VI SA/Wa 1267/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Protokolant Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2010 r. sprawy ze skargi J. Z. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego oddala skargę Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] kwietnia 2010 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 78 h ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r.-Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r., Nr 146, poz. 1188 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania J. Z. utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Komisja wyjaśniła, iż wskazaną wyżej uchwałą został ustalony negatywny wynik z egzaminu adwokackiego – J. Z. z części pierwszej i piątej egzaminu otrzymał ocenę dobrą, z trzeciej - dostateczną natomiast z drugiej i czwartej - niedostateczną. W tej sytuacji, w myśl art. 78 f ust. 1 ustawy o adwokaturze, wynik końcowy jest negatywny. Dokonując analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu orzekania, Komisja stwierdziła, iż szczegółowe ustosunkowanie się Komisji Egzaminacyjnej II stopnia winno obejmować te zarzuty i argumenty, które zostały zawarte w odwołaniu. Odnosząc się do zarzutu nieudostępnienia opisu istotnych zagadnień Komisja podniosła, iż ich opis, stosownie do § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułów aktów prawnych (Dz. U. Nr 70, poz. 605), zawiera te elementy, które zdający winien dostrzec w swojej pracy, albowiem z treści tego przepisu wynika, że ocena tych zagadnień powinna być uwzględniona w rozwiązaniu zadania. A zatem opis istotnych zagadnień to dokument adresowany do członków komisji, a nie zdających. Natomiast przedmiotem odwołania jest ocena członków komisji i ich prawidłowość. Komisja uznała zarzuty sformułowane w odniesieniu do oceny wystawionej przez egzaminatorów z zakresu pracy pisemnej z części drugiej (prawo karne) za niezasadne. Podniosła, iż w apelacji winny zostać podniesione wszystkie dostrzeżone uchybienia, które mogłyby przybrać formę zarzutów z art. 438 k.p.k. Tymczasem odwołujący nie podniósł w apelacji jako zarzutów istotnych i ważkich - opisanych hasłowo przez egzaminatorów uchybień Sądu I instancji podczas gdy winien postawić te zarzuty, które w realiach sprawy prowadziłyby do poprawienia sytuacji oskarżonego, w sposób jak najbardziej efektywny i to w różnych płaszczyznach (procesowej, materialnej). Charakter, treść oraz ilość postawionych zarzutów służyła do oceny pracy, co wynika w sposób jednoznaczny z ocen wystawionych przez egzaminatorów. Komisja zauważyła, iż odwołujący nie kwestionuje, że nie postawił zarzutu obrazy art. 410 k.p.k. w zw. z art. 391 § 1 k.p.k., który miał bardzo istotne znaczenie, jako że mógłby prowadzić do wyeliminowania możliwości skazania z art. 157 § 2 k.k., a co się z tym wiąże, miał też znaczenie dla wymiaru kary. Chybiony jest pogląd, że kwestia ta mieści się w zarzucie błędu w ustaleniach faktycznych, albowiem to właśnie uchybienie procesowe winno prowadzić do zakwestionowania poczynionych ustaleń faktycznych, a nie odwrotnie. Traktowanie tych uchybień, jako tożsamych, świadczy o niezrozumieniu charakteru określonych w art. 438 k.p.k., uchybień. Istotność zarzutu, którego odwołujący w swej pracy nie podniósł, wynika również z tego, że wskazany został on w części wstępnej (w pkt 2) opisu istotnych zagadnień. Nie może również budzić wątpliwości, że zupełnie chybione jest twierdzenie zawarte w uzasadnieniu odwołania, jakoby brak uzasadnienia w odniesieniu do błędnego zastosowania art. 276 k.k. uniemożliwiał kontrolę wyrażonej oceny albowiem na tle ustalonego stanu faktycznego żadne znamię czynności czasownikowej nie wyczerpywało znamion przestępstwa z art. 276 k.k. Skrótowy opis tego uchybienia przez egzaminatora jest z tego powodu całkowicie zrozumiały i nie może być skutecznie kwestionowany. Nadto określenie przez odwołującego tymczasowego aresztowania jako środka zabezpieczającego jest wadliwe i w ocenie Komisji nie może zostać uznane za omyłkę pisarską. Jednocześnie Komisja uznała za uzasadnione odwołanie od wystawionej oceny za część czwartą egzaminu adwokackiego. W konsekwencji, z uwagi na treść art. 78 e) ust. 4 pkt 1 lit. d) ustawy, Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała, iż pracę pisemną z części czwartej egzaminu adwokackiego należało ocenić jako pozytywną, jako że obydwie wystawione oceny cząstkowe, to oceny dostateczne. Mając jednak na uwadze, że niezasadne okazało się odwołanie w części odnoszącej się do oceny zadania z prawa karnego (część druga egzaminu adwokackiego), z którego odwołujący uzyskał ocenę niedostateczną, to stosownie do treści art. 78 f ust. 1 ustawy, oznacza to, iż uzyskał on negatywny wynik z egzaminu adwokackiego. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, J. Z., zwany dalej skarżącym, wniósł uchylenie zaskarżonej uchwały i zasądzenie kosztów postępowania. Podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego, tj.: art. 78d ust. 1 w związku z 78 e) ust 2 oraz art.78 e) ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł m.in., iż żaden z aktów prawnych nie zawiera zakazu udostępniania zdającym opisu istotnych zagadnień. Zdaniem skarżącego logicznym jest, że jeśli wykaz istotnych zagadnień miał lub co najmniej mógł mieć wpływ na ocenę pracy, to brak dostępu do tych zagadnień utrudniał skuteczne odwołanie i mógł być podstawą odwołania. Opis ten został skarżącemu udostępniony już po terminie składania odwołań. Skarżący przyznał, iż sporządzona przeze niego apelacja nie była wzorcowa, jednakże większość wymyślonych przez egzaminatorów "pułapek i błędów" została przeze niego znaleziona i podniesiona w apelacji. W konsekwencji, zdaniem skarżącego, sporządzona w trakcie egzaminu adwokackiego apelacja zasługuje na ocenę pozytywną. Nadto Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nie odniosła się do zarzutu naruszenia art. 78e ust 3 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez sporządzenie w zakresie części II egzaminu niedokładnych, ogólnych i częściowo nieczytelnych uzasadnień ocen cząstkowych. Brak rzetelnego i możliwego do odczytania uzasadnienia oceny cząstkowej sporządzonej przez poszczególnych egzaminatorów uniemożliwia weryfikację tej oceny i tym samym ma wpływ na skuteczne odwołanie. Co więcej, uzasadnienia ocen to praktycznie tylko wymienienie wad danego zadania bez odniesienia się do jego stron pozytywnych. Każda ocena winna być sumą wad i zalet danej pracy oraz porównaniem ich wagi. Skarżący podniósł także, iż Komisja polemizuje z argumentacją, której nie podnosił gdyż w żadnej części odwołania nie użył argumentów, iż sam fakt sporządzenia apelacji predestynuje do oceny pozytywnej. Wskazywał jedynie, że sporządził apelację, która pomimo błędów, odniosłaby skutek procesowy i nie mogłaby być uznana za bezzasadną. Do tego argumentu Komisja się nie odniosła. Zdaniem skarżącego nie poddano ocenie jakie skutki procesowe by dokładnie wywarła sporządzona przez niego apelacja. Oceniono tylko poszczególne błędy, bez wgłębiania się, jakie efekty potencjalnie miałyby one dla skuteczności apelacji. Nie oceniono więc w konsekwencji również prawidłowych elementów apelacji, które były jednak przeważające. Skarżący uważa, iż zarzuty podniesione wystarczą, aby ocenić apelację jako dostateczną. Nadto w uzasadnieniu apelacji zarzut obrazy art. 410 kpk w związku z 391 § 1 kpk został jednak postawiony i opisany w taki sposób, że sąd odwoławczy musiałby zwrócić uwagę na to uchybienie i wziąć je pod rozwagę na mocy art. 433 § 2 kpk. Skarżący stwierdził także, iż omyłkowo użył sformułowania "środek zabezpieczający" zamiast "środek zapobiegawczy" w kontekście tymczasowego aresztowania. Ponieważ sformułowanie to zostało użyte w kontekście i powołaniu się na art 344 kpk jest rzeczą bezdyskusyjną, że jest to tylko oczywista omyłka pisarska a nie błąd merytoryczny. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosząc o jej oddalenie podtrzymał dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga w tej sprawie podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza prawa. Postępowanie związane z egzaminem adwokackim regulują przepisy ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze ( Dz. U. z 2009 r., Nr 146, poz. 1188, ze zm.). Podstawowe przepisy dotyczące rozpoznawanej sprawy mają następujące brzmienie: Art. 78d. 1. Egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego, zwanej dalej "zdającym", do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu: materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu adwokackiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawodu adwokata i etyki tego zawodu. 2. Egzamin adwokacki składa się z pięciu części pisemnych. 3. Pierwsza część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 100 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa oraz z karty odpowiedzi. Zdający może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi. Za każdą prawidłową odpowiedź zdający uzyskuje 1 punkt. 4. Prawidłowość odpowiedzi ocenia się według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu adwokackiego. 5. Druga część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia lub apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. 6. Trzecia część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa cywilnego polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. 7. Czwarta część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa gospodarczego polegającego na przygotowaniu umowy albo pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. 8. Piąta część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa administracyjnego polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. 10. Egzaminatorzy dokonują oceny za część drugą do piątej egzaminu adwokackiego przy zastosowaniu następującej skali ocen: 1) oceny pozytywne: a) celująca (6), b) bardzo dobra (5), c) dobra (4), d) dostateczna (3); 2) ocena negatywna - niedostateczna (2). Art. 78e. 2. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. 3. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu adwokackiego. Art. 78f. 1. Pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu adwokackiego otrzymał ocenę pozytywną. Art. 78h. 1. Od uchwały o wyniku egzaminu adwokackiego zdającemu przysługuje odwołanie do komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w terminie 14 dni od dnia otrzymania uchwały, o której mowa w art. 78f ust. 2. 9. Do zadań komisji odwoławczej należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu adwokackiego. 12. Do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Stwierdzić należy, iż uchwały Komisji Egzaminacyjnej, które są oparte na ocenie członków tej Komisji dokonanej w określonej w ustawie skali ocen korzystają ze swoistego "luzu decyzyjnego". Luz decyzyjny, z którego korzysta organ jest związany z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza jego granice może stanowić podstawę do przyjęcia, że naruszenie prawa miało charakter rażący. Sądowa kontrola uchwały Komisji, polega zatem na zbadaniu, czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W niniejszej sprawie Komisja Egzaminacyjna II stopnia odniosła się do każdego zarzutu podnoszonego w odwołaniu od uchwały nr [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w Poznaniu uzasadniając swoją opinię co do poprawności oceny Komisji i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. Sąd podziela w całości ocenę dokonaną przez komisję Egzaminacyjną II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości. Wbrew przekonaniu skarżącego sporządzona przez niego w części drugiej egzaminu adwokackiego apelacja zawiera wady w zakresie tak prawa procesowego jak i materialnego. Sąd podziela stanowisko Komisji, iż skarżący nie dostrzegł unormowania zawartego w art. 427 § 2 k.p.k. w zw. z art. 433 § 2 k.p.k., a więc tego, iż przez pryzmat postawionych zarzutów należy oczekiwać reakcji sądu odwoławczego, tj. odniesienia się w sposób wyraźny do tych kwestii, co ma oczywiste i kluczowe znaczenie przy dalszym procesowaniu. Bezspornie w apelacji winny zostać podniesione wszystkie dostrzeżone uchybienia, które mogłyby przybrać formę zarzutów z art. 438 k.p.k., a więc te, które winny prowadzić do poprawienia sytuacji oskarżonego, w sposób jak najbardziej efektywny i to zarówno w płaszczyźnie procesowej jak i materialnej. Tymczasem skarżący nie postawił zarzutu obrazy art. 410 k.p.k. w zw. z art. 391 § 1 k.p.k., który miał bardzo istotne znaczenie, jako że mógłby prowadzić do wyeliminowania możliwości skazania z art. 157 § 2 k.k., a co się z tym wiąże, miał też znaczenie dla wymiaru kary. Słusznym jest także stanowisko Komisji, iż uchybienie procesowe winno prowadzić do zakwestionowania poczynionych ustaleń faktycznych i traktowanie tych uchybień, jako tożsamych, świadczy o niezrozumieniu przez skarżącego charakteru określonych w art. 438 k.p.k., uchybień. Tym bardziej, iż nie podniesiony przez skarżącego zarzut, został wskazany w punkcie 2 części wstępnej opisu istotnych zagadnień a zatem miał on istotne znaczenie. Racje ma organ, iż na tle wskazanego stanu faktycznego żadne znamię czynności czasownikowej nie wyczerpywało znamion przestępstwa z art. 276 k.k.; co wynika z porównania znamion przestępstwa z art. 276 k.k. z opisem przypisanego czynu. W ocenie Sądu Komisja prawidłowo także uznała za błędne określenie przez skarżącego tymczasowego aresztowania jako "środka zabezpieczającego" podczas gdy środek ma charakter zapobiegawczy. W konsekwencji wadliwość sporządzonej przez skarżącego apelacji uzasadniała otrzymaną przez niego ocenę niedostateczną z tej części egzaminu adwokackiego. Zdaniem Sądu, skoro zdanie egzaminu adwokackiego ma uprawniać do wykonywania zawodu adwokata zatem sporządzany na tym egzaminie projekt apelacji winien odpowiadać wymogom przepisów prawa aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym jako środek skuteczny. Dlatego też ocenie egzaminatorów muszą podlegać wszystkie bez wyjątku elementy projektu pisma procesowego sporządzanego przez zdającego na pisemnym egzaminie adwokackim, zaś stwierdzone uchybienia i błędy stanowią podstawę do obniżenia oceny. W rozpatrywanej sprawie ocena konkretnego pisma została uzasadniona w sposób wystarczający przez egzaminatorów i mimo surowości, nie narusza ona zasad swobodnej oceny, w którą Sąd nie może ingerować. Sąd podzielił także stanowisko Komisji, iż opis istotnych zagadnień jest dokumentem kierowanym do egzaminatorów, a przedmiotem odwołania są wystawione przez te osoby oceny oraz ich poprawność. Tym samym opis istotnych zagadnień w kontekście odwołania nie ma jakiegokolwiek znaczenia. W niniejszej sprawie organ administracji ustalił wszelkie okoliczności istotne z punktu widzenia przepisów prawa materialnego. W uzasadnieniu uchwały organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznoprawnych. Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.