II FZ 717/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Płusa, , , po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. A. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 maja 2011 r., sygn. akt I SA/Łd 779/09 w sprawie ze skargi D. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 15 czerwca 2009 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2009 r. postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 21 lutego 2011 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 779/09 odmówił D. A. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą przynoszącą stałe dochody, jest właścicielką nieruchomości o powierzchni 828 m2 z budynkiem w budowie oraz budynku gospodarczego wykorzystywanego na cele działalności gospodarczej. Ponadto Skarżąca regularnie spłaca raty kredytowe i reguluje inne należności finansowe. Jak referendarz sądowy zauważył, sama możliwość zaciągnięcia kredytu świadczy o możliwości jego spłaty. W ocenie referendarza sądowego nie zostało wykazane również, że koszty leczenia uniemożliwiały zdobycie środków na koszty sądowe w sprawie. Od powyższego postanowienia Skarżąca wniosła sprzeciw. Postanowieniem z dnia 25 maja 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi ponownie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy. Badając sytuacje materialną Skarżącej, Sąd pierwszej instancji zauważył, że jest ona mu znana z urzędu, a to z uwagi na inne sprawy toczące się przed sądem, w których również składała wnioski o przyznanie prawa pomocy. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że w sprawie orzekano już wcześniej w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie Sądu pierwszej instancji sytuacja majątkowa Skarżącej od tamtego czasu uległa poprawie w związku z uzyskaniem prawa do emerytury w wysokości 1.892 zł miesięcznie. W tym stanie rzeczy dochody Skarżącej wystarczają do uiszczenia wpisu od zażalenia w wysokości 100 zł - poniesienie kosztów w tej wysokości nie spowoduje uszczerbku jej koniecznego utrzymania, a obniżenie stopy życiowej nie stanowi przesłanki do przyznania prawa pomocy. Skarżąca od powyższego postanowienia odwołała się i zażaleniu wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie wniosku o przyznanie prawa pomocy do ponownego rozpoznania, bądź zmianę orzeczenia w zakresie przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych w postępowaniu przed sądami obu instancji. Postanowieniu zarzuciła naruszenie: - art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U., Nr 153, poz. 1270, z późń. zm) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", poprzez błędne przyjęcie, że zarówno jej sytuacja majątkowa i finansowa pozwala pokryć koszty sądowe w wysokości 100 zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny i przyjęciu, że posiada środki pieniężne na opłacenie wpisu sądowego w wysokości 100 zł; - art. 165 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy mimo dodatkowego dochodu w postaci emerytury jej sytuacja radykalnie się pogarsza w związku z koniecznością ponoszenia coraz większych nakładów związanych z działalnością gospodarczą. Naruszenie to pociąga za sobą wadliwość zaskarżonego postanowienia w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na możliwość skorzystania z prawa do rozpoznania niniejszej sprawy przez sąd administracyjny, jak i innych spraw, które wpłyną do sądu administracyjnego. W uzasadnieniu zażalenia Skarżąca podniosła, że przedstawiła dowody wskazująca na utratę płynności finansowej. Ponadto jej sytuacja majątkowa od daty wydania prawomocnego postanowienia w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych uległa pogorszeniu. Problemy finansowe Skarżącej związane są z licznymi nieprawidłowościami o charakterze kryminalnym jakie dotknęły jej działalność gospodarczą (w związku z nimi toczą się postępowania prowadzone przez prokuraturę). Obok problemów związanych z działalnością wskazała na znaczne koszty potrzebne do zapobieżenia katastrofie budowlanej budynku, którego jest właścicielką. Również sytuacja zdrowotna Skarżącej przyczynia się do zwiększenia wydatków, jak i utrudnia osiągnięcie większych dochodów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu. Zasadnie Sąd pierwszej instancji odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy - nie zaistniały bowiem przesłanki wyrażone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy związany jest przesłankami udzielenia prawa pomocy zawartymi w art. 246 § 1: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (zwolnienie w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zwolnienie w zakresie częściowym). Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawie niniejszej taka sytuacja nie ma miejsca. Sytuacja Skarżącej pozwala bowiem na przygotowanie się do wszczęcia akcji sądowej poprzez zaoszczędzenie odpowiednich środków na ten cel. Oceniając zasadność przyznania Skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym należy odnieść jej sytuację majątkową (w tym strukturę wydatków) do wysokości kosztów, które jest ona zobowiązana ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Zauważyć przy tym należy, że opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznej, a zwolnienia od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, iż w gestii Skarżącej pozostają środki wystarczające na pokrycie kosztów sadowych w wysokości 100 zł, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. We wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 9 lutego 2011 r. Skarżąca wskazała, że w ciągu ostatnich 12 miesięcy jej dochód netto wyniósł 20.619,67 zł.; miesięcznie 2490,93 zł. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji jest to kwota znacznie przewyższająca wysokość wymaganych kosztów sądowych. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że Skarżąca korzysta z kredytów których uzyskanie wskazuje na jej płynność finansową (zdolność kredytowa). Ponadto rozpoznając powtórny wniosek Skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Sąd pierwszej instancji słusznie zauważył, że w sytuacji gdy sytuacja wnioskodawcy nie uległa zmianie - prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże strony i sąd. Tylko w przypadku zaistnienia nowych okoliczności w sposób zasadniczy zmieniających sytuacje materialną strony możliwe jest wydanie odmiennego postanowienia. Porównanie obu wniosków wskazuje natomiast, że sytuacja Skarżącej uległa poprawie, tym bardziej nie ma podstaw do udzielenia jej prawa pomocy. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 165 P.p.s.a. zauważyć należy, że nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi. W przypadku posiadania nadwyżki finansowej względem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, kwestią wyboru Skarżącej jest, czy przeznaczy ją na ją na działalność gospodarczą, czy pokrycie kosztów sądowych. Kierując się wyżej wymienionymi względami, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.