I FZ 292/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek, , , po rozpoznaniu w dniu 27 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 1456/10 odmawiające przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 19 stycznia 2012 r. wydanego w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Generalnego Inspektora Kontroli Skarbowej z dnia 25 marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania zakończonego decyzjami ostatecznymi w sprawie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2006 r. i od stycznia do września 2007 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 1456/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 86 § 1 i art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej jako P.p.s.a. odmówił J. S. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt III SA/Wa 1456/10, oddalającego skargę J. S. na decyzję Generalnego Inspektora Kontroli Skarbowej z dnia 25 marca 2010 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania zakończonego decyzjami ostatecznymi w sprawie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2006 r. i od stycznia do września 2007 r. Sąd pierwszej instancji przedstawiając stan faktyczny sprawy podał, że pismem z dnia 14 kwietnia 2012 r., skarżący wniósł o przywrócenie terminu do sporządzenia uzasadnienia wyroku zapadłego w dniu 19 stycznia 2012 r., podnosząc, że w następstwie wypadku komunikacyjnego w 2004 r. doznał licznych urazów w tym urazu głowy, który skutkował m.in. zaburzeniami pamięci. Dalej wskazał, że choroba i doznane w wypadku urazy nie przeszkadzały mu w odbieraniu wcześniejszych pism z Sądu. Zarzucił, że bezrefleksyjne przesłanie przez Sąd wezwania na rozprawę w okresie przed i między świętami Bożego Narodzenia a Nowym Rokiem skutkowało tym, iż poczta żadnego awiza ani przed świętami, ani w okresie między świętami skarżącemu nie doręczyła. Do wniosku skarżący dołączył zaświadczenia lekarskie obrazujące stan jego zdrowia. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji powołał się na treść art. 86 i art. 87 P.p.s.a. i stwierdził, że wniosek o przywrócenie terminu powinien powoływać okoliczności wskazujące na brak winy skarżącego w uchybieniu terminu, które zapewniają uprawdopodobnienie zasadności tego wniosku. W ocenie Sądu skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu, gdyż okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie było niezawinione. Zdaniem Sądu nie mógł zostać uwzględniony argument skarżącego, że nie otrzymał on awiza zawiadamiającego o próbie doręczenia zawiadomienia o rozprawie, gdyż przywrócenie terminu tylko na podstawie gołosłownego twierdzenia skarżącego, że awiza nie pozostawiono prowadziłoby do nieuzasadnionego podważenia instytucji doręczenia zastępczego. W każdej bowiem sytuacji strona mogłaby obalić domniemanie doręczenia przesyłki w trybie awizo poprzez zwykłe oświadczenie, że awizo nie zostało umieszczone w skrzynce pocztowej. Dla takiego uprawdopodobnienia konieczne byłoby wykazanie, że skrzynka oddawcza była uszkodzona lub też dostęp do niej był powszechny. Według Sądu pierwszej instancji nieodbieranie korespondencji przez skarżącego wskazuje jednoznacznie na brak należytej dbałości o swoje sprawy. Końcowo Sąd podkreślił, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie to nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący wniósł zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych i niewyjaśnienie okoliczności istotnych w sprawie. Wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 19 stycznia 2012 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zwolnienia skarżącego z kosztów wywołanych niniejszym zażaleniem. Skarżący wniósł również o dopuszczenie dowodów: a) z dokumentu w postaci kserokopii koperty awizowanej powtórnie z datą odbioru 26.06.2012 r. zaadresowanej na adres J. S. ul. [...] B., w której przyszło ww. postanowienie z dnia 1 czerwca 2012 r.; b) z dokumentu w postaci kserokopii dwóch dowodów osobistych (starego i nowego) J. S. gdzie jest wyszczególniony adres zameldowania skarżącego: [...] B. ul. [...]; c) z dokumentu w postaci kserokopii zwolnienia lekarskiego nr [...] wystawionego dla J. S. przez lekarza specjalistę neurologa, niezdolność do pracy od 01.06.2012 r. do 30.06.2012 r. z adnotacją: chory powinien leżeć; d) z dokumentów w postaci: - orzeczenia lekarza orzecznika ZUS O/B. z dnia 4 lutego 2011 r. uzasadniające ustalenie uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego J. S. na okres 3 miesięcy od daty wyczerpania zasiłku chorobowego; - orzeczenia lekarza orzecznika ZUS O/B. z dnia 17 maja 2011 r. uzasadniające ustalenie uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego J. S. na okres 3 miesięcy licząc od daty ustania uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego; - orzeczenia komisji lekarskiej ZUS O/B. z dnia 11 października 2011 r. uzasadniające ustalenie uprawnienia do świadczenia rehabilitacyjnego J. S. na okres 6 miesięcy licząc od daty ustania uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego; e) z dokumentu w postaci decyzji Urzędu Miejskiego w B. z dnia 17 września 2007 r. o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej z siedzibą w Białymstoku przy ul. [...]; f) z dokumentacji fotograficznej w postaci pięciu ponumerowanych zdjęć ukazujących umieszczenie oddawczej skrzynki pocztowej na listy (w kolorze żółtym) przy posesji w B. przy ul. [...]; g) z dokumentu w postaci kserokopii dwóch potwierdzeń odbioru z dnia 17.04.2012 r. i 18.04.2012 r. wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 19 stycznia 2012 r. z adresem nadawcy: J. S. [...] B. ul. [...]; h) z dokumentu w postaci wniosku skarżącego z dnia 13.06.2012 r. nr L.dz. [...] do Prokuratury Rejonowej w B. o wszczęcie postępowania karnego wobec pracowników [...] Urzędu Skarbowego, którzy poświadczyli nieprawdę w dokumentach. W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał, że przesyłka pocztowa zawierająca wezwanie na rozprawę w dniu 19 stycznia 2012 r. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie do skarżącego nie dotarła. Nie otrzymał też zawiadomienia o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej (awizo). Dodał, że skrzynka oddawcza jest umieszczona na bramce wyjściowej do posesji przy ul. [....] w B. od strony chodnika dla pieszych i jezdni (tak jak u wszystkich sąsiadów). Budynek mieszkalny, w którym mieszka skarżący znajduje się w głębi podwórka w odległości około 50 metrów od bramki, na której jest umieszczona skrzynka oddawcza na listy. Dostęp do tej skrzynki oddawczej jest powszechny, wystarczy uderzyć ręką w skrzynkę lub mocniejszy wiatr i skrzynka się otwiera. Na potwierdzenie swoich twierdzeń skarżący dołączył do zażalenia dokumentację fotograficzną w postaci pięciu ponumerowanych zdjęć wskazujących na umieszczenie oddawczej skrzynki pocztowej na listy przy posesji w B. przy ul. [...]. Następnie skarżący kwestionował zasadność wydania przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w B. decyzji z dnia 9 czerwca 2009 r. podczas jego pobytu w szpitalu, kiedy to wydane decyzje po upływie 14-dniowego terminu od pierwszej próby doręczenia ich skarżącemu pod wskazanym przez niego adresem, zostały złożone do akt sprawy ze skutkiem doręczenia. Skarżący poddał również w wątpliwość fakt zasadności prowadzenia wobec niego oraz zakończenia przez organ kontroli skarbowej postępowania kontrolnego, mimo że będąc po wypadku drogowym przebywa na ciągłym zwolnieniu lekarskim i świadczeniach rehabilitacyjnych, a także jest pod wpływem silnych środków przeciwbólowych wyłączających świadome podejmowanie decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy zauważyć, że dokonywanie przez stronę czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym ograniczone jest w przeważającej części terminami procesowymi. Mają one służyć zdyscyplinowaniu, zdynamizowaniu postępowania, jak również potrzebie rozstrzygnięcia sprawy w rozsądnym czasie i stabilizacji już podjętego rozstrzygnięcia. Uchybienie terminu wywołuje skutek prawny w płaszczyźnie procesowej, prowadząc do bezskuteczności podjętej czynności, o czym wyraźnie stanowi art. 85 P.p.s.a. Od negatywnych skutków uchybienia terminowi strona może bronić się wyłącznie poprzez złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Na podstawie dyspozycji przepisu art. 86 § 1 P.p.s.a. sąd na wniosek strony postanowi przywrócenie terminu, jeżeli strona nie dokonała czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy. Z przytoczonego przepisu wynika, że sąd postanawia o przywróceniu terminu, jeżeli strona wykaże, że w okresie, w którym powinna dokonać czynności w postępowaniu sądowym, nie dokonała jej bez swojej winy. Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie słusznie uznał, iż strona nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak jej winy w uchybieniu terminu. Kryterium braku winy wiąże się bowiem z koniecznością dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, a powołane przez stronę okoliczności nie wskazują na to, że niedokonanie czynności w ustawowym terminie spowodowane było przeszkodą nie do przezwyciężenia przy dochowaniu najwyższej staranności. Za okoliczność braku winy w uchybieniu terminu nie może być uznany powołany przez skarżącego fakt, że nie odebrał dwukrotnie awizowanej przesyłki zawierającej zawiadomienie o terminie rozprawy, a w konsekwencji, że nie wiedział o ogłoszonym wyroku, ponieważ w skrzynce oddawczej awizo nie było. Przede wszystkim, w tym miejscu należy podkreślić, że w aktach sprawy znajduje się prawidłowo awizowana przesyłka zawierająca to zawiadomienie (k. 195 akt Sądu pierwszej instancji). Stwierdzenie skarżącego, że awizo nie było w skrzynce z uwagi na powszechny dostęp do niej i jej zły stan techniczny może być uznana jedynie za przypuszczenie. Natomiast, aby przyznać mu charakter faktu, adresat przesyłki musi uprawdopodobnić, że tak było rzeczywiście. Nawet dołączona do zażalenia dokumentacja fotograficzna nie potwierdza stanowiska skarżącego dotyczącego fatalnego stanu technicznego skrzynki oddawczej. Skarżący zaś podnosząc ten argument jako okoliczność eskulpującą go od winy w uchybieniu terminu nie kwestionował, że nie podjął żadnych działań, aby naprawić uszkodzoną skrzynkę. Gdyby nawet przyjąć, że uszkodzona skrzynka była przyczyną nie odebrania przez skarżącego kierowanej do niego przesyłki, to i tak niedbalstwo strony w zaniechaniu przeciwdziałania takiej sytuacji przemawia na jego niekorzyść. Miał on bowiem świadomość uszkodzenia skrzynki, nie podjął jednak żadnych działań, aby ją naprawić. Wiedział też o toczącym się postępowaniu sądowym w jego sprawie, w związku z tym mógł i powinien liczyć się z możliwością skierowania do niego przez sąd korespondencji. Prawdopodobieństwo otrzymania takiej korespondencji było stosunkowo duże, skoro skarżący składał dwukrotnie wnioski o odroczenie rozprawy z uwagi na stan zdrowia i otrzymywał zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, z których wynikało m.in., że kolejny termin rozprawy zostanie wyznaczony z urzędu. Takiej zapobiegliwości stanowiącej elementarny przejaw przeciętnej staranności procesowej strona skarżąca jednak nie wykazała. Ponadto nie można nie zauważyć, że uszkodzenie skrzynki nie było nagłą ani nieusuwalną przeszkodą, a taki stan rzeczy skarżący świadomie tolerował. Jak prawidłowo wskazał Sąd pierwszej instancji przywrócenie terminu tylko na podstawie twierdzenia, że awiza nie pozostawiono prowadziłoby bowiem do nieuzasadnionego podważenia instytucji doręczenia zastępczego, tym bardziej, że jak wynika z adnotacji znajdujących się na zwróconej do Sądu przesyłce była ona dwukrotnie, prawidłowo awizowana. W każdej takiej sytuacji strona mogłaby obalić domniemanie doręczenia przesyłki w trybie awizo poprzez zwykłe oświadczenie, że awizo to nie zostało umieszczone w skrzynce pocztowej. Również wskazany przez skarżącego stan zdrowia nie stanowi, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczności wystarczającej do uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2012 r. Choroba skarżącego ma bowiem charakter przewlekły, a więc nie można jej w żaden sposób uznać za zdarzenie nagłe. Przewlekła choroba nawet, gdyby dolegliwości skarżącego nasiliły się w ostatnim czasie nie stanowi przeszkody, której skarżący nie mógł usunąć. Zdając sobie bowiem sprawę ze swojego stanu zdrowia, skarżący powinien był zapewnić sobie pomoc osoby trzeciej lub profesjonalnego pełnomocnika do dopełnienia wszelkich czynności procesowych. Tym bardziej, że z akt sprawy wynika, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną będącą na emeryturze, do której mógł zwrócić się z prośbą o pomoc w odbieraniu korespondencji. Dodatkowo należy podnieść, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając niniejsze zażalenie mógł uwzględnić tylko te okoliczności, które dotyczyły przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2012 r. Natomiast argumentacja przedstawiona w zażaleniu dotycząca zasadności skargi (zasadność przeprowadzenia kontroli skarbowej oraz wydania przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w B. decyzji z dnia 9 czerwca 2009 r. podczas pobytu skarżącego w szpitalu i długotrwałego leczenia) nie mogła być przez Sąd brana pod uwagę, gdyż nie odnosiła się do meritum tej wpadkowej sprawy. Jednocześnie odnosząc się do wniosku skarżącego dotyczącego zwolnienia z kosztów sądowych, należy podnieść, że skarżący nie jest zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionego zażalenia, ponieważ postanowieniem z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt III SA/Wa 1456/10, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (k. 125 akt Sądu pierwszej instancji). Prawo pomocy przyznane w niniejszej sprawie rozciąga się na całość postępowania sądowoadministracyjnego, a zatem także na postępowanie przed sądem drugiej instancji. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak sentencji postanowienia