II FZ 166/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, , , po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. L. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 grudnia 2011 r. sygn. akt I SA/Kr 927/10 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 16 marca 2010 r. nr (...) w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia oddalić zażalenie. Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 grudnia 2011 r., sygn. akt I SA/Kr 927/10, mocą którego oddalono wniosek M. L. o ustanowienie adwokata z urzędu. Sąd podał, że postanowieniem z dnia 14 września 2010 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie przyznał M. L. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, natomiast oddalił wniosek skarżącej w części dotyczącej ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. Wyrokiem z dnia 9 grudnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę strony, a w dniu 14 lutego 2011 r. doręczono skarżącej jego odpis wraz z uzasadnieniem. W wyniku ponownego wniosku skarżącej postanowieniem z dnia 30 maja 2010 r. WSA w Krakowie odmówił jej przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, a NSA dnia 10 sierpnia 2010 r. oddalił zażalenie na to postanowienie. Następnie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął kolejny wniosek strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz akt sprawy, skarżąca samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, otrzymując rentę w kwocie 644,64 zł miesięcznie netto, a z tytułu najmu dwóch lokali uzyskuje łącznie kwotę 3348 zł (1893 zł + 1455 zł). Jej miesięczne koszty utrzymania wynoszą natomiast ok. 609 zł. Skarżąca jest właścicielką domu o pow. 108,75 m2 położonego w M. (obciążonego hipotekami na łączną kwotę 133 800 zł) – w stosunku do którego toczy się postępowanie egzekucyjne, nieruchomości rolnej o pow. 0,14 ha (obciążonej hipotekami na łączną kwotę 90 000 zł) oraz dwóch lokali użytkowych; przy ul. S. o pow. 37,43 m2 i przy ul. B. o powierzchni 29,94 m2. (obciążonych hipotekami na łączną kwotę 172 900 zł). Lokale są wynajmowane przez stronę, a pieniądze przeznacza ona na pokrycie rat kredytowych (płaconych do Eurobanku S.A, Kredyt Banku S.A. i Multibanku S.A.) oraz podatku od nieruchomości. Strona skarżąca wydaje na ten cel 3.515,57 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Podnosi, iż od wydania ostatniego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jej sytuacja zmieniła się w ten sposób, iż w lipcu 2010 r. łączne koszty związane ze spłatą kredytów, należności komorniczych, przewyższyły łączne przychody z tytułu renty oraz najmu lokali i pozostała bez środków do życia. Postanowieniem z dnia 20 października 2011 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącej. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca zwróciła uwagę na fakt, że w sprawie prowadzonej pod sygnaturą II SA/Kr 1221/10 przyznano jej adwokata z urzędu, a nawet wówczas jej sytuacja nie była tak trudna jak obecnie, gdyż w dniu 8 sierpnia 2011 r. doszło do opisu i oszacowania nieruchomości, gdzie zamieszkuje. W związku z bezprawnymi jej zdaniem działaniami komornika sądowego działającego z wniosku Gminy K. – skarżąca była zmuszona do zaskarżenia czynności komornika do Sądu Rejonowego w W., przy czym wszczęcie tych spraw ponownie wiązało się koniecznością uiszczenia opłat sądowych, od których zwolnienie wnosiła. Dokonując licznych wyrzeczeń w zakresie ochrony swego zdrowia skarżąca uiściła jednakże na poczet tamtych kosztów kwotę 100 zł. W piśmie z dnia 16 grudnia 2011 r. ponowiła wniosek o ustanowienie pełnomocnika w sprawie podkreślając, iż jej sytuacja nadal jest bardzo trudna i nie jest w stanie ponieść kosztów związanych ze sporządzeniem przez profesjonalnego pełnomocnika skargi kasacyjnej w sprawie. Skarżąca podkreśliła, że pomimo dokonywania wszelkich należnych wpłat zajęto jej budynek, w którym mieszka oraz rachunki bankowe w Multibanku na kwotę 19760 zł oraz w Kredyt Banku na kwotę 11000 zł. Nieposiadając żadnych wolnych środków finansowych skarżąca bezskutecznie poszukiwała możliwości zaciągnięcia kredytu w 14 bankach. Tymczasem bez konsolidacji wszystkich zaciągniętych w przeszłości kredytów i pożyczek nie będzie w stanie spłacać coraz wyższych rat odsetkowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał na treść art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej P.p.s.a. - oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. Podkreślił, że regulacja ta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Sąd wskazał, że istotnym dla sprawy jest, że prawomocnym postanowieniem z dnia 30 maja 2011 r. Sąd wypowiadał się już w przedmiocie ustanowienia dla skarżącej radcy prawnego lub adwokata w niniejszym postępowaniu – oddalając wniosek skarżącej. Sąd podkreślił tu treść art. 170 P.p.s.a., zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Sąd rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może więc odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawczyni zawartej we wspomnianym postanowieniu z dnia 30 maja 2011 r. Możliwość zmiany bądź uchylenia wspomnianego orzeczenia daje natomiast art. 165 P.p.s.a., jednakże tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, a mianowicie zmiany okoliczności sprawy. Sąd stwierdził, że choć skarżąca powołuje się na fakt prowadzenia czynności egzekucyjnych w stosunku do nieruchomości, która stanowi jej miejsce zamieszkania – pośród licznych materiałów dołączanych przez nią każdorazowo do kolejnych pism w sprawie próżno szukać jakichkolwiek dokumentów potwierdzających faktyczne ich zaistnienie. Znakomita większość przedkładanej dokumentacji dotyczy natomiast stwierdzonego już uprzednio wielokrotnie w orzeczeniach sądów różnych instancji – a niezmienionego w zasadniczy sposób - stanu faktycznego sprawy w części odnoszącej się do obciążenia skarżącej licznymi zobowiązaniami kredytowymi i związanym z tym zadłużeniem bankowym. W tym zakresie przyjęta wcześniej prawomocna ocena prawna wiąże Sąd. Dodatkowo, nie sposób nie zgodzić się z zakwestionowanymi przez skarżącą wywodami zawartymi w postanowieniu Referendarza sądowego z dnia 20 października 2011 r., gdzie zwrócono uwagę, iż nawet samo zajęcie należącej do wnioskodawczyni nieruchomości nie oddziałuje bezpośrednio na wynik oceny dokonywanej przez pryzmat ustawowych kryteriów o charakterze stricte finansowym. Ponadto, przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem. Nie bez znaczenia jest również fakt posiadania przez skarżącą niezwiązanych z zaspokajaniem jej podstawowych potrzeb lokali użytkowych, z których czynsz przeznacza na regularne uiszczanie rat kredytów bankowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie kwestionuje się zaś tezy, że nie jest uprawnionym dawanie pierwszeństwa prywatnym zobowiązaniom finansowym przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Sąd nie kwestionuje przy tym, że sytuacja skarżącej jest trudna, jednakże nie nosi znamion wyjątkowości. Świadczenie rentowe otrzymywane przez skarżącą wprawdzie nie jest wysokie i przy uwzględnieniu aktualnego poziomu cen dóbr i usług niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych niewątpliwie nie pozwalałoby na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, jednakże wykazany w przedmiotowym wniosku stan majątkowy wnioskodawczyni nie pozwala przyjąć, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W zażaleniu od powyższego postanowienia strona ponownie stwierdziła, że jej sytuacja uległa pogorszeniu od złożenia pierwszego wniosku. W kwietniu 2011 r. komornik zajął jej konta "na które spłaca kredyty" i wyegzekwował kwotę 1255,44 zł. Ponadto 8 sierpnia 2011 r. bezpodstawnie dokonano opisu i oszacowania jej mienia, a w sierpniu 2011 r. zajęto jej ponownie konta na kwoty 19760 i 11000 zł. Skarżąca ponownie powtórzyła, że kwoty, jakie jej pozostają po zapłaceniu rat, opłat pocztowych itp., nie wystarczają na wyżywienie i leki czy na zapłatę za media. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Prawidłowo wyjaśnił stronie w zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji, że zmiana postanowienia odmawiającego przyznania jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, a więc z dnia 30 maja 2011 r., może nastąpić wyłącznie w trybie art. 165 P.p.s.a. Przepis ten warunkuje zmianę postanowienia niekończącego postępowania w sprawie zmianą okoliczności sprawy. Oczywistym jest, że w przepisie tym nie chodzi o jakąkolwiek zmianę okoliczności faktycznych ważnych dla rozstrzygnięcia, lecz o zmianę istotną, czyli taką, która wpływa na treść rozstrzygnięcia. Zastrzeżenie to jest szczególnie istotne w sprawach o przyznanie prawa pomocy, gdzie ocenia się sytuację materialną wnioskodawcy, która przecież zmienia się z miesiąca na miesiąc. Nigdy wydatki, które ponosi się na zaspokajanie potrzeb życiowych, nie są identyczne. Tego typu niewielkie zmiany nie uprawniają jednak do weryfikacji postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. We wniosku, który był przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie w postanowieniu z dnia 28 grudnia 2011 r., strona nie przedstawiła żadnych nowych, znaczących okoliczności, które pozwalałyby na zastosowanie wobec niej pełnego zwolnienia od kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Dlatego też, jak prawidłowo wyjaśnił Sąd pierwszej instancji, brak było podstaw do zmiany prawomocnego postanowienia oddalającego wniosek skarżącej o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Wszystkie okoliczności podnoszone w ostatnim wniosku i w zażaleniu nie zmieniły się w stosunku do danych z pierwotnego wniosku, bądź nie wpływają w istotny sposób na sytuację finansową skarżącej. Dokonanie opisu i oszacowania nieruchomości nie ma żadnego wpływu na sytuację materialną skarżącej, a zajęcie rachunków bankowych ma wpływ niewielki: jak skarżąca podała w zażaleniu na postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia 8 sierpnia 2011 r., załączonego do zażalenia będącego przedmiotem rozpoznania, zajęcie kont powoduje konieczność osobistego dokonywania wpłat do banku w terminach wymagalności rat. To zaś oznacza, że skarżąca nadal dysponuje kwotami od najemców. Innymi słowy jej sytuacja materialna w zakresie dochodów - tj. renty i dwóch czynszów z najmu - nie uległa zmianie. Aktualna więc pozostaje ocena dokonana w tym zakresie w prawomocnym postanowieniu Sądu pierwszej instancji z dnia 30 maja 2011 r., utrzymanego w mocy przez Naczelny Sąd Administracyjny. Ponownego podkreślenia wymaga, że na tym etapie sprawy tylko istotna zmiana okoliczności sprawy mogła spowodować zmianę wcześniejszego postanowienia w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Prawidłowo też podkreślono w zaskarżonym postanowieniu, że strona zwolniona od kosztów sądowych, której przyznanoby także pełnomocnika z urzędu, uzyskałaby w efekcie prawo pomocy w zakresie całkowitym, które przeznaczone jest dla osób w niezwykle trudnej sytuacji materialnej. Do takich osób nie można zaliczyć podmiotu o stałych dochodach, będącego właścicielem domu, nieruchomości i dwóch lokali użytkowych. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako bezzasadne oddalił w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.