II GZ 12/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Hanna Kamińska po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "M. S. K. Spółka z o.o." w S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 1451/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego w sprawie ze skargi "M. S. K. Spółka z o.o." w S. na rozstrzygnięcie Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości z dnia [...] maja 2009 r., znak [...] w przedmiocie informacji dotyczącej ponownej oceny wniosku o dofinansowanie realizacji projektu z budżetu Unii Europejskiej postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 1451/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił "M. S. K. Sp. z o.o." z siedzibą w S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego w sprawie ze skargi tej spółki na rozstrzygnięcie Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości z dnia [...] maja 2009 r. znak [...] w przedmiocie informacji dotyczącej ponownej oceny wniosku o dofinansowanie realizacji projektu z budżetu Unii Europejskiej. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że spółka M. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego podając w motywach, że posiada status zakładu pracy chronionej przyznany decyzją na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2010 r. Nr 214.1407 ze zm.), dalej powoływanej jako ustawa o rehabilitacji. Stosownie do postanowień art. 19 – 20 powołanej ustawy skarżąca zwolniona została z ponoszenia nieopodatkowanych należności budżetowych, a więc jej zdaniem także kosztów sądowych. W treści urzędowego formularza PPPr skarżąca podała, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 50.000,00 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 5.379.058,71 zł, zaś wysokość zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu stanowi wartość 1.663.170,02 zł. Środki zgromadzone na rachunkach bankowych wynoszą 3.056,47 zł, - 294,90 zł, 9.225,49 zł. Jako inne składniki majątku skarżąca wskazała nieruchomość stanowiącą siedzibę spółki o wartości około 6 mln zł, rezerwację częstotliwości pozyskanych z U.K.E (operator komórkowy) i licencje oprogramowania (do użytku wewnętrznego). Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając powyższy wniosek spółki M. podał, że z treści złożonego formularza o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca posiada znaczny majątek trwały oraz środki na rachunku bankowym, którymi może dysponować. Wysokość zysku za ostatni rok obrotowy wyniosła 1.663.170,02 zł, zaś wysokość kapitału zakładowego stanowi wartość 50.000,00 zł. W związku z powyższym Sąd I instancji uznał, że skarżąca nie wykazała skutecznie braku możliwości poniesienia kosztów postępowania w oparciu o wszystkie dostępne jej źródła finansowania. Sąd nie podzielił argumentu skarżącej, że posiadanie statusu zakładu pracy chronionej stanowi negatywną przesłankę żądania wpisu sądowego od skargi. Przepis art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy o rehabilitacji, stanowi, że prowadzący zakład pracy chronionej lub zakład aktywności zawodowej w stosunku do tego zakładu jest zwolniony z opłat, z wyjątkiem opłaty skarbowej i opłat o charakterze sankcyjnym. Kwestia kosztów sądowych została uregulowana w sposób kompletny w Dziale V p.p.s.a. Zwolnienia od kosztów sądowych przewidziane zostały w Rozdziale 3 Działu V p.p.s.a., a w szczególności w jej art. 239. Wśród zwolnień od kosztów nie zostały wymienione: strony wnoszące skargi na działanie lub bezczynność organu w sprawach podatkowych, ani strony prowadzące zakłady pracy chronionej lub zakłady aktywności zawodowej. Art. 241 p.p.s.a. ustawy dopuszcza możliwość zwolnienia od obowiązku uiszczania kosztów sądowych przez (inne) przepisy prawa, ale jedyny wniosek jaki można z tego przepisu wyciągnąć jest taki, że te inne przepisy mają wprost zawierać zwolnienie od obowiązku uiszczania kosztów sądowych w całości bądź w części w postaci opłat sądowych, tzn. że przepisy te mają mieć charakter przepisów szczególnych w stosunku do p.p.s.a. Nie jest więc podstawą do zwolnienia skarżącej spółki od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od złożonej skargi przepis stanowiący o zwolnieniu prowadzących zakład pracy chronionej od opłat, który nie wskazuje wprost, że odnosi się do opłat składających się na koszty sądowe w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. "M. S. K. Sp. z o.o." z siedzibą w S. zaskarżyła powyższe postanowienie zażaleniem wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu spółka podała, że została pozbawiona prawa do sądu. Powołała się na § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) podając, że skargi na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podlegają wpisowi stałemu w kwocie 200 zł, nie zaś jak podał w uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. 100.000 zł. Spółka podała, że została obciążona "nieograniczonym obowiązkiem dowodowym", podczas gdy przepisy wymagają jedynie uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału V Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 4 listopada 2010 r. doręczono skarżącej prawidłowo sporządzony odpis postanowienia z dnia 14 września 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym może nastąpić, gdy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa, co wynika wprost z art. 246 § 2 p.p.s.a. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że w obecnej kondycji finansowej spółki nie można przyjąć, że nie dysponuje ona środkami na pokrycie wpisu sądowego. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd zbadał sytuację materialną strony, porównał aktywa i pasywa i dokonał analizy możliwości finansowych spółki. Sąd I instancji trafnie zwrócił uwagę na fakt, że posiadanie statusu zakładu pracy chronionej nie może być podstawą do zwolnienia strony od uiszczenia wpisu sądowego (por. postanowienie NSA z 18 stycznia 2007 r., sygn. akt II FZ 822/06, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednocześnie zgodzić się należy, że koszty sądowe nie mogą zamykać stronie drogi do sądu. Oceniając sytuację finansową spółki przy uwzględnieniu tej reguły nie można jednak zarzucić Sądowi I instancji, że nie przyznając spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie regułę tę naruszył. W żadnym razie nie można przyjąć, że spółka wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co jest przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, a tym samym że nieprzyznanie częściowego zwolnienia od kosztów uniemożliwiłoby stronie skorzystanie z przysługującego jej prawa do sądu. Rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego jest kontrola zgodności z prawem orzeczeń wydanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. Fakt, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Sąd I instancji nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. Jedynie naruszenie prawa może skutkować uchyleniem przez Naczelny Sąd Administracyjny orzeczenia Sądu I instancji. Odnośnie zarzutów strony dotyczących nieprawidłowo określonej wysokości wpisu (200 zł zamiast 100.000 zł) Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że kwestia ta została już wyjaśniona, bowiem w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału V Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 4 listopada 2010 r. doręczono skarżącej prawidłowo sporządzony odpis postanowienia z dnia 14 września 2010 r., w którym stanowi się o wpisie w prawidłowej kwocie 200 zł. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.