I OZ 305/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2011 r. I SA/Wa 437/10 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi S. R. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia (...) grudnia 2009 r. nr (...) w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 22 marca 2011 r. I SA/Wa 437/10 odmówił przyznania S. R. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia (...) grudnia 2009 r. nr (...) w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że postanowieniem referendarza sądowego z dnia 16 lutego 2011 r. przyznano S. R. prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniono, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy także w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wprawdzie, jak podał, jest osobą schorowaną, w podeszłym wieku (79 lat), prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, która również jest osobą schorowaną, źródłem utrzymania małżonków są emerytury w łącznej kwocie 4419,26 złotych brutto (3.400,00 netto), na same leki i odpłatne wizyty u lekarza rodzina wydaje miesięcznie ok. 1300,00 złotych, utrzymanie mieszkania kosztuje ich 600,00 złotych miesięcznie, a pozostałe środki pieniężne wystarczają jedynie na skromne przeżycie, przy czym skarżący nie posiada oszczędności ani przedmiotów wartościowych, to jednak nie można uznać wnioskodawcy za osobę pozbawioną środków do życia, co uzasadniałoby uwzględnienie złożonego wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wysokość uzyskiwanych środków finansowych pozwala bowiem na przyjęcie, że skarżący jest w stanie – bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i żony ponieść koszty sądowe w sprawie. Nadto Sąd zauważył, że należne w sprawie koszty sądowe obejmowałyby wyłącznie opłatę kancelaryjną za sporządzenie uzasadnienia wyroku (100,00 złotych) i wpis od skargi kasacyjnej (100,00 złotych). Poniesienie zaś tych wydatków przez dwuosobową rodzinę o dochodach na poziomie 3.400,00 złotych netto, nie stwarza realnego zagrożenia dla jej ekonomicznej egzystencji. Od powyższego postanowienia S. R. wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu wskazał, że znajdują się wraz z żoną w bardzo trudnej sytuacji finansowej, albowiem małżonka skarżącego całą otrzymywaną emeryturę przekazuje dzieciom oraz wnukom. Nadto skarżący wskazał, że część uzyskiwanego dochodu przekazują również na cele kultu religijnego. Na potwierdzenie powyższego skarżący załączył do sprzeciwu zaświadczenie Rzymskokatolickiej Parafii św. Józefa w Olsztynie z dnia 28 lutego 2011 r., z którego wynika, że skarżący co miesiąc przekazuje darowiznę na cele kultu religijnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata nie zasługuje na uwzględnienie w całości. Oceniając sytuację majątkową skarżącego, Sąd uznał, że skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w sprawie oraz opłacić usługi profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący wskazał, że po wykupieniu niezbędnych leków i opłaceniu wizyt u lekarza rodzinnego oraz kosztów utrzymania mieszkania, pozostaje mu niewielka kwota na skromne przeżycie. Jednak w sprzeciwie z dnia 2 marca 2011 r. przedstawił odmienną sytuację majątkową podając, że jego małżonka całą emeryturę (1352,17 zł. brutto) oddaje dzieciom oraz wnukom, a nadto część uzyskiwanego dochodu małżonkowie przekazują na cele kultu religijnego. Sąd podkreślił, że skarżący powinien traktować koszty sądowe równorzędnie z innymi istotnymi wydatkami. Środki finansowe przekazywane przez skarżącego i jego żonę na rzecz dzieci, wnuków oraz cele kultu religijnego nie mogą mieć pierwszeństwa przed należnościami na rzecz Skarbu Państwa. Niewątpliwie uzyskiwany dochód przez skarżącego nie pozwala zaliczyć go do kręgu osób ubogich, będących w trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwia pokrycie kosztów sądowych, a wręcz przeciwnie wskazuje, że skarżący posiada środki finansowe na uiszczenie kosztów sądowych oraz opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył S. R. podnosząc, że nie stać go na pokrycie wynagrodzenia adwokata. Podkreślił, że ma 79 lat i żyje ze skromnej emerytury. W przeszłości walczył o Polskę i był aresztowany przez NKWD, przez co stracił zdrowie. Wskazał, że na Kościół przeznacza co miesiąc tylko 10 złotych, natomiast prezenty dla dzieci czyni kosztem wyrzeczeń i skromnego życia. Nieprzyznanie zaś adwokata z urzędu będzie skutkowało pozbawieniem go prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie ma uzasadnionych podstaw, zatem nie może odnieść zamierzonego skutku. Co do zasady instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). przy rozpoznaniu wniosku na podstawie tej przesłanki mniejsze znaczenie ma aspekt wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść, gdyż przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowym jest możliwe tylko wówczas, gdy strona nie jest w stanie ponieść nawet minimum kosztów. Nie ulega wątpliwości, że okoliczności przedstawione przez S. R. nie dawały podstaw do zwolnienia od kosztów sądowych. Zwolnienie takie byłoby usprawiedliwione w sytuacji, w której strona nie byłaby w stanie ponieść jakichkolwiek opłat czy wydatków związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawie niniejszej taka sytuacja nie ma miejsca. Należy bowiem mieć na uwadze, że zarówno skarżący jak i jego żona uzyskują stały dochód miesięczny (emerytury w łącznej kwocie 3.400,00 netto), który przy racjonalnym gospodarowaniu pozwala na poniesienie kosztów sądowych. Powyższe oznacza, że zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 marca 2011 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tej sytuacji pozostałe zarzuty przytoczone w uzasadnieniu zażalenia, które w znacznej mierze wykraczają poza ramy środka odwoławczego, należy uznać za niepodlegające ocenie sądu odwoławczego. Mając na uwadze wszystkie wyżej opisane okoliczności faktyczne i argumenty prawne Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak na wstępie z mocy art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.