I OZ 150/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, , , po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 grudnia 2010 r. sygn. akt II SO/Rz 15/10 w sprawie z wniosku P.B. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi P.B. na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 14 grudnia 2010 r. sygn. akt II SO/Rz 15/10, po rozpoznaniu wniosku P.B. o przyznanie prawa pomocy, ustanowił dla skarżącego radcę prawnego i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że w oparciu o złożone przez skarżącego oświadczenia oraz dokumenty Sąd ustalił co następuje: skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym z pięcioletnim synem. Zamieszkują w mieszkaniu brata skarżącego – P.B. Nie ponoszą z tego tytułu żadnych wydatków. Źródłem utrzymania skarżącego jest praca zarobkowa. W okresie od czerwca do października 2010 r. skarżący zarobił kwotę 5191,34 (pięć tysięcy sto dziewięćdziesiąt jeden 34/100). Skarżący wskazywał, że w miesiącu październiku zarobi kwotę ok. 2000 (dwa tysiące) złotych netto. Łączne zadłużenie skarżącego w instytucjach bankowych wynosi 7883,40 (siedem tysięcy osiemset osiemdziesiąt trzy 40/100). Na średniomiesięczne wydatki skarżącego składają się: utrzymanie syna 400 (czterysta) złotych, wyżywienie 500 (pięćset) złotych, czynsz za mieszkanie – 520 (pięćset dwadzieścia) złotych, lekarstwa – 100 (sto) złotych, telefon 29 (dwadzieścia dziewięć) złotych, inne wydatki, w tym gaz, prąd, ubezpieczenie syna – 955 (dziewięćset pięćdziesiąt pięć) złotych. Uwzględniając powyższe okoliczności – sytuację rodzinną, zdrowotną i majątkową skarżącego oraz ogólne koszty utrzymania gospodarstwa domowego Sąd I stwierdził, że dochód uzyskiwany przez skarżącego jest stały, ale jednocześnie zbyt niski by można było z niego wygospodarować środki na opłacenie radcy prawnego. Z tych względów Sąd postanowił przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie fachowego pełnomocnika. Odnosząc się do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych Sąd zwrócił uwagę, że dochód skarżącego nie jest na tyle niski, aby uzasadnić przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd wywodził, że aktualnie uzyskiwane przez skarżącego dochody, przy jednoczesnym braku konieczności opłacenia pomocy prawnej radcy prawnego, w ocenie Sądu, pozwolą mu poczynić oszczędności. Sąd stwierdził także, że koszty związane z uczestnictwem w postępowaniu przed sądem administracyjnym mają charakter "pierwszorzędny", co oznacza, że zwolnienia od ich poniesienia nie można uzasadniać koniecznością uregulowania innych zobowiązań o charakterze konsumpcyjnym. Zażalenie na punkt drugi powyższego postanowienia, w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie, wniósł skarżący. Zażalenie oparte zostało na zarzucie naruszenia art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W uzasadnieniu zażalenia wywodzono m.in., że ww. przepis nakazuje rozważyć sytuację wnioskującego o prawo pomocy w kontekście możliwości poniesienia kosztów, a nie uzyskiwanych dochodów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) "§ 1. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy dokonał analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego w kontekście spełnienia zarówno przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak i przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Analiza ta oraz wioski z niej wyprowadzane zasługują na aprobatę i zostały przedstawione szczegółowo w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, niecelowym byłoby zatem ich powtarzanie w tym miejscu. Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 246 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd brał pod uwagę nie tylko osiągnięte przez skarżącego dochody, ale uwzględnił również składane przez skarżącego oświadczenia dotyczące prognozy co do spodziewanych dochodów. Sąd I instancji prawidłowo ocenił sytuację majątkową i rodzinną skarżącego wskazując, że dochód uzyskiwany przez skarżącego jest stały i jednocześnie nie na tyle niski, aby przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym nie tylko ustanowienie radcy prawnego, ale i zwolnienie od kosztów sądowych. Słusznie przy tym Sąd I instancji ocenił, że to właśnie koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika byłyby dla skarżącego największym obciążeniem. Podkreślenia wymaga wyjątkowość zastosowania instytucji prawa pomocy, której to instytucji nie można sprowadzać do przerzucania obowiązków ponoszenia kosztów postępowania na Skarb Państwa. Zasadą jest bowiem, że strony partycypują w kosztach postępowania prowadzonego z ich inicjatywy, czego przejawem jest chociażby wpis sądowy od skargi czy skargi kasacyjnej. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, skoro zażalenie nie zawierało usprawiedliwionych podstaw, na mocy art. 184 w związku z art. 197 § 2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.