II FZ 733/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. Sp. z o. o. w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 października 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 511/10 w sprawie ze skargi G. Sp. z o. o. w G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 22 marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej płatnika z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 20 października 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 511/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi G. Sp. z o. o. w G. (zwanej dalej: spółką) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 22 marca 2010 r. w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej płatnika z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że spółka nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy, poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych w pełnej wysokości. Skarżąca nie wykonała bowiem wezwania z dnia 5 lipca 2010 r., tj. nie nadesłała zaświadczenia z urzędu skarbowego o niezłożeniu zeznania podatkowego za ostatni rok podatkowy, ewentualnie odpisu sprawozdań finansowych za ostatni rok obrotowy, kopii zgłoszenia NIP-2 z załącznikiem B wraz z aktualizacjami, wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne z ostatnich trzech miesięcy, dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy. Uznał, że trudno zweryfikować twierdzenie skarżącej, że nie prowadzi ona żadnej dokumentacji księgowej, bowiem nienadesłanie pozostałych dokumentów źródłowych wymienionych w zarządzeniu pozbawiło Sąd rozpoznający wniosek możliwości dokonania wnikliwej i rzetelnej analizy kondycji finansowej i możliwości płatniczych strony. Drugiej z powołanych przez stronę okoliczności – tj. urlopu księgowej – nie można, w ocenie WSA, uznać za jakąkolwiek przeszkodę w nadesłaniu żądanych dokumentów. Po pierwsze – fakt ten nie został w żaden sposób wykazany, a po drugie – także przy sprzeciwie, a więc po ustaniu rzekomej przeszkody, skarżąca nie przedłożyła żądanych dokumentów. Sąd stwierdził, ze art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej p.p.s.a.) nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w tym zakresie, albowiem instytucja prawa pomocy ma zagwarantować prawo do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na ponoszenie występujących w sprawie opłat, do których zalicza się również należny od wniesionej skargi wpis. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest dopuszczalne. W ocenie WSA, nawet jeżeli spółka istotnie boryka się z problemami finansowymi, to nie zmienia to faktu, że jej kompleksowa sytuacja pozostaje nadal Sądowi nieznana, a wyrywkowe informacje, wynikające z bilansu na 31 grudnia 2008 r., które przy pełnym obrazie stanu finansów spółki mogłyby stanowić punkt odniesienia przy dokonywaniu oceny zasadności wniosku, w niniejszej sprawie nie mogły stanowić skutecznego argumentu. W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka zaskarżyła je w całości i wniosła o jego o uchylenie oraz rozpoznanie sprawy z uwagi na fakt, że zażalenie jest oczywiście uzasadnione, ewentualnie o uchylenie postanowienia oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Strona wskazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Okoliczności uzasadniające takie twierdzenie zostały wykazane przez nią we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wartość bowiem środków trwałych według bilansu za 2008 r. wynosiła 0 zł, rok 2008 zamknięty był stratą w wysokości 3.307,10 zł, a spółka nie posiada rachunków bankowych. Ponadto w latach ubiegłych prowadzona przez spółkę działalność gospodarcza nie przynosiła zysku ze względu na nieprowadzenie działalności operacyjnej oraz brak aktywów trwałych, w związku z czym strona nie ma zdolności kredytowej i możliwości pozyskania środków pieniężnych z kredytu (pożyczki), czy z innych źródeł. Natomiast złożenie przez skarżąca dodatkowych dokumentów, których zażądał Sąd w wezwaniu z dnia 5 lipca 2010 r., nie było możliwe z przyczyn wskazanych we wniosku o przedłużenie terminu do wykonania zobowiązania. Możliwość ta zaktualizowała się dopiero wraz z momentem powrotu z urlopu osoby prowadzącej księgowość spółki. Właśnie dlatego strona wniosła o przedłużenie zobowiązania Sądu. Wszelka bowiem dokumentacja, do której przedstawienia została zobowiązana spółka znajduje się (i znajdowała się w dacie doręczenia przedmiotowego zobowiązania) w posiadaniu księgowej. Od jej obecności w kraju uzależnione jest ukazanie przez skarżącą wskazanych okoliczności, a są one niewątpliwe. Nieuwzględnienie wniosku spółki o przedłużenie terminu do wykonania zobowiązania Sądu powinno być rozpatrywane w kontekście naruszenia prawa strony do sądu. W razie zaistnienia okoliczności takich jak wskazane w przedmiotowym wniosku o przedłużenie terminu, Sąd powinien przychylić się do wniosku strony, jeżeli jego uwzględnienie może się przyczynić do wyjaśnienia wszelkich wątpliwości co do okoliczności mających znaczenie dla rozpoznania wniosku. Niewątpliwie takim był wniosek złożony w piśmie z dnia 20 lipca 2010 r., który miał na celu przedłużenie terminu do złożenia dokumentów żądanych przez Sąd. Zdaniem spółki, w niniejszym postępowaniu przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie doszło do wyjaśnienia wszelkich wątpliwości, które powziął Sąd przy rozstrzyganiu wniosku o udzielenie prawa pomocy. Niezależnie od tego, że Sąd nie przedłużył terminu do złożenia dodatkowych dokumentów, należy stwierdzić, że same okoliczności wskazane we wniosku uzasadniałyby choćby częściowe zwolnienie od kosztów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Wyd. 2, Warszawa 2006, s. 504). Artykuł 252 p.p.s.a. stawia wymóg, by wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierał oświadczenie strony o stanie majątkowym i dochodowym oraz dodatkowo, gdy wniosek składa osoba fizyczna dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenia strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jak wyżej wspomniano, wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Należy również wziąć pod uwagę, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanego z ich udziałem, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Konstrukcja art. 255 p.p.s.a. ma umacniać wyjątkowość stosowania tej instytucji. Ma zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by Sąd mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Nie można jednocześnie uczynić zarzutu Sądowi dokonania nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, jeżeli strona niedopełniła ciążącego na niej obowiązku i nie podjęła współpracy z Sądem. Również należy zwrócić uwagę na obowiązek składania oświadczeń zgodnych z prawdą i wewnętrznie spójnych. Sytuacja bowiem, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, prowadzi do nie możności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie skarżąca zwróciła się do Sądu o przedłużenie terminu do złożenia dodatkowych dokumentów, jednak termin ten nie został przedłużony. Należy wskazać, że od strony należało wymagać właściwego zorganizowania pracy, tak aby możliwe było przedstawienie wymaganych pism. Nie zachowała ona jednak należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw. Nie może bowiem dochodzić do sytuacji, w której urlop księgowej uniemożliwia wykonanie zobowiązania Sądu, tym bardziej, że urlop nie jest ani zdarzeniem nagłym, ani nie dającym się przewidzieć. Należy także dodać, że ani do sprzeciwu, ani do zażalenia nie zostały dołączone żadne dokumenty, które wyjaśniałyby sytuację materialną spółki. Powyższe oznacza, że nie jest możliwa kompleksowa ocena sytuacji skarżącej, a co za tym idzie konieczne jest oddalenie zażalenia. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.