliminowania niezgodności z Konstytucją RP, zasygnalizowanych przez Trybunał Konstytucyjny. W ocenie skarżącego, wbrew twierdzeniom Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, ustawodawca celu takiego nie osiągnął i w obrocie prawnym funkcjonuje znowu niezgodny z Konstytucją RP przepis prawny. Jedyną zmianę, jaką wprowadził art. 24 ust. 2a to zmiana daty, od której ustała się prawo do zasiłku pielęgnacyjnego z daty wpłynięcia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego na datę złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Ponownie, jak w przypadku art. 24 ust. 2, ustawodawca pozostawił datę ustalającą niepełnosprawność lub jej stopień całkowicie bez znaczenia, a przecież zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego to właśnie ta data winna być brana pod uwagę przy ustalaniu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Zdaniem Autora skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny, wydając zaskarżony wyrok winien posłużyć się nie art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, lecz zasadami zawartymi w Konstytucji RP a mianowicie zasadą sprawiedliwości społecznej zawartą w art. 2 w zw. z art. 69 Konstytucji RP i na podstawie art. 8 Konstytucji RP zastosować ten przepis bezpośrednio. Autor skargi kasacyjnej podniósł także, że treść art. 193 Konstytucji RP pozostawia skierowanie pytania prawnego przez sąd do Trybunału Konstytucyjnego, w sferze prawa a nie obowiązku, nie mniej jednak, zdaniem strony skarżącej, prawo to, w sytuacji wystąpienia wątpliwości, co do zgodności danego przepisu z przepisami Konstytucji RP, z możliwości przeradza się w obowiązek sądu. W niniejszej sprawie, po analizie treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt: P 28/07, art. 24 ust 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych wzbudza wątpliwości, co do jego konstytucyjności. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy o ustroju sadów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast art. 3 § 1 P.p.s.a. stanowi o obowiązku sądów administracyjnych kontroli działalności administracji publicznej i stosowaniu środków określonych w ustawie. Wyrażony w przytoczonych przepisach obowiązek kontroli działalności administracji publicznej zostaje zrealizowany jedynie wówczas, gdy orzeczenie sądu ujawni wszystkie przypadki naruszenia prawa w zaskarżonej decyzji. Zdaniem strony skarżącej, Sąd pierwszej instancji dopuścił się naruszenia w/w przepisów postępowania, gdyż nie dokonał prawidłowej kontroli decyzji Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia [...] marca 2010 r. oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2010 r. i przyjął, jako podstawę swego orzeczenia, błędnie ustalony stan faktyczny stwierdzając, że w niniejszej sprawie nie ma podstaw do zastosowania art. 24 ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. Zatem zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., wobec czego Sąd kasacyjny rozpoznawał sprawę w granicach zakreślonych zarzutami skargi kasacyjnej. Autor skargi kasacyjnej zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania. Zgodnie z utrwalonym już stanowiskiem judykatury, gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, to w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 9 marca 2005 r. sygn. akt FSK 618/04, ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 120). Nie może odnieść zamierzonego skutku zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a poprzez niedopełnienie przez Sąd ustrojowego obowiązku kontroli decyzji administracyjnej pod względem jej zgodności z prawem, czego skutkiem jest oddalenie skargi i związane z tym utrzymanie w mocy wadliwej decyzji. Celem kontroli sprawowanej przez sąd administracyjny jest ocena zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Sąd, na skutek zaskarżenia aktu lub czynności (bezczynności) organu administracji publicznej, nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie skontrolować (ocenić) działalność tego organu. Sąd administracyjny nie zastępuje zatem organu administracji publicznej i nie rozstrzyga sprawy administracyjnej, chociaż oczywiście wydaje wyrok rozstrzygający sprawę sądowoadministracyjną. Orzeczenia sądu administracyjnego, w razie uwzględnienia skargi, rozstrzygają o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu oraz zobowiązują organ administracji publicznej do określonego zachowania w toku dalszego załatwiania sprawy. Oznacza to, że sąd administracyjny rozstrzyga wprawdzie spór, lecz nie między stronami postępowania administracyjnego, a pomiędzy stronami postępowania sądowoadministracyjnego (tj. organem administracji, który wydał zaskarżony akt, a podmiotem legitymowanym do jego zaskarżenia), i tylko w zakresie obejmującym legalność zachowań prawnych organu administracyjnego. W takim tylko zakresie sprawa administracyjna staje się w postępowaniu sądowoadministracyjnym przedmiotem oceny sądu. Tak określona pozycja skarżącego powinna wpływać na sposób formułowania zarzutów pod adresem toku postępowania administracyjnego i jego wyniku w postaci aktu administracyjnego oraz wpływać na treść wniosków zawartych w skardze, składanej do sądu. Zauważyć też trzeba, że zarzuty te, o ile mają odnieść zamierzony skutek, powinny być nie tylko precyzyjnie formułowane, lecz również powinny odnosić się do zakresu kontroli sądowej, tj. wskazywać na naruszenia prawa procesowego, które w istotny sposób mogły wpłynąć na treść rozstrzygnięcia administracyjnego bądź naruszeń prawa materialnego, których niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja przez organ administracji skutkowały wadami w zakresie dokonywanej przez nie subsumcji prawnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpatrując skargę, podzielił w pełni argumentację wynikającą ze stanu faktycznego i prawnego sprawy ustaloną przez organy administracji. Stanowisko swoje Sąd oparł na analizie akt sprawy, rozpatrując ją w granicach wynikających z przedmiotu sprawy administracyjnej, a także wyjaśniając przesłanki normatywne legalności zakażonej decyzji. Sąd pierwszej instancji, podzielając stanowisko organów orzekających w sprawie, zasadnie uznał, że termin, od którego przyznano świadczenie został określony zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 z późn. zm.). Z treści orzeczenia Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie z dnia [...] lutego 2010 r. wynika bowiem, że wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności został złożony w dniu [...] września 2008 r., dlatego zasiłek należało przyznać od dnia 1 września 2008 r. W niniejszej sprawie brak jest podstaw do uznania, że datą początkową, od której powinien zostać przyznany zasiłek pielęgnacyjny jest data 1 września 2006 r. Odnosząc się do zarzutów skarżącego kasacyjnie naruszenia wskazanych norm prawa materialnego tj. art. 2, art. 8 ust. 1 i art. 69 Konstytucji RP polegające na ich niezastosowaniu, w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r. sygn. P 28/07 (OTK ZU seria A, nr 9, poz. 106), w którym Trybunał stwierdził niekonstytucyjność art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wobec tego utrata konstytucyjności przepisów nie mogła, zdaniem skarżącego, pozostawać bez wpływu na sądową ocenę prawidłowości zastosowania wskazanego przepisu przez organy w niniejszej sprawie, co powinno doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji. Udzielając odpowiedzi na pytanie prawne Trybunał uznał, że interes wnioskującego o zasiłek pielęgnacyjny jest chroniony konstytucyjnie od momentu wskazanego przez władzę publiczną w decyzji ustalającej wystąpienie niepełnosprawności. Zarzut skarżącego kasacyjnie nie może zostać uwzględniony, bowiem należy wskazać, że przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt P 28/07 ma charakter zakresowy, co oznacza, że ocena Trybunału Konstytucyjnego obejmowała stwierdzenie niekonstytucyjności art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych tylko wobec takich podmiotów, o których Trybunał wprost wypowiedział się w sentencji swojego orzeczenia tj. stwierdził, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, jest niezgodny z art. 2 w zw. z art. 69 Konstytucji RP. Ten wyrok zakresowy nie powodował jednak utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu, lecz nakazał ustawodawcy dokonanie stosownej nowelizacji tego przepisu. Wyraża on zakaz stosowania norm o treści niekonstytucyjnej, albowiem tylko te normy uległy derogacji. Natomiast nie przekreśla to możliwości odwoływania się do pozostałych norm wynikających z przepisu prawnego, które to normy nie były objęte orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że przyczyną stwierdzenia częściowej niekonstytucyjności była konieczność zapewnienia zainteresowanym prawa do świadczeń rodzinnych także wówczas, gdy osoby te ubiegając się o urzędowe potwierdzenie wymaganego stopnia niepełnosprawności, wszczynają długotrwałe postępowanie odwoławcze przed wojewódzkim zespołem (względnie przed sądem powszechnym). Takie osoby, w ocenie Trybunału Konstytucyjnego, dopiero po wielu miesiącach uzyskują niezbędne do wykazania niepełnosprawności prawidłowe, ostateczne orzeczenie (względnie wyrok sądu powszechnego). Ustalenie początkowej daty przysługiwania zasiłku pielęgnacyjnego nie powinno wówczas przypadać na dzień kompletnego udokumentowania wniosku, ale już na dzień złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności. Ustawodawca ma jedynie obowiązek wysłuchania wskazówek, rad i propozycji Trybunału zawartych w uzasadnieniach jego orzeczeń zakresowych. Nie są one wiążące, lecz mają charakter sugestii, co do sposobu nowej regulacji prawnej i uwzględnienia w niej zasad, norm i wartości konstytucyjnych, którym prawo powinno służyć. Ustawodawca może wybrać własną drogę przywrócenia stanu konstytucyjności, posłużyć się innymi środkami dostępnymi w prawie, w celu spełnienia treści wyroku. Parlament jest bowiem suwerennym i wyłącznym prawodawcą, który decyduje o kierunku oraz możliwościach wprowadzenia wskazanych przez Trybunał Konstytucyjny zmian regulacji prawnych w miejsce niekonstytucyjnych przepisów lub w celu usunięcia stanów niekonstytucyjnej interpretacji przepisów (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 2009 r., III PZP 2/09, OSNC 2010, nr 7-8, poz. 97 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 kwietnia 2010 r., IV CO 37/09, OSNC 2010, nr 12, poz. 166). W wykonaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego, ustawą z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 223, poz. 1456), została dokonana nowelizacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w wyniku której w art. 24 został dodany ustęp 2a stanowiący, że: "Jeżeli osoba w okresie trzech miesięcy od wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności złoży wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności". Nowelizacja ta usunęła wątpliwości, co do konstytucyjności (zwłaszcza w odniesieniu do art. 69 Konstytucji) zawartej w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasady, zgodnie z którą świadczenie rodzinne przysługuje począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Zasada ta w odniesieniu do świadczeń uzależnionych od wcześniejszego orzeczenie o niepełnosprawności poprzez art. 24 ust. 2a uległa takiej modyfikacji, że wnioskodawca nie jest już obciążany odpowiedzialnością za błędy i opieszałość organów orzekających o niepełnosprawności. Ponadto rozwiązanie to zdaniem Sądu jest też zgodne z, wyrażoną w preambule Konstytucji, zasadą pomocniczości. W świetle tej zasady wynikający z art. 69 Konstytucji RP obowiązek władz publicznych pomocy osobom niepełnosprawnym oznacza konieczność wspierania przez Państwo osób niepełnosprawnych, a nie obowiązek zastąpienia osób niepełnosprawnych (lub ich ustawowych przedstawicieli) w staraniach o zabezpieczenie egzystencji, przysposobienie do pracy, czy komunikacji społecznej. Nie można także podzielić zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisu art. 193 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie. Zgodnie z art. 193 Konstytucji RP: "Każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne, co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem". Przepis ten ma na celu usunięcie wątpliwości, co do konstytucyjności aktu normatywnego mającego być podstawą orzeczenia sądowego w danej sprawie. Możliwość wystąpienia z pytaniem prawnym wymaga rozważenia charakteru zależności rozstrzygnięcia sprawy toczącej się przed pytającym sądem od "odpowiedzi na pytanie prawne". Wystąpienie przez skład orzekający z pytaniem do Trybunału Konstytucyjnego może mieć miejsce wówczas, gdy od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem, przy czym ocena, czy taka sytuacja zachodzi jest pozostawiona uznaniu sądu i na gruncie konkretnej sprawy skład orzekający ocenia, czy zachodzi taka konieczność. Sąd administracyjny - rozpoznając sprawę - tylko po powzięciu uzasadnionych wątpliwości może uznać za zasadne przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego od odpowiedzi, na które zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Przy czym trzeba podkreślić, że chodzi tu o uzasadnione wątpliwości sądu, a nie skarżącego. Skarżący nie ma uprawnienia do skutecznego domagania się przedłożenia przez sąd pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu, a zarzut skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego poprzez niewystąpienie przez Sąd pierwszej instancji w pytaniem prawnym nie może być uznany za jej usprawiedliwioną podstawę. W ocenie Sądu kasacyjnego Sąd pierwszej instancji zasadnie nie dostrzegł wątpliwości, co do konstytucyjności kwestionowanych przez autora skargi kasacyjnej przepisów art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wspomnianej wyżej zależności odpowiedzi na pytanie prawne na rozstrzygnięcie sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela również stanowisko Sądu pierwszej instancji, że w niniejszej sprawie brak było podstaw do uznania, że datą początkową, od której skarżącemu powinien zostać przyznany zasiłek pielęgnacyjny, jest data 1 września 2006 r. Nie zostały bowiem spełnione przesłanki z art. 24 ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzimych, który reguluje zasadę ustalania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności, jeżeli osoba niepełnosprawna uzyska ponownie orzeczenie o niepełnosprawności stanowiące kontynuację poprzedniego. W takim przypadku prawo do świadczenia ustala się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym osoba złożyła wniosek o kontynuację świadczenia rodzinnego. Celem omawianej regulacji jest zapewnienie ciągłości prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osobom, które uzyskały orzeczenie o kontynuacji stanu niepełno sprawności. Zgodnie z orzeczeniem z Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie z dnia 15 stycznia 2007 r. skarżący został zaliczony do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, przy czym ustalono, że stopień niepełnosprawności ma charakter trwały i orzeczenie wydaje się na stałe, stopień niepełnosprawności datuje się od 15 stycznia 2007 r., zaś niepełnosprawność istnieje od 1992 r. W okresie obowiązywania tego orzeczenia T. W. nie miał ustalonego prawa do zasiłku pielęgnacyjnego; nie zachodzi zatem w jego przypadku kontynuacja otrzymywania tego świadczenia. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 ustawy P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. W wyroku nie orzeczono o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez Wojewódzki Sad Administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 P.p.s.a. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielanej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.